II SA/Wa 2084/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Walawski Sędziowie Sędzia WSA Anna Mierzejewska (spr.) Sędzia WSA Iwona Dąbrowska Protokolant Sylwia Mikuła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lutego 2010 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Decyzją z dnia [...] października 2009 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy swoją decyzję podjętą w dniu [...] września 2009 r. nr [...] i odmówił przyznania J. G. świadczenia w drodze wyjątku z uwagi na stan zdrowia. W uzasadnieniu decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. Z akt rentowych wynika, że nie zostały spełnione łącznie przesłanki z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Nie ulega wątpliwości, że skarżąca jest całkowicie niezdolna do pracy. Z uwagi na fakt, że skarżąca nie posiadała niezbędnych środków utrzymania, w okresie od dnia [...] czerwca 2001 r. do dnia [...] czerwca 2009 r., pobierała rentę z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Ponadto organ wyjaśnił, że świadczenie w drodze wyjątku nie jest przyznawane raz na całe życie, podkreślił, że nie ma ono charakteru roszczeniowego, a jego przyznanie w drodze wyjątku pozostawione zostało uznaniu administracyjnemu. Ponownie rozpoznając wniosek, nie stwierdzono istnienia jednej z czterech przesłanek umożliwiających pozytywne załatwienie sprawy, tj. przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania. Posiadane środki utrzymania należy ocenić na tle wysokości najniższej emerytury, która od dnia 1 marca 2009 r. wynosi 675,10 zł miesięcznie. Prezes ZUS wskazał, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych, przepis art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania, nie są to środki pozwalające na zaspokojenie wszystkich potrzeb życiowych. Organ ustalił ponadto, że wnioskująca mieszka razem z rodzicami i córką. Matka pobiera emeryturę w kwocie 1530,23 zł, ojciec w kwocie 1577,06 zł, a córka otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 648,00 zł. Dochód na osobę w rodzinie wynosi 938,82 zł, co znacznie przekracza wysokość najniższej emerytury, a więc nie pozwala na przyjęcie, że została spełniona przesłanka nieposiadania niezbędnych środków utrzymania. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której skarżąca wniosła o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi J. G. wskazała, że ciężko pracowała prawie 20 lat, teraz jest ciężko chora "chodzi o kulach". Jej rodzice są również chorzy. Jest bez pieniędzy. Podkreśliła, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa ani z rodzicami, ani z córką. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu decyzji. Ponadto wskazał, że dochód miesięczny na osobę w rodzinie skarżącej przekracza kwotę najniższej emerytury, zatem uznać należy, że skarżąca nie jest pozbawiona środków utrzymania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami prawa obowiązującymi w dacie jej wydania. Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej przepisów należy stwierdzić, że zasługuje ona na uwzględnienie. Decyzja Prezesa ZUS nie jest dowolna. Ograniczona jest czterema przesłankami wymienionymi w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, to znaczy, uprawniony, jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia wszystkie wymienione warunki w cyt. przepisie powinny być spełnione łącznie. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że skarżąca, jest osobą całkowicie niezdolną do pracy. Również nie ulega wątpliwości, że skarżąca legitymuje się stażem ubezpieczeniowym prawie 20-letnim. Zdaniem Sądu natomiast, Prezes ZUS w sposób niewystarczający rozważył przesłankę braku niezbędnych środków utrzymania. W tym zakresie organ nie przeprowadził wyjaśnień w prawidłowo prowadzonym postępowaniu administracyjnym, w szczególności w żadnym stopniu nie zajął się wyjaśnieniem okoliczności przedstawionych przez skarżącą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a dotyczących miesięcznych wydatków ponoszonych przez skarżącą związanych z opłacaniem świadczeń, leczeniem, wykupieniem niezbędnych lekarstw. W tym miejscu, zdaniem Sądu podkreślić należy, iż w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, nie jest mowa o braku jakichkolwiek środków utrzymania, lecz środków niezbędnych. Ocena tej niezbędności musi być dokonana z uwzględnieniem potrzeb służących do zaspokojenia minimum egzystencji skarżącego. Prezes ZUS zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w postępowaniu w sprawach o świadczenie przewidziane przez tę ustawę ma obowiązek stosować przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia Prezes ZUS ma obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej – art. 7 kpa, poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Ma on także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego – art. 77 § 1 kpa oraz art. 80 kpa. Ponadto ma obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. W sprawie niniejszej Prezes ZUS przyjął, że jeżeli skarżąca mieszka razem z córką i rodzicami, to wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe, a więc dochód na wszystkie osoby w rodzinie jest wyższy od kwoty najniższego świadczenia emerytalno-rentowego. Tymczasem we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca wskazywała, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa ani z córką, ani rodzicami. Podkreślić należy, że skarżąca w okresie od dnia [...] czerwca 2001 r. do dnia [...] czerwca 2009 r. pobierała rentę z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. We wszystkich oświadczeniach dotyczących sytuacji majątkowej i rodzinnej zawsze wskazywała, że prowadzi samodzielnie, odrębne gospodarstwo domowe. Wydając poprzednie decyzje okoliczność ta nie była kwestionowana. W ocenie Sądu z akt postępowania rentowego nie wynika, żeby było prowadzone przez organ postępowanie wyjaśniające w tym kierunku. Decyzja Prezesa ZUS wydana w oparciu o art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest oparta na uznaniu. Uznanie to jednak, jak wielokrotnie podkreślał w swoim orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny, nie może nosić znamion dowolności. Oparta na nim decyzja powinna zapaść w prawidłowo prowadzonym postępowaniu i nie przekraczać granic uznania ani swobodnej oceny przysługującej organowi. Tego wymogu nie spełnia zaskarżona decyzja. Ponownie rozpoznając sprawę organ powinien wyjaśnić czy skarżąca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, a zważyć należy, że takie oświadczenie składa konsekwentnie w toku wieloletniego postępowania administracyjnego. Ponadto winien rozważyć czy w istocie zmieniła się jej sytuacja rodzinna i finansowa, w stosunku do okresu 2001-2009, gdzie Prezes ZUS wydając decyzję przyznającą rentę w drodze wyjątku, nie miał wątpliwości, że skarżąca nie posiadała niezbędnych środków utrzymania. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 152 i art. 132 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji.