II SA/Wa 2090/07

II SA/Wa 2090/07 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 19 marca 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska, Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Asesor WSA Jarosław Trelka (spr.), Protokolant Mateusz Rogala, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2008 r. sprawy ze skargi D. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]października 2007 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] września 2007 r. II SA/Wa 2090/07 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] września 2007 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił D. P. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Organ wskazał w uzasadnieniu, że jednym z warunków przyznania świadczenia w tym trybie, określonych w art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), jest brak niezbędnych środków utrzymania wnioskodawcy. W niniejszej sprawie strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, a dochód na członka tego gospodarstwa nie wskazuje, aby w sprawie zaistniał powyżej wskazany warunek przyznania wnioskowanego świadczenia. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podał, że jest całkowicie niezdolny do samodzielnej egzystencji, wymaga ciągłej opieki matki, a jej dochody są niewystarczające. Decyzją z dnia [...] października 2007 r. organ utrzymał swoją poprzednią decyzję w mocy. Wskazał, że wynagrodzenie matki skarżącego wynosi 1828, 60 zł, ponadto jego matka pobiera część renty rodzinnej po zmarłym mężu w kwocie 533 zł. Dochód na jedną osobę gospodarstwa domowego w wysokości 1181, 16 zł nie pozwala przyjąć, że skarżący nie ma niezbędnych środków utrzymania. Pojęcie to nie jest zdefiniowane w ustawie, ale odwoływać się tu należy, według organu, do kwoty najniższej emerytury, która od 1 marca 2006 r. wynosi 597, 46 zł brutto. Kryterium oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy dokonywać należy przy tym przez pryzmat osiąganych dochodów, a nie wydatków zdeterminowanych nawet najbardziej uzasadnionymi potrzebami. Organ przywołał w tym zakresie orzecznictwo NSA i WSA w Warszawie. Organ nie uwzględnił, przy ocenie stanu finansowego skarżącego, dodatku opiekuńczego w kwocie 153, 19 zł, gdyż funkcja tego dodatku, według organu, polega na wsparciu opiekuńczej funkcji rodziny, a to nie pozwala przeliczyć go na wszystkich członków gospodarstwa domowego wnioskodawcy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję z dnia [...] października 2007 r., skarżący, reprezentowany przez swoją matkę, opisał bardzo ciężki stan swojego zdrowia, zaistniały wskutek wypadku w drodze z pracy. Wskazał, że do nabycia prawa do renty ustawowej zabrakło mu jedynie nieco ponad 1 miesiąc. Wymaga stałej opieki osoby trzeciej we wszystkich czynnościach codziennego życia. Decyzję organu uznał za krzywdzącą i niesprawiedliwą. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i powtórzył swoje stanowisko w sprawie. Przy piśmie z dnia 3 marca 2008 r. skarżący przesłał kopie dotyczącej go dokumentacji medycznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Sąd analizuje zaskarżoną decyzję pod względem jej zgodności z prawem materialnym i formalnym obowiązującym w dacie wydania tej decyzji. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga analizowana według wymienionych wyżej kryteriów zasługuje na uwzględnienie. Jak wynika z treści wydanych w sprawie decyzji, powodem, dla którego skarżącemu odmówiono świadczenia wyjątkowego było dysponowanie przez niego niezbędnymi środkami utrzymania, o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd podziela co do zasady ocenę organu, że wobec braku ustawowej definicji pojęcia "niezbędne środki utrzymania" konieczne jest odwołanie się do kwoty najniższego świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym – w niniejszej sprawie kwoty 597, 46 zł brutto. Konieczność odwołania się do tej kwoty potwierdza przywołane przez organ orzecznictwo NSA i WSA w Warszawie. Niemniej Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie podziela stanowiska, że zawsze i w każdym przypadku tylko ta kwota wyznacza nieprzekraczalną granicę dochodu wnioskodawcy, a jej przekroczenie zawsze eliminuje wnioskodawcę z kręgu osób uprawnionych do świadczenia wyjątkowego (oczywiście przy założeniu, że spełnione są pozostałe warunki jego przyznania). Gdyby taka miałaby być intencja Ustawodawcy, to wyraziłby ją wprost, odwołując się do kwoty najniższej emerytury lub renty. Tymczasem ustawa w art. 83 ust. 1 posługuje się opisowym, niedookreślonym sformułowaniem "niezbędne środki utrzymania", co w ocenie Sądu pozwala na wniosek, iż w nadzwyczajnych, szczególnych przypadkach przekroczenie tej kwoty dochodu nie pozbawia wnioskodawcy prawa do świadczenia wyjątkowego. W tych właśnie przypadkach możliwe jest zrelatywizowanie tego ustawowego określenia i odniesienie go do konkretnej, szczególnej sytuacji wnioskodawcy. W niniejszej sprawie skarżący jest osobą trwale niezdolną do pracy, co oczywiście samo w sobie nie stanowi okoliczności szczególnej na gruncie art. 83 ust. 1 ustawy, gdyż taki stopień niezdolności do pracy w ogóle warunkuje ubieganie się o świadczenie wyjątkowe. Niezdolność skarżącego do pracy jest jednak o tyle szczególna, że w bardzo wczesnym wieku (23 lata) nie może on nie tylko podjąć zatrudnienia, ale nawet samodzielnie egzystować, wykonywać najprostszych, podstawowych czynności codziennego życia. Niepełnosprawność skarżącego była skutkiem zdarzenia zaistniałego w czasie pozostawania przez niego w zatrudnieniu. Jego stan niepełnosprawności determinuje rodzaj i wysokość wydatków, jakie ponosić musi matka skarżącego. Wydatki te są absolutnie niezbędne nie dla zapewnienia określonego poziomu egzystencji, lecz dosłownie dla życia wnioskodawcy. Konieczna jest mianowicie całodobowa opieka nad nim (jak wynika z akt – odpłatna), zapewnienie lekarstw i środków higienicznych, rehabilitacji. Wydatki te wynikają więc bezpośrednio z tego zdarzenia, które spowodowało stan niezdolności do pracy, tj. z pobicia przez nieznanych sprawców i będącego jego wynikiem stanu głębokiego, prawdopodobnie nieodwracalnego kalectwa. Powyższe prowadzi do wniosku, że pomimo przekroczenia przez skarżącego dochodu wyznaczonego przez kwotę najniższego świadczenia ZUS, nie można mówić, że skarżący posiada niezbędne środki utrzymania. Wydatkowanie tej kwoty, którą – jak wyliczył organ – dysponuje skarżący, na cele absolutnie konieczne do życia, powoduje, że na żadne inne potrzeby takich środków już nie ma. Organ postawił zatem skarżącego przed dylematem, czy kwota 1181,16 zł powinna być wykorzystana wyłącznie na cele związane z jego niepełnosprawnością, a wówczas nie będą mogły zostać zaspokojone inne, równie niezbędne potrzeby (np. wyżywienie i odzież), czy też zaspokoić te inne potrzeby kosztem niezbędnych wydatków związanych z niepełnosprawnością. Jedynym sposobem uniknięcia takiego dylematu jest wniosek, że w tej konkretnej sprawie kwota najniższego świadczenia ZUS nie pozwala zaspokoić niezbędnych potrzeb skarżącego. Co więcej – środki, którymi skarżący nominalnie dysponuje, także nie pozwalają na zaspokojenie takich potrzeb. W dalszym postępowaniu organ uwzględni wyrażone wyżej stanowisko Sądu, a ponieważ z wydanych w sprawie decyzji nie wynika, że nie zostały spełnione pozostałe przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia – wyda pozytywną dla wnioskodawcy decyzję. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 punkt 1 lit. "a" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku. Ponieważ decyzja odmawiająca przyznania świadczenia oraz decyzja utrzymująca ją w mocy nie mogą być wykonywane (nie można racjonalnie mówić o "wykonywaniu" aktu odmownego), Sąd nie orzekł o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji.