II SA/Wa 2086/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kania, Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.), Sędzia WSA Andrzej Góraj, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] lutego 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty specjalnej oddala skargę Pismem z 14 listopada 2024 r. adw. L. W. wniósł w imieniu A. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa Rady Ministrów z [...] lutego 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty specjalnej. Zaskarżoną decyzję wydano na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1251 ze zm.; dalej: Ustawa) po rozpoznaniu wniosku skarżącego z [...] września 2023 r., w którym skarżący szczegółowo opisał swoją sytuację materialną i zdrowotną. Podniósł również, że był obserwatorem społecznym podczas wyborów parlamentarnych 15 października 2023 r. oraz że za swoje poświęcenie i obywatelską postawę otrzymał [...] października 2023 r. podziękowania [...], jak również że śledził prace komisji wyborczej, siedząc na [...] a społeczne zaangażowanie spowodowało pogorszenie się jego stanu zdrowia. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wskazuje na istnienie szczególnego przypadku dającego podstawę do przyznania skarżącemu renty specjalnej. Zgodnie z przyjętymi zasadami postępowania świadczenie specjalne może być przyznane osobie legitymującej się wybitnymi, niepowtarzalnymi zasługami i osiągnięciami w jakiejś dziedzinie aktywności. W rozpoznawanej sprawie taka okoliczność nie została wykazana. Natomiast pełnienie przez wnioskodawcę funkcji obserwatora społecznego podczas wyborów parlamentarnych nie posiada wymaganego charakteru i jest niewystarczające do przyznania wnioskowanego świadczenia. Z akt nie wynika również, aby spełniona była druga z przesłanek mogących uzasadniać przyznanie świadczenia specjalnego. Przesłanką tą jest szczególne zdarzenie losowe, przy czym musi ono być zdarzeniem nadzwyczajnym, charakteryzującym się elementem wyjątkowości w skali kraju. Wnioskodawca nie wykazał żadnego szczególnego zdarzenia losowego o takim charakterze. Wskazane przez wnioskodawcę choroby nie posiada wymaganego w niniejszym postępowaniu elementu wyjątkowości. Co prawda, zgodnie z ogólnie dostępnymi informacjami, bakteryjne zapalenia opon mózgowordzeniowych są stosunkowo rzadkimi chorobami zakaźnymi. Niemniej jednak, nie deprecjonując pojęcia "rzadkości", liczba osób dotkniętych np. problemem chorób rzadkich w Polsce jest bardzo duża i wynosi - według szacunków Ministerstwa Zdrowia - od 2,3 min do 3 min osób i z każdym rokiem liczba ta się zwiększa. W literaturze medycznej regularnie bowiem opisywane są nowe choroby, które określane są tym samym mianem. Z tego względu sytuacje tych osób, pomimo użycia w określeniu ich chorób, a także ich schorzeń sformułowania "rzadkie" nie posiadają charakteru wyjątkowego i nie mogą być postrzegane jako szczególnie uzasadnione w rozumieniu wyżej cytowanego artykułu. Objęcie pojęciem szczególnie uzasadnionych przypadków takich okoliczności, jak stan zdrowia, trudna sytuacja materialna, brak prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy oraz brak prawa do świadczenia uzupełniającego z ZUS, a także długi okres oczekiwania na rehabilitację, stanowiłoby odejście od obowiązujących zasad przyznawania świadczeń w wyjątkowych, niepowtarzalnych przypadkach. Jednocześnie uczyniłoby te świadczenia powszechnymi dla wszystkich takich przypadków, a to nie było celem ustanowienia tego przepisu. Organ podkreślił, że świadczenia specjalne nie są świadczeniami zastępczymi, np. w przypadku odmowy przyznania przez ZUS lub Prezesa ZUS świadczeń emerytalno-rentowych lub gdy ich wysokość nie zaspokaja potrzeb świadczeniobiorców. Sam sposób finansowania świadczenia specjalnego przemawia za jego wyjątkowym i szczególnym charakterem. Zabezpieczanie potrzeb socjalno-bytowych osób znajdujących się w trudnych sytuacjach pozostaje w gestii instytucjonalnej pomocy społecznej. Również dorosłe i samodzielne dzieci mają obowiązek opiekowania się swoimi rodzicami, podobnie jak wspomagania ich finansowego, gdy zachodzi taka potrzeba. W skardze pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, zarzucając organowi naruszenie: 1) art. 82 ust. 1 Ustawy poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji przyjęcie, iż w niniejszej sprawie nie zaistniał przypadek dający podstawę do przyznania renty specjalnej, podczas gdy skarżący spełnia wszelkie przesłanki uprawniające powyższego świadczenia; 2) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.; dalej: k.p.a.) poprzez niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego w sprawie przejawiające się zaniechaniem podjęcia jakichkolwiek czynności dowodowych w celu wyjaśnienia istotnej kwestii, tj. stanowiska skarżącego oraz zasadności jego wniosku, podczas gdy sytuacja osobista i zdrowotna skarżącego przemawia za przyznaniem wnioskowanej renty specjalnej; 3) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez błędne przyjęcie, że skarżący nie wykazał jednej z przesłanek przyznania świadczenia w postaci istnienia szczególnego zdarzenia losowego, podczas gdy sytuacja zdrowotna i ograniczenia z tego wynikające niewątpliwie stanowią zdarzenie nadzwyczajne niezależne od skarżącego. W dalszej części skargi pełnomocnik skarżącego przedstawił obszerne uzasadnienie powyższych zarzutów. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie jako wniesionej po upływie terminu, ewentualnie o jej oddalenie oraz podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje uwzględnienie. Na wstępie należy podkreślić, że skargę wniesiono w terminie, a zatem nie podlegała odrzuceniu. Zaskarżoną decyzję doręczono skarżącemu 13 lutego 2024 r.; ów nadał 27 lutego 2024 r. wniosek o przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Postanowieniem z 12 marca 2024 r. sygn. akt II SPP/Wa 49/24 referendarz sądowy Sądu przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Jak wynika z treści pisma Zastępcy Sekretarza Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z [...] marca 2024 r., adw. L. W. został wyznaczony pełnomocnikiem skarżącego z urzędu [...] marca 2024 r. Pismem z [...] września 2024 r. pełnomocnik skarżącego zwrócił się do organu o doręczenie zaskarżonej decyzji w celu sporządzenia na nią skargi do sądu administracyjnego. Zaskarżoną decyzję doręczono pełnomocnikowi skarżącego 15 października 2024 r., natomiast pełnomocnik skarżącego nadał skargę 14 listopada 2024 r. W ocenie Sądu zarówno skarżący, jak i jego pełnomocnik dokonali wszelkich czynności w terminie, ponieważ najpierw skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika w terminie do wniesienia skargi, tj. w terminie 30 dni od dnia doręczenia skarżącemu decyzji, a następnie jego wyznaczony pełnomocnik z urzędu wniósł skargę w terminie 30 dni od dnia doręczenia mu bezpośrednio decyzji. Przechodząc do meritum sprawy, należy przypomnieć, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 82 ust. 1 Ustawy, zgodnie z którym Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. Pojęcie "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" ma charakter niedookreślony, w konsekwencji czego uznanie spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia specjalnego ustawodawca pozostawił organowi stosującemu ten przepis. W orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym określenie szczególnie uzasadnionego przypadku należy łączyć z wybitnymi zasługami w dziedzinie zawodowej, artystycznej, społecznej lub politycznej albo z wystąpieniem zdarzenia losowego charakteryzującego się nadzwyczajnością. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 17 października 2006 r. (sygn. akt P 38/05) wskazał, że celem wprowadzenia możliwości przyznania świadczenia specjalnego jest uhonorowanie i zapewnienie godziwych warunków bytowych osobom, które mają wybitne, indywidualne, jak również niepowtarzalne zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności. Z uwagi na różnorodność, niepowtarzalność, a często nieporównywalność takich zasług i osiągnięć użycie przez ustawodawcę zwrotu niedookreślonego "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" jest w pełni zasadne. Inną przesłanką uzasadniającą zastosowanie omawianej instytucji jest wystąpienie szczególnych zdarzeń losowych. Sytuacja bytowa jest brana pod uwagę, lecz nie stanowi jedynej przesłanki uzasadniającej przyznanie świadczenia specjalnego. Uznaniowy charakter decyzji wydawanej w trybie art. 82 ust. 1 Ustawy oznacza, że organ, działając w ramach przyznanej mu kompetencji, ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia w oparciu o ustalony indywidualnie stan faktyczny. Uznanie nie oznacza dowolności; jego zakres zawsze wyznaczony jest treścią przepisów prawa, a ramy uznania wynikają z norm kompetencyjnych oraz przepisów postępowania administracyjnego. Uznanie administracyjne nie stanowi podstawy do przyjęcia przez organ dowolności w załatwieniu sprawy, jednak nie nakazuje również spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z 26 września 2000 r. sygn. akt I SA 945/00). Dokonując oceny, na podstawie której zostaje wydane rozstrzygnięcie, organ jest zobligowany uwzględnić słuszny interes obywateli oraz interes społeczny, jednocześnie powinien zmierzać do realizacji zasady prawdy obiektywnej, w związku z czym decyzja wydana w indywidualnym przypadku powinna być poprzedzona szczegółowym zbadaniem i rozważeniem wszelkich argumentów stanowiących podstawę do przyjęcia określonego stanowiska (por. wyrok WSA w Warszawie z 27 września 2017 r. sygn. akt II SA/Wa 806/17). Natomiast zadaniem sądu jest zbadanie, czy organ w postępowaniu administracyjnym zebrał i rozpatrzył całokształt materiału dowodowego oraz wybrał sposób załatwienia sprawy w oparciu o wszechstronne i dogłębne rozważenie wszystkich okoliczności sprawy, a także czy rozstrzygnięcie zostało jasno i wyczerpująco uzasadnione w świetle art. 107 § 3 k.p.a. Sam wybór rozstrzygnięcia dokonywany na podstawie kryteriów słuszności i celowości pozostaje poza kontrolą sądowoadministracyjną (por. wyrok NSA z 12 stycznia 2011 r. sygn. akt I OSK 2051/11). Jako bezzasadny jawi się zatem zarzut naruszenia przez organ prawa materialnego. Według Sądu udokumentowane podejmowanie przez skarżącego aktywności obywatelskiej mimo ciężkiego stanu zdrowia zasługuje na uznanie, jednakże nie sposób uznać tej działalności za unikatową w skali całego kraju. Również wykazane przez skarżącego schorzenia nie poddają się interpretacji jako szczególne zdarzenie losowe uzasadniające przyznanie świadczenia specjalnego, co organ dostatecznie szczegółowo wyjaśnił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja mieści się w granicach uznania administracyjnego, a ramy tego uznania nie zostały przez organ przekroczone. Okoliczności faktyczne ustalone przez organ nie budzą wątpliwości, rozważone zostały w kontekście przesłanek wynikających z art. 82 ust. 1 Ustawy, w związku z czym, brak jest podstaw do podważenia stanowiska organu. W niniejszej sprawie organ prawidłowo przeprowadził postępowanie administracyjne, właściwie zastosowawszy przepisy k.p.a. Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego. Organ w toku postępowania wziął pod uwagę prawidłowo zabrane dowody, a także w sposób wszechstronny i jednoznaczny wyjaśnił, dlaczego w niniejszej sprawie odmówił skarżącemu przyznania świadczenia specjalnego. Jak objaśnił NSA w wyroku z 25 września 2020 r. sygn. akt III GSK 795/18, wynikający z art. 77 § 1 k.p.a. nakaz zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego nie oznacza, że należy prowadzić postępowanie dowodowe nawet wówczas, gdy całokształt okoliczności ujawnionych w sprawie wystarcza do podjęcia rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ szczegółowo uzasadnił przyjęte rozstrzygnięcie, kierując się imperatywami zawartymi w art. 107 § 3 k.p.a. Końcowo należy podkreślić, że świadczenie specjalne nie ma charakteru zastępczego, co oznacza, że nie może być przyznane jedynie z powodu braku zabezpieczenia społecznego. Trybunał Konstytucyjny w przywołanym wcześniej wyroku wskazał, że przedmiotowe świadczenie nie zostało przewidziane dla sytuacji, w której osoby starsze lub też całkowicie niezdolne do pracy, a zarazem niespełniające warunków do uzyskania świadczeń przewidzianych w trybie zwyczajnym nie są w stanie podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej i pozostają w ciężkim położeniu materialnym. Dla wskazanych przypadków przewidziane są inne instytucje, w tym świadczenia w drodze wyjątku, o których stanowi art. 83 ust. 1-2 Ustawy. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Na zgodny wniosek stron sprawa została rozpoznana w trybie uproszonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.