II SA/Wa 2061/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Fronczyk, Sędziowie Sędzia WSA Janusz Walawski, Sędzia WSA Andrzej Góraj (spr.), Protokolant Łukasz Mazur, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 09 lutego 2010 r. sprawy ze skargi D.P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] maja 2009 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), odmówił przyznania D. P. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Organ zaznaczył, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia. Stwierdził, iż z uwagi na brak niezbędnych środków utrzymania, D. P. została przyznana renta z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku od dnia [...] października 2008 r. do dnia [...] czerwca 2009 r. Jednocześnie wyjaśnił, iż świadczenia w drodze wyjątku nie są przyznawane raz na całe życie i nie mają one charakteru roszczeniowego. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podał, iż dokumentacja zawarta w aktach rentowych nie pozwala na uznanie, że wnioskodawca pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. Rozpatrując wniosek z dnia [...] maja 2009 r. organ ustalił bowiem, iż D. P. mieszka z matką, która pobiera rentę rodzinną w wysokości [...] zł oraz osiąga wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia w kwocie [...] zł miesięcznie. Wykazany dochód przypadający na osobę w rodzinie wynosi zatem 1644,64 zł i przekracza wysokość najniższej emerytury, która od dnia 1 marca 2009 r. wynosi 675,10 zł miesięcznie. Pismem z dnia [...] września 2009 r. D. P. skierował do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, motywując go bardzo trudną sytuacją zdrowotną i materialną. Wskazał, iż jest całkowicie niezdolny do jakiejkolwiek pracy oraz całkowicie niezdolny do samodzielnej egzystencji. Podał, iż przychody matki w 2008 i 2009 roku nie miały charakteru stałego, bowiem ze względu na konieczność opieki nad synem w okresie od dnia [...] października 2008 r. do dnia [...] lutego 2009 r. przebywała ona na urlopie bezpłatnym, zaś w chwili obecnej okoliczności zmusiły ją do wypowiedzenia umowy o pracę, która ustanie z dniem [...] listopada 2009 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, decyzją z dnia [...] października 2009 r. nr [...], utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie, podzielając zawartą tam argumentację. Wskazał, iż przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest uzależnione od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, D. P. wyraził niezadowolenie z powyższej decyzji i wniósł o jej uchylenie w całości. Zarzucił organowi błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy poprzez przyjęcie, iż posiada niezbędne środki utrzymania. Wskazał na swoją bardzo trudną sytuację zdrowotną i materialną. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Oceniając przedmiotową decyzję według powyższych kryteriów, uznać należy, iż powinna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny, czy organ administracji miał podstawy do tego, aby nie uwzględnić wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Jak wynika z akt postępowania administracyjnego, organ upatrywał podstawy swojej decyzji w fakcie, iż dochód miesięczny na jednego członka rodziny skarżącego przekracza kwotę najniższego świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym, a tym samym, po stronie wnioskującego nie zachodziła przesłanka "braku niezbędnych środków utrzymania". Analizując przepisy ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych stwierdzić należy, iż nie zawierają one definicji pojęcia "niezbędne środki utrzymania". Zachodziła więc konieczność wypracowania przez judykaturę i organy administracji sposobu rozumienia tego pojęcia. Należy przychylić się do stanowiska organu, iż metodą wyjaśnienia spornego pojęcia może być odniesienie się do najniższej kwoty świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym. W ocenie Sądu, nie może to jednak być jedynym kryterium zmierzającym do ustalenia, czy wnioskodawca ma zapewnione niezbędne środki utrzymania. W celu wyjaśnienia omawianej kwestii jako niezbędne jawi się odniesienie do konkretnej sytuacji danego przypadku. W związku z tym, należy więc zbadać sytuację rodzinną, zdrowotną i przez pryzmat wydatków koniecznych do poniesienia przez wnioskodawcę, odnieść się do oceny posiadania przez niego niezbędnych środków utrzymania. Dokonując przedmiotowej analizy należy również wziąć pod uwagę przyczyny, dla których osoba wnioskująca nie może liczyć na otrzymanie świadczenia w trybie zwykłym. Przechodząc do meritum niniejszej sprawy wskazać należy, iż organ nie dokonał takiej szerokiej analizy sytuacji skarżącego. Nie wziął pod uwagę tego, że skarżący mimo młodego wieku, nie tylko nie jest w stanie podjąć zatrudnienia, ale jest także niezdolny do samodzielnej egzystencji. To sprawia, iż wymaga stałej opieki, dla zapewnienia której konieczne jest ponoszenie dodatkowych wydatków. Nie bez znaczenia jest także fakt, iż niemożność podjęcia zatrudnienia przez skarżącego w celu wypracowania uprawnienia do świadczenia w trybie zwykłym, oraz stan zdrowia w jakim się znajduje, wynika z przyczyn od niego niezależnych. Są one bezpośrednim wynikiem kryminalnego zdarzenia, którego ofiarą padł skarżący. W świetle powyższego, fakt przekroczenia przez skarżącego dochodu określonego przez najniższą kwotę świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym nie sprawia, że można przyjąć, iż posiada on niezbędne środki utrzymania. W toku dalszego postępowania organ winien uwzględnić wyżej wyrażone stanowisko Sądu. Ponieważ zaś ze skarżonej decyzji nie wynika, aby organ kwestionował inne przesłanki przewidziane przepisem art. 83 przedmiotowej ustawy, powinien on wydać pozytywną dla skarżącego decyzję. W tym stanie sprawy, uznając iż skarżona decyzja narusza prawo, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w całości Sąd orzekł w oparciu o art. 152 powołanej ustawy.