II SA/Wa 2074/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spraw.), Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska, WSA Ewa Kwiecińska, Protokolant apl. prok. Magdalena Berond, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] czerwca 2004 r. 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] czerwca 2004 r., którą to decyzją wydaną na postawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) odmówiono p. A. S. przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podał, iż zgodnie z art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity z 2004 r. Dz.U. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.) przyznanie świadczenia jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie, a brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Z akt sprawy nie wynikają szczególne okoliczności, na skutek których wnioskodawca nie nabył uprawnienia do świadczenia ustawowego. Za szczególną okoliczność usprawiedliwiającą brak zatrudnienia należy uważać zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Wnioskodawca nie wykazał, że niespełnienie wymogów ustawowych do renty zostało spowodowane szczególnymi okolicznościami, na które nie miał wpływu. Organ podkreślił, że z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, iż wnioskodawca udowodnił okres składkowy wynoszący tylko 1 miesiąc i 25 dni. Przepis art. 83 ustawy nie daje podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku w oderwaniu od przepracowania przez osobę zainteresowaną dostatecznie długiego okresu pracy, chociaż nie wystarczającego do uzyskania świadczenia na ogólnych zasadach, ponieważ renta w drodze wyjątku jest świadczeniem z ubezpieczenia społecznego. Powyższa decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stała się przedmiotem skargi wniesionej przez p. A. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, iż spełnia warunki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Skarżący podał, iż po ukończeniu szkoły zawodowej w 2001 r. ze względu na brak możliwości zatrudnienia podjął naukę w liceum ogólnokształcącym. Zamieszkuje w regionie o wysokim wskaźniku bezrobocia, w związku z czym ma krótki okres zatrudnienia. Nieszczęśliwy wypadek, któremu uległ w dniu [...] sierpnia 2003 r., spowodował [...]. Po rocznym leczeniu konieczna jest dalsza stała rehabilitacja [...]. Skarżący podkreślił, że w obecnej sytuacji nie jest w stanie uchwycić ani utrzymać żadnego przedmiotu w ręku, jak również nie jest w stanie zmienić pozycji swojego ciała. Stan zdrowia czyni go niezdolnym do pracy, co pociąga za sobą brak środków do życia. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie w całości i utrzymanie w mocy decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2004 r., podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Konstrukcja tego przepisu wskazuje, że zawarte w nim przesłanki muszą być spełnione łącznie. Ustalenie ich istnienia musi jednak nastąpić w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym. Prezes ZUS powinien przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest zobowiązany do wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Powinien w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 107 § 3 kpa. W rozpatrywanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dopuścił się naruszenia wskazanych reguł procesowych w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że skarżący w wieku 21 lat legitymuje się okresem ubezpieczeniowym wynoszącym 1 miesiąc i 25 dni, który jest nieadekwatny do wieku. Tak krótki okres ubezpieczeniowy nie został spowodowany okolicznościami szczególnymi, gdyż do dnia wypadku, tj. [...] sierpnia 2003 r., był on w pełni zdolny do pracy. Zauważyć należy, iż przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie uzależnia prawa do świadczenia w drodze wyjątku od długości okresu ubezpieczeniowego. Na jego przyznanie nie ma także wpływu długość przerw w zatrudnieniu. Przepis ten wskazuje natomiast na konieczność wykazania, że ubezpieczony nie wypracował prawa do świadczenia na zasadach ogólnych w następstwie szczególnych okoliczności, które mu to uniemożliwiły. Oznacza to, że gdyby ta szczególna okoliczność nie wystąpiła, to ubezpieczony mógłby spełnić w przyszłości warunki do uzyskania renty lub emerytury. Z ustalonego stanu faktycznego wynika, iż skarżący po ukończeniu zasadniczej szkoły zawodowej w 2001 r. zarejestrował się w urzędzie pracy jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Jednocześnie podjął naukę w liceum ogólnokształcącym dla dorosłych, które ukończył w czerwcu 2002 r., a w grudniu 2002 r. otrzymał z urzędu pracy propozycję podjęcia pracy na okres 3 miesięcy, którą podjął. Następnie ponownie zarejestrował się w urzędzie pracy jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. W dniu [...] sierpnia 2003 r. uległ wypadkowi, w wyniku którego stał się całkowicie niezdolny do pracy i samodzielnej egzystencji. Zważyć należy, iż niewątpliwie ten wypadek uniemożliwił skarżącemu podjęcie pracy. Zdaniem Sądu, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przy rozpoznaniu tej sprawy nie rozważył, czy wypadek, któremu uległ skarżący, nie stanowił szczególnej okoliczności uniemożliwiającej skarżącemu podjęcie zatrudnienia i uzyskanie prawa do renty na zasadach ogólnych. Co do zasady należy uznać, że pozostawanie bez zatrudnienia potwierdzone formalnie rejestracją bezrobotnego w urzędzie pracy nie ma decydującego znaczenia przy podejmowaniu decyzji, gdyż nie odzwierciedla rzeczywistej aktywności bezrobotnego w poszukiwaniu pracy. Jednakże w przedmiotowej sprawie brak podstaw do uznania, że skarżący nie czynił starań o podjęcie pracy. Kontynuowanie przez niego nauki w liceum ogólnokształcącym, a następnie jego ukończenie oraz podjęcie pracy zaproponowanej przez urząd pracy wskazuje, iż chciał on kontynuować zatrudnienie, a zaistniały wypadek mu to uniemożliwił. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych winien dokonać wszechstronnej oceny zebranego materiału dowodowego pod kątem przesłanki szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły skarżącemu uzyskanie uprawnień do renty w trybie zwykłym. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w pkt 1. sentencji wyroku. O zakresie, w jakim zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, orzeczono na mocy art. 152 powołanej ustawy.