II SA/Wa 2075/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Sędziowie WSA Andrzej Góraj (spr.), Danuta Kania, Protokolant spec. Marek Kozłowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi M. S. – przedstawiciela ustawowego małoletniego M. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku – oddala skargę – M. S., działając jako przedstawicielka ustawowa małoletniego syna M., złożyła do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o przyznanie synowi po zmarłym ojcu renty rodzinnej w trybie przepisu art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.). Decyzją z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] Prezes ZUS odmówił przyznania żądanego świadczenia, podnosząc okoliczność nieadekwatności okresów składkowych zmarłego do jego wieku, oraz wskazując na niewystępowanie przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania. Skarżąca wniosła o ponowne rozpoznanie sprawy, podkreślając złą sytuację materialną rodziny. W wyniku powyższego wniosku Prezes ZUS wydał w dniu [...] sierpnia 2011 r. decyzję nr [...], utrzymującą w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji. W jej uzasadnieniu organ podkreślił, iż okres zatrudnienia zmarłego nie odpowiada jego wiekowi. Zmarły w wieku 33 lat posiadał udowodnionych okresów składkowych i nieskładkowych jedynie w wymiarze 3 lat, 3 miesięcy i 19 dni. W dziesięcioleciu przypadającym przed śmiercią powyższych okresów było zaś tylko 4 miesiące i 10 dni. Organ zwrócił także uwagę na fakt, iż wobec ojca dziecka nie była orzeczona niezdolność do pracy. Nadto, w dniu [...] lipca 2011 r. lekarz orzecznik ZUS, badając sprawę na wniosek organu, wydał orzeczenie ustalające brak podstaw do ustalenia niezdolności do pracy ojca dziecka przed dniem śmierci. Organ dopatrzył się również braku spełnienia kolejnej z przesłanek omawianego przepisu art. 83, a dotyczącej braku niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS ustalił, iż na jednego członka rodziny skarżącej przypada kwota 823,50 zł miesięcznie, co przewyższa kwotę najniższej emerytury. Od powyższej decyzji skarżąca wywiodła skargę do tutejszego Sądu, domagając się jej uchylenia. W uzasadnieniu skargi wskazała na trudną sytuację materialną rodziny oraz na fakt braku pewności swojego zatrudnienia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skargę uznać należy za niezasadną. Zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny stanu faktycznego przedstawionego przez skarżącą, przez pryzmat art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 153, poz. 1227 ze zm.). Wyżej przytoczony przepis formułuje trzy przesłanki, których łączne spełnienie determinuje możliwość otrzymania świadczenia w drodze wyjątku. Przesłankami tymi są: - brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty, - niemożliwość podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, spowodowana całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem, - brak niezbędnych środków utrzymania. Podkreślić po raz kolejny należy, iż powyższe okoliczności faktyczne muszą występować łącznie, aby możliwym było przyznanie świadczenia wyjątkowego. Brak występowania którejkolwiek z powyższych przesłanek uniemożliwia zaś pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie omawianego świadczenia. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy, wskazać należy, iż stan faktyczny przedstawiony przez skarżącą nie wyczerpuje trzeciej, z wymienionych w art. 83 przedmiotowej ustawy, okoliczności. Analizując przepisy ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych stwierdzić należy, iż nie zawierają one definicji pojęcia "niezbędne środki utrzymania". Zachodziła więc konieczność wypracowania przez judykaturę i organy administracji sposobu rozumienia tego pojęcia. Należy przychylić się do stanowiska organu, iż metodą wyjaśnienia spornego pojęcia może być odniesienie się do najniższej kwoty świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym. Za uzasadnione należy bowiem uznać twierdzenie, iż najniższe świadczenie przyznawane w trybie zwykłym, umożliwia zabezpieczenie podstawowych potrzeb uprawnionej osoby. Podkreślić przy tym wypada, iż chodzi tutaj jedynie o potrzeby natury podstawowej, które swym zakresem mogą znacznie odbiegać od potrzeb w szerszym znaczeniu. Odniesienie takie jak wyżej, stanowi więc obiektywny miernik spełnienia przesłanki ustawowej. W świetle wyżej przedstawionych wywodów, uznać należało, iż organ właściwie przyjął, iż po stronie skarżącej nie istnieje wymagana przez ustawodawcę okoliczność braku środków utrzymania. Okolicznością niesporną w sprawie jest bowiem to, iż dochód na osobę w rodzinie skarżącej przewyższa kwotę najniższego świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym. Powyższe sprawia więc w konsekwencji niemożliwość zastosowania wobec skarżącej dyspozycji art. 83 omawianej ustawy i przyznania jej renty w trybie specjalnym. Analizując skarżoną decyzję, tutejszy Sąd podzielił także argumenty organu, iż stan faktyczny przedstawiony przez stronę skarżącą, nie wyczerpuje również pierwszej z przesłanek wymienionych w art. 83 przedmiotowej ustawy. Brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty należy bowiem badać w nawiązaniu do okresu zatrudnienia uprawnionego do świadczenia, a więc w odniesieniu do wypracowanego przez niego okresu składkowego. Należności wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie są bowiem zapomogą państwową, a stanowią odpowiednik składek, które uprawniony odprowadzał w trakcie życia zawodowego. Świadczenie emerytalne czy rentowe stanowi więc wypadkową okresu, przez który uprawniony budował kapitał początkowy odprowadzając składki na ubezpieczenie. Istotne znaczenie ma to, czy okres czasu przez jaki strona podlegała ubezpieczeniu jest więc adekwatny do wieku uprawnionego. Odnosząc się do stanu faktycznego niniejszej sprawy wskazać należy, iż okres przez jaki ojciec dziecka pozostawał w ubezpieczeniu, nie jest odpowiedni do jego wieku. Osoba w wieku 33 lat winna wypracować znacznie dłuższy okres składkowy i nieskładkowy niż 3 lata, 3 miesiące i 19 dni - jak to miało miejsce w niniejszej sprawie. Organ poprawnie więc przyjął, iż brak adekwatności wieku uprawnionego do długości udowodnionych okresów składkowych i nieskładkowych uniemożliwia przyznanie żądanego świadczenia. W tym stanie sprawy podkreślić należy, iż tutejszy Sąd nie neguje istnienia po stronie skarżącej trudnej sytuacji materialnej. Nie mniej jednak niniejsza sprawa może być badana i oceniana jedynie przez pryzmat przepisu art. 83 przedmiotowej ustawy. Ta zaś norma prawna nie odnosi się do świadczeń mających naturę świadczeń pomocy socjalnej. Dla przyznania świadczenia w drodze wyjątku konieczne jest spełnienie przez osobę wnioskującą, ściśle określonych w ustawie przesłanek. Brak zaś ich występowania sprawia, iż skarżona decyzja nie naruszyła prawa. Na marginesie podnieść jedynie należy, iż rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie nie uniemożliwia wystąpienia w przyszłości z tożsamym wnioskiem, gdyby sytuacja materialna skarżącej uległa zmianie. W świetle powyższego, uznając, iż skarżona decyzja nie narusza prawa, a organ administracji prawidłowo ocenił stan faktyczny i dokonał prawidłowej subsumcji normy prawnej, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).