II SA/Wa 205/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Fronczyk, Sędziowie WSA Danuta Kania, Janusz Walawski (sprawozdawca), Protokolant, referent stażysta Katarzyna Skurzyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lipca 2012 r. sprawy ze skargi T. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] października 2011 r. odmawiającą przyznania T. Z. renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu organ podał, że na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, iż renta rodzinna nie może być przyznana, bowiem w sprawie nie została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności. Z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że zmarły posiadał udowodnione okresy składkowe i nieskładkowe wynoszące łącznie 10 lat, 11 miesięcy i 4 dni. W ocenianym 10-leciu zamiast wymaganych 5 lat ubezpieczenia udokumentowano jedynie 1 rok i 8 miesięcy. Nadto, w okresach od [...] września 1978 r. do [...] grudnia 1984 r., od [...] maja 1990 r. do [...] września 1993 r., od [...] marca 1994 r. do [...] maja 1995 r., od [...] września 1995 r. do [...] grudnia 1996 r., od [...] kwietnia 1997 r. do [...] sierpnia 1998 r. oraz od [...] września 1999 r. do [...] sierpnia 2009 r., tj. przez łączny okres wynoszący ponad 23 lata J. Z. nie podejmował zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi, co spowodowało brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. W wykazanych przerwach wobec ojca wnioskodawcy nie była ustalona całkowita niezdolność do pracy. W ocenie Prezesa ZUS nie istniały zatem przeciwwskazania, ze względu na stan zdrowia, które uniemożliwiałyby kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Organ zwrócił również uwagę, iż z pisma wnioskodawcy z dnia [...] października 2011 r. wynika, że w wykazanych przerwach zmarły ojciec podejmował zatrudnienie bez ubezpieczenia. Organ stwierdził ponadto, że wnioskodawca jest osobą pełnoletnią i zdolną do pracy, co uniemożliwia przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Okres pobierania nauki powyżej 18 roku życia nie skutkuje, na gruncie powołanego przepisu, uprawnieniem do uzyskania świadczenia w drodze wyjątku po zmarłym rodzicu. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2011 r. stała się przedmiotem skargi T. Z. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której opisał ciężką sytuację materialną rodziny i wyraził chęć kontynuowania nauki. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga analizowana według tych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.). Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. W sprawie bezsporne jest, że skarżący jest osobą pełnoletnią, kontynuującą naukę. Warunkiem koniecznym zaś, umożliwiającym organowi rozważenie zasadności wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest legitymowanie się przez stronę całkowitą niezdolnością do pracy lub osiągnięcie wieku emerytalnego. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 stycznia 2001 r. sygn. akt II SA 2840/00 (Lex nr 54535) wskazał, że "(...) każdy rodzaj świadczenia w drodze wyjątku może być przyznany tylko osobom niezdolnym do aktywności zawodowej z powodu wieku lub całkowitej niezdolności do pracy (...). W przepisie tym wiek oznacza pełnoletność do osiągnięcia wieku emerytalnego bez możliwości wyodrębnienia z tej grupy osób uczących się, w przeciwieństwie do renty rodzinnej przyznawanej w normalnym trybie na podstawie art. 68 tej ustawy". Sąd rozpoznający niniejszą sprawę stwierdza, że wobec niespełnienia przesłanki całkowitej niezdolności do pracy, Prezes ZUS nie miał możliwości przyznania skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku. Skarżący jest osobą pełnoletnią i zdolną do podjęcia pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, co wyklucza ją z kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia w drodze wyjątku (v. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 8 maja 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 697/05). Sama trudna sytuacja materialna, na co powoływał się skarżący, nie wystarcza do przyznania świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, uzależnionego od spełnienia łącznie wszystkich przesłanek wymienionych w tym przepisie. Z tego względu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270), orzekł jak w sentencji.