II SA/Wa 2087/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska, Sędzia WSA Adam Lipiński (spr.), Asesor WSA Sławomir Antoniuk, Protokolant Mateusz Rogala, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi P. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku: 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] lipca 2006 r. 2) zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Decyzją nr [...] z dnia [...] września 2006 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na zasadzie art. 138 § 1 pkt. 1 Kpa utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z [...] lipca 2006 r., odmawiającą P. W. przyznania świadczenia w drodze wyjątku w postaci renty z tytułu niezdolności do pracy. W uzasadnieniu organ wskazał na treść art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r., Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), twierdząc, iż P. W. nie wykazał braku niezbędnych środków utrzymania. Organ ustalił, że P. W. mieszka wraz z rodzicami. Matka otrzymuje emeryturę w wysokości [...] zł., natomiast ojciec rentę w tytułu niezdolności do pracy w wysokości [...] zł. Dochody w tej rodzinie stanowią łącznie kwotę [...] zł. brutto miesięcznie, a zatem na jednego członka rodziny przypada kwota [...] zł. co zdaniem organu stanowi kwotę pozwalająca zaspokoić niezbędne potrzeby. Dla poparcia swojego stanowiska organ przytoczył orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 kwietnia 2002 r. sygn. akt II SA 4189/01. Nadto organ stwierdził, iż legitymowanie się przez osobę w wieku [...] lat łącznym okresem składkowym i nieskładkowym w rozmiarze 9 miesięcy i 18 dni jest nieadekwatne do wieku P. W. Od powyższej decyzji P. W. złożył skargę do Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Warszawie, zarzucając organowi nieuwzględnienie następujących okoliczności: trwania choroby od 1998 r.; choroba uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia; jego rodzice stale chorują, co pociąga za sobą wydatki. W skardze wskazywał nadto na okoliczność czasowego przyznania mu tego świadczenia w poprzednim okresie. Powyższa argumentacja jest powtórzeniem uzasadnienia odwołania od decyzji z dnia [...] lipca 2006 r. Organ w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona, czyli w tej sprawie - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. W ocenie Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r., Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania tego świadczenia wszystkie wymienione w przytoczonym przepisie przesłanki muszą być spełnione łącznie. Podkreślić należy, iż pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji organu nie oznacza, iż ma on całkowitą swobodę w tym względzie. Podejmując decyzję w ramach uznania administracyjnego organ jest zobowiązany do bezwzględnego przestrzegania przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.). Z mocy art. 7 tej ustawy organ zobowiązany jest do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jest on także zobowiązany do wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 kpa oraz do uzasadnienia według wymogów określonych w art. 107 § 3 kpa. W rozpatrywanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszył powyżej określone reguły procesowe w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Na wstępie należy stwierdzić, że ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie uzależnia przyznania świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczeniowego, aczkolwiek ma ono znaczenie przy podejmowaniu decyzji. Nie może jednak stanowić jedynego warunku, od którego organ uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Również przerwy w ubezpieczeniu mogą stanowić podstawę do odmowy tego świadczenia, ale po uprzednim przesądzeniu, że zostały one spowodowane z winy ubiegającego się. Jak wynika bowiem z akt sprawy, a w szczególności z treści orzeczeń lekarza orzecznika ZUS z [...] marca 2001 r., [...] lutego 2002 r., [...] kwietnia 2004 r. i [...] kwietnia 2006 r. P. W. cierpi na [...], co powoduje całkowitą niezdolność do pracy zarobkowej, okresowo. Zważywszy, iż we wrześniu 1998 r. skarżący ukończył naukę szkolną i mimo choroby, do stycznia 2001 roku zdołał przepracować ponad rok (ponad 7 miesięcy okresów składkowych i blisko 6 miesięcy nieskładkowych) nie można nie uznać, przy tego typu chorobie, okresów pozostawania bez pracy jako nieusprawiedliwionych szczególnymi okolicznościami. Tak też uzasadniano wcześniejsze, czasowe decyzje przyznające żądane świadczenie w okresie lat 2001 – 2006 (do kwietnia). Obecnie główną przyczyną odmowy przyznania świadczenia jest niewykazanie przez P. W. braku niezbędnych środków utrzymania, a więc brak po stronie skarżącego jednej z podstawowych przesłanek zawartych w art. 83 ust. 1 ustawy, warunkujących przyznanie świadczenia. Zdaniem organu skoro średnia dochodu w rodzinie wynosi [...] zł brutto, to jest to kwota pozwalająca na zaspokojenie niezbędnych potrzeb, zwłaszcza gdy zestawi się ją z wysokością dochodu od którego przysługują świadczenia z pomocy społecznej. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, powyższe twierdzenie organu nie znajduje uzasadnionych podstaw w przedstawionym materiale dowodowym sprawy jak i w zawartej w uzasadnieniach obu decyzji argumentacji. Zaznaczyć tu należy, iż powyższe twierdzenie w zakresie oceny istnienia niezbędnych środków utrzymania jest sferą uznaniową organu, nie znaczy to jednak, że może to być uznanie dowolne. Organ ma obowiązek, zgodnie z wyżej wspomnianymi przepisami Kpa wyczerpująco uzasadnić trafność podjętej decyzji. Organ w żaden sposób nie ustosunkował się do przedstawionego już w odwołaniu od decyzji z [...] lipca 2006 r. zarzutu kosztów leczenia rodziców skarżącego. Nie wiadomo jak wysokie są to koszty oraz czy dotyczą rzeczywiście niezbędnych wydatków zdrowotnych. Organ nie ustosunkował się także do kosztów związanych z mieszkaniem (media, czynsz), nie wiadomo jaki jest proporcjonalny udział tych kosztów w dochodach rodziny. Dopiero po analizie powyższych danych i porównując je z dochodami rodziny można dokonać oceny istnienia niezbędnych środków utrzymania. Nie wystarczy tu samo zestawienie dochodu na jednego członka rodziny z wysokością dochodu od którego przysługują świadczenia z pomocy społecznej, jak to czyni organ, albowiem nawet najbardziej niezbędne potrzeby mogą być różne, chociażby ze względu na podstawowe i niezbędne wydatki związane ze zdrowiem. Nie wiadomo także dlaczego Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako kryterium wysokości warunkującej istnienie niezbędnych środków utrzymania przyjął kwotę dochodu od którego przysługują świadczenia z pomocy społecznej, nie zaś wysokość najniższych świadczeń wypłacanych z funduszu ubezpieczeń społecznych, wysokość świadczeń wypłacanych w drodze wyjątku. Tym bardziej, iż różnice w tak przyjętych kryteriach sięgają blisko 100 % wartości. Na poparcie swojego stanowiska Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 kwietnia 2002 r. sygn. akt II SA 4189/01 w którym Sąd ten wyraźnie zaznaczył, iż omawiany przepis ustawy uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych środków utrzymania a nie braku niewystraczajacych środków utrzymania. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie orzeczenie to zostało wadliwie zinterpretowane przez organ. Braku przesłanki niezbędnych środków utrzymania nie można oceniać jedynie poprzez samo zestawienie dochodu strony z wysokością danego świadczenia, ale konieczne jest zdefiniowanie co w danej sprawie stanowi niezbędne środki utrzymania w kontekście niezbędnych wydatków na leczenie. Nota bene w omawianym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego dochód strony blisko dwukrotnie przekraczał wysokość najniższych świadczeń z ubezpieczeń społecznych, zaś koszty leczenia dotyczyły kosztów leczenia [...]. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.