II SA/Wa 2056/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Szustakiewicz (spr.), Sędzia WSA Adam Lipiński, Sędzia WSA Jacek Fronczyk, Protokolant Małgorzata Płodzicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi B. S. – przedstawicielki ustawowej małoletniej M. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Decyzją z dnia [...] października 2007 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] sierpnia 2007 r. i odmówił przyznania małoletniej M. S. reprezentowanej przez matkę B. S. renty rodzinnej po zmarłym ojcu W. S. w drodze wyjątku. W uzasadnieniu do w/w decyzji Prezes ZUS podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( t.j. Dz. U. z roku 2004 Nr 39, poz. 353) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: • jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; • nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; • nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; • nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. Renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. Dlatego też Prezes ZUS zbadał przede wszystkim okoliczności odnoszące się do zmarłego ojca dzieci. W trakcie postępowania stwierdzono, że w latach 1975-1977, 1985-1988, 1989-1992, 1995-1997 oraz 1998-2000 wystąpiły przerwy w wykonywaniu pracy. W 10-cio leciu przypadającym przed dniem powstania całkowitej niezdolności do pracy datowanej na kwiecień 2003 r. ojciec dziecka posiadał zamiast wymaganych 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych tylko 1 rok, 8 miesięcy i 6 dni. Zmarły w wieku [...] lat ojciec dziecka miał zatem udowodniony okres składkowy wynoszący 12 lat, 11 miesięcy i 8 dni. Jest to okres nieadekwatny do wieku zmarłego. W związku z tym organ nie dopatrzył się szczególnych okoliczności, które mogłyby być powodem do przyznania renty W ocenie Prezesa ZUS brak jest więc warunków do przyznania świadczenia z art. 83 cyt. ustawy. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi B. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca wskazała na trudną sytuację materialną swojej rodziny. Ma ona bowiem na utrzymaniu dwoje uczących się dzieci. Oboje dzieci są dotknięte niepełnosprawnością, co powoduje, że koszty utrzymania są znaczne. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, przytaczając argumenty zawarte w decyzji wydanej w drugiej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na podstawie art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Rozpatrywana pod tym względem skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonych decyzji stanowił przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.). Z treści tego przepisu wynika, że Prezes ZUS może przyznać świadczenie w drodze wyjątku, jeżeli wnioskodawca spełnia łącznie następujące przesłanki: ─ jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, ─ nie spełnia warunków ustawowych określonych w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS wskutek szczególnych okoliczności, ─ nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy w związku ze złym stanem zdrowia lub wiekiem, ─ nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Zaznaczyć należy, że renta rodzinna jest świadczeniem pochodnym świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej, dlatego też w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega spełnienie powyższych przesłanek przez osobę zmarłą, a następnie ustalane jest prawo do tego świadczenia wnioskodawcy-członka rodziny po osobie zmarłej. Z użytego w powołanym art. 83 ust. 1 sformułowania "może przyznać" wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ decyzyjny posiada swobodę działania i możliwości wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy. Do oceny Prezesa ZUS należało zatem podjęcie decyzji o przyznaniu skarżącej świadczenia w drodze wyjątku lub odmowa przyznania tego świadczenia. Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest ograniczona. Nie obejmuje ona bowiem celowości zaskarżonej decyzji. Sąd może zatem tylko badać, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy. Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczeń w trybie określonym w powołanym art. 83 ust. 1, jest związany rygorami procedury administracyjnej. Wynika to wyraźnie z przepisu art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przepis ten stanowi, że w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Prezes ZUS winien więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 3 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. W niniejszej sprawie Prezes ZUS przestrzegał wszystkich tych reguł procesowych, czego dowodem są przede wszystkim uzasadnienia obu jego decyzji. W uzasadnieniach decyzji powołano wszystkie okoliczności faktyczne w sprawie i na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Prezes ZUS odmówił skarżącej prawa do renty rodzinnej w drodze wyjątku dla jej małoletniej córki po zmarłym ojcu. W ocenie Sądu, decyzjom tym nie można przypisać przekroczenia granic uznania administracyjnego. Organ słusznie wskazał, że świadczenie z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest umiejscowione w systemie ubezpieczeń społecznych. Wynika z tego, że musi być ono w określony sposób powiązane z występowaniem określonego okresu ubezpieczenia połączonego z należytym opłacaniem składek. Skarżący ma krótki okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 12 lat 11 miesięcy i 8 dni, jest to okres nieadekwatny dla osoby, która w chwili zgonu miała [...] lata, przy czym na taki krótki okres ubezpieczenia składają się kilkuletnie przerwy w opłacaniu składek przed rokiem 1989, gdy o pracę nie było trudno. Nadto w dziesięcioleciu przed zgonem okres składkowy i nieskładkowy wynosi tylko 1 rok, 8 miesięcy i 6 dni. Skarżąca nie wykazała w żaden sposób, czy powodem niewypracowania odpowiednich okresów ubezpieczenia były nadzwyczajne, wyjątkowe okoliczności, które uniemożliwiały zmarłemu podjęcie zatrudnienia wraz z ubezpieczeniem. Jak słusznie wskazał w zaskarżonej decyzji prezes ZUS sama trudna sytuacja materialna strony nie może być podstawą przyznania świadczenia, gdyż nie ma ono charakteru socjalnego. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 w związku z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.