II SA/Wa 2087/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski (spr.), Sędzia WSA Waldemar Śledzik, Sędzia WSA Tomasz Szmydt, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 lutego 2022 r. sprawy ze skargi I. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "organ" lub "Prezes ZUS") decyzją z [...] marca 2021 r. znak: [...], działając na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 291 ze zm., dalej: "ustawa o emeryturach i rentach z FUS"), odmówił przyznania I. T. (dalej także jako: "wnioskodawczyni", "skarżąca", "ubezpieczona") renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ powołując się na art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS podniósł, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń w ustawie. Świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane gdy spełnione są łącznie wszystkie przesłanki wymienione w tym przepisie. Niespełnienie zaś nawet jednej z nich wyklucza możliwość przyznania przedmiotowego świadczenia. Organ wskazał, że wnioskodawczyni spełnia warunki wymagane do uzyskania prawa do emerytury w trybie zwykłym. A zatem nie spełnia przesłanki braku prawa do uzyskania świadczenia ustawowego. W konkluzji swojego rozstrzygnięcia organ wskazał, że przepisu ustawy nie przewidują zbiegu świadczenia określonego w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS ze świadczeniami ustawowymi przyznawanymi przez organy emerytalno-rentowe. Dlatego też, Prezes ZUS uznał, że skoro wnioskodawczyni spełnia warunki wymagane do uzyskania prawa do świadczenia w trybie zwykłym to nie spełnia jednej z przesłanek do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła skarżąca. Podniosła, że odmówiono jej przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, mimo, że nie ma prawa do renty z ww. tytułu w trybie zwykłym, jak i nie ma prawa do minimalnej emerytury w trybie zwykłym. Skarżąca wskazała, że nie spełnia warunków do jej przyznania, gdyż nie wypracowała lat wymaganych ustawą. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Prezesa ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Jednocześnie wyjaśnił, że organ wystosował do skarżącej pismo z dnia [...] stycznia 2021 r. dotyczące złożenia wniosku o emeryturę. Oddział ZUS w [...] pismem z [...] lutego 2021 r. poinformował ZUS Oddział w [...] Centrum Obsługi Świadczeń Wyjątkowych, że pomimo informacji przekazanej pełnomocnikowi wnioskodawczyni do dnia sporządzania ww. pisma wniosek o emeryturę nie został złożony. Pismem z [...] listopada 2020 r. skarżąca wycofała złożony w dniu [...] października 2020 r. wniosek o emeryturę, a w dniu [...] listopada 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] wydał decyzję o umorzeniu postępowania o emeryturę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 i 2, art. 134 § 1 i art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że kontrola sądowoadministarcyjna sprowadza się do zbadania, czy organ wydając zaskarżony akt nie naruszył przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena ta jest dokonywana według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania przed właściwym organem. Podkreślenia wymaga, że sąd administracyjny posiada wyłącznie uprawnienia kasacyjne, nie może natomiast orzekać za organ w sposób merytoryczny przyznając stronie określone uprawnienia lub zwalniając z nałożonych obowiązków. W ocenie Sądu, mając na uwadze powyższe kryteria kontroli sądowej, skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Prezesa ZUS nie narusza prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w myśl którego ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Istotnym jest, że w odróżnieniu od ogólnych zasad określających warunki przyznawania prawa do świadczeń z zabezpieczenia społecznego (tj. świadczeń finansowanych i zależnych od zgromadzonych na ten cel na indywidualnych kontach ubezpieczonych środków pochodzących ze składek ubezpieczeniowych), art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest regulacją szczególną. Pozwala ona na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania prawa do emerytury lub renty w trybie zwykłym. Przewidziane w powołanym przepisie świadczenia finansowane są z budżetu państwa (art. 84 ustawy), nie zaś z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, kwestia ich przyznania pozostawiona została uznaniu Prezesa ZUS. Omawiany przepis posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać..." świadczenie w drodze wyjątku, co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w tym trybie. Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest więc ograniczona. Nie obejmuje ona bowiem celowości zaskarżonej decyzji. Sąd może zatem tylko badać, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc, czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy. Sąd administracyjny nie ma zaś kompetencji czy możliwości przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Powyższe pozostaje bowiem w gestii Prezesa ZUS. Z treści przedmiotowego przepisu wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Pierwszy z wymienionych w przepisie warunków dotyczy ubezpieczenia wnioskodawcy lub osoby zmarłej, po której żąda przyznania świadczenia wnioskodawca. Po drugie, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami. Po trzecie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku i po czwarte, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Każda z przesłanek podlega przy tym osobnej ocenie poprzez odniesienie hipotezy normy prawnej do okoliczności faktycznych, istniejących w danej sprawie. Decyzja o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia w omawianym trybie podejmowana jest dopiero po ustaleniu, że okoliczności faktyczne odniesione do wymagań normatywnych mogą skutkować przyznaniem uprawnienia w sposób zgodny z celem tego przepisu. Z akt administracyjnych jednoznacznie wynika, że skarżąca, w dacie wydania zaskarżonej decyzji, spełnia przesłanki do otrzymania świadczenia w trybie zwykłym. W realiach faktycznych niniejszej sprawy kluczowe znaczenie ma zatem zwrot "nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty". Zwrot ten należy odczytywać, jako odnoszący się do każdej ustawy regulującej świadczenia emerytalne czy rentowe z każdego tytułu. Za takim rozumieniem przemawia w głównej mierze wykładnia celowościowa omawianej regulacji. W tej sytuacji, w związku z tym, że skarżąca jest uprawniona do świadczenia przyznanego przez organ emerytalno-rentowy w trybie zwykłym, Prezes ZUS – wobec kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS – nie miał podstaw do przyznania skarżącej świadczenia w drodze wyjątku. Organ ustalił brak jednej z przesłanek wymienionych w ww. przepisie, które łącznie należy spełnić, aby otrzymać przedmiotowe świadczenie. Sąd zauważa, że świadczenie, o którym mowa w ww. przepisie nie jest świadczeniem socjalnym, a zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej, nawet gdyby było one uzasadnione. Reasumując, Sąd uznał, że Prezes ZUS w rozpoznawanej sprawie na dzień wydania zaskarżonej decyzji dokonał prawidłowej wykładni przepisu prawa materialnego. Sąd nie stwierdził również takiego naruszenia przez organ przepisów postępowania, które uzasadniałoby uchylenie wydanej decyzji. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.