II SA/Wa 2077/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska, Sędziowie WSA Maria Werpachowska, WSA, Anna Mierzejewska, Protokolant Michał Sułkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi A. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] grudnia 2003 r. nr [...] w przedmiocie ochrony danych osobowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] października 2003 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych decyzją z dnia [...] października 2003 r. [...], utrzymaną w mocy decyzją tegoż samego organu z dnia [...] grudnia 2003 r. nr [...], nakazał A. Sp. z o.o. z siedzibą w W. nieudostępnianie danych osobowych A.M., przetwarzanych w związku z przelewem wierzytelności, bez spełnienia warunków określonych w art. 3851 § 1 w zw. z art. 3853 pkt 5 kc, tj. bez jej zgody. W uzasadnieniu decyzji organ ustalił i wskazał, że A.M. zawarła z A. Sp. z o.o. umowę na dostarczanie sygnału telewizji kablowej i wobec zalegania przez nią z płatnościami w dniu [...] kwietnia 1999 r. A. Sp. z o.o. rozwiązała z nią tę umowę. W dniu [...] lipca 2001 r. A. Sp. z o.o. zawarła umowę przelewu wierzytelności z E. S.A., w wyniku której E. S.A. uzyskała dane osobowe A.M. bez jej zgody. W ocenie organu, zbycie wierzytelności bez zgody A.M. stanowiło niedozwoloną klauzulę umowną art. 3851 § 1 kc i art. 3853 pkt 5 kc i uzasadniało wydanie zaskarżonej decyzji. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi A. Sp. z o.o. zs. w W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wyrokiem z dnia 3 czerwca 2004 r. sygn. akt II SA/Wa 226/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę, A. Sp. z o.o. Podzielając ocenę prawną prezentowaną przez organ, Sąd w konkluzji uzasadnienia stwierdził, iż udostępnienie danych osobowych w wyniku zbycia wierzytelności (509 kc), bez zgody osoby zainteresowanej, nie jest prawnie usprawiedliwionym celem uzasadniającym przetwarzanie danych osobowych, o którym mowa w art. 23 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych, a nadto, iż takie działanie przyjmuje charakter niedozwolonych postanowień umownych. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła A. Sp. z o.o. z siedzibą w W. Wyrokiem z dnia 4 października 2005 r. sygn. akt I OSK 667/05 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu stwierdził, iż przepis art. 509 § 1 kc zezwala na dokonanie czynności cywilnoprawnej i nie zajmuje się zagadnieniem przetwarzania danych, które jest przedmiotem innej regulacji. Podkreślił, że art. 509 § 1 kc nie zezwala na przetwarzanie danych, gdyż zezwolenie musi być wyraźne i nie podlega domniemaniu. Wyjaśnił, że zezwolenia na przetwarzanie danych w tej sprawie nie można wywodzić z art. 3 ustawy o udostępnieniu informacji gospodarczej oraz że nie każdy cel mający podstawę prawną jest prawnie usprawiedliwionym celem administratora danych, o którym mowa w art. 23 ust. 5 pkt 5 ustawy o ochronie danych osobowych, gdyż wówczas art. 24 ust. 3 tej ustawy byłby pozbawiony normatywnego znaczenia. Stwierdził też, iż zagadnienie, czy przelew wierzytelności jest prawnie usprawiedliwionym celem, o jakim mowa w art. 23 ust. 1 pkt 5 ustawy o ochronie danych osobowych, wymaga dodatkowej oceny oraz że przepisy art. 3851, art. 3853 kc nie miały zastosowania w sprawie. Rozpoznając ponownie sprawę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Stosownie do art. 190 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny. Istota sprawy sprowadza się do rozstrzygnięcia i oceny, czy przelew wierzytelności jest prawnie usprawiedliwionym celem, o jakim mowa w art. 23 ust. 1 pkt 5 ustawy o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 z późn. zm.). Przepis ten stanowi "Przetwarzanie danych jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy jest niezbędne do wypełniania prawnie usprawiedliwionych celów administratorów danych albo odbiorców danych, a przetwarzanie danych nie narusza praw i wolności osoby, której dane dotyczą". W sprawie bezsporne jest, co do zasady, iż dochodzenie roszczeń jest prawnie usprawiedliwionym celem administratora, o którym mowa w art. 23 ust. 1 pkt 5 omawianej ustawy. Sporne jest, czy wraz z cesją (przelewem, sprzedażą wierzytelności w trybie art. 509 kc) doszło automatycznie do przeniesienia uprawnień, o których mowa w art. 23 ust. 1 pkt 5 ustawy na rzecz E. S.A. Stosownie do art. 509 § 1 kc, wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią (przelew), chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania. Zgodnie zaś z art. 509 § 2 kc, wraz z wierzytelnością przechodzą na nabywcę wszelkie związane z nią prawa, w szczególności roszczenia o zaległe odsetki. Podkreślenia wymaga zawarte w § 2 sformułowanie "wszelkie związane z nią prawa". Oznacza ono, że racjonalny ustawodawca nie dopuszcza wybiórczego przekazania praw. Sformułowanie wszelkie prawa oznacza, zdaniem Sądu, ogół praw i obowiązków, chyba że sprzeciwiałoby się to (art. 509 § 1 kc) ” ustawie, ” zastrzeżeniu umownemu, ” właściwości zobowiązania. Zaznaczyć należy, iż do oceny, czy doszło skutecznie i w jakim zakresie do przelewu wierzytelności, zastosowanie znajdą przepisy Kodeksu cywilnego. Organ administracji państwowej GIODO powołany jest do ochrony danych osobowych. Jego cele i zadania zostały określone w ww. ustawie o ochronie danych osobowych. W oparciu o tę właśnie ustawę i w oparciu o przepisy prawa administracyjnego (a nie cywilnego) organ uprawniony jest do zbadania, czy doszło do naruszenia przepisów w niej określonych przy zbyciu wierzytelności. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien więc wziąć pod uwagę, iż skoro wolą ustawodawcy, wyrażoną w art. 509 kc, było przekazanie wszelkich praw, to w prawach tych zawierało się prawo do dochodzenia należności, niezależnie od tego, komu to prawo pierwotnie przysługiwało, chyba że narusza to prawa i wolności osoby, której dane dotyczą art. 23 ust. 1 pkt 5 ustawy. Odmienna wykładnia przepisu art. 509 kc w zw. z art. 23 ust. 1 pkt 5 ustawy prowadziłaby do niczym nieuzasadnionego generalnego ograniczenia praw do dochodzenia należności od nierzetelnych dłużników i byłaby sprzeczna z ratio legis zawartą w art. 509 kc. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien ograniczyć się, w ślad za wytycznymi zawartymi w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, do oceny i stwierdzenia, czy nabyte przez E. S.A. w wyniku przelewu wierzytelności prawa do dochodzenia należności doznają ograniczeń w niniejszej sprawie w związku z ustawą o ochronie danych osobowych. Jeżeli tak, to w jakim zakresie i z jakiego powodu, i w oparciu o który przepis omawianej ustawy o ochronie danych osobowych. Szczególnego rozważenia wymaga kwestia, czy udostępnienie danych osobowych integralnie związane z przelewem wierzytelności naruszało prawa i wolności osoby, której dane dotyczą. Rozważając tę kwestię, nie można tracić z pola uwagi, że stosownie do art. 1 uodo, każdy ma prawo do ochrony dotyczących jego danych osobowych, a przetwarzanie tych danych, w znaczeniu, o którym mowa w art. 7 ust. 2 ustawy dopuszczalne jest tylko ze względu na określone dobra i tylko w zakresie i trybie określonym ustawą. Realizacja prawnie usprawiedliwionego celu przez administratora danych w żadnym razie nie może naruszać praw i wolności osoby, której dane dotyczą. Organ winien więc wyważyć racje i interesy, z jednej strony osoby, której dane dotyczą, a z drugiej strony administratora danych, który ma także objęty ochroną prawną interes, polegający na tym, że ma prawo realizować prawnie usprawiedliwione cele i uprawnienia, co w przypadku administratora danych, będącego wierzycielem obejmuje jego prawo do dochodzenia wymagalnej należności pieniężnej od dłużnika. Skoro nie wykazano (organ nie odniósł się do tych kwestii), że zostały naruszone prawa i wolności A.M. i nie dokonano prawidłowej oceny uprawnień nabywcy wierzytelności przy ponownym rozpoznaniu sprawy, obowiązkiem organu będzie, stosownie do art. 23 ust. 1 pkt 5, uzupełnienie tych ustaleń i dokonanie ponownej w tym zakresie oceny. Zauważyć też należy, że GIODO powołany jest wyłącznie do ochrony danych osobowych. Do ochrony praw konsumenta powołany jest inny organ - Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, który w razie stwierdzenia, iż zostały naruszone zbiorowe interesy konsumentów legitymowany jest do wniesienia powództwa o uznanie, że dane postanowienie, zawarte we wzorcu umowy z konsumentem stanowi klauzulę niedozwoloną. Dopiero prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po wpisaniu do odpowiednich rejestrów, odnosi skutek prawny art. 47936 w zw. z art. 47943 kpc. A zatem wszelkie dywagacje, ustalenia i odniesienia do przepisów dotyczących klauzul niedozwolonych, poczynione przez organ, były bezprzedmiotowe i wykraczały poza zakres właściwości organu i wkraczały w niedopuszczalny sposób w kognicję zastrzeżoną dla organów sądowych. Dodatkowo podkreślić należy, iż organ nie tylko nie ma prawa do dokonywania oceny, czy dane postanowienie jest, czy też nie jest klauzulą abuzywną, ale nie ma nawet prawa wniesienia powództwa do sądu z żądaniem jego stwierdzenia. W tym zakresie jego funkcja i rola ogranicza się jedynie do powiadomienia właściwych organów o spostrzeżonych nieprawidłowościach. Wydawanie więc jakichkolwiek decyzji administracyjnych przez GIODO w oparciu o te przepisy (art. 3851 i art. 3853 kc) stanowi rażące naruszenie prawa materialnego i procesowego. Reasumując, dokonując ponownej analizy sprawy, GIODO zobowiązany będzie do wydania rozstrzygnięcia w trybie administracyjnym, w oparciu o przepisy ustawy o ochronie danych osobowych, a nie wg. przepisów art. 3851 i art. 3853 kc z uwzględnieniem wszelkich aspektów ochrony dóbr, interesów i uprawnień odnoszących się do zainteresowanych w sprawie podmiotów. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji. W oparciu o art. 152 wyżej wymienionej ustawy wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 209 ww. ustawy w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 z późn. zm.).