II SA/Wa 2091/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Stanisław Marek Pietras, Sędziowie WSA - Eugeniusz Wasilewski, - Janusz Walawski (spr.), Protokolant - Michał Sułkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2008 r. sprawy ze skargi W.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2007 r. znak [...] utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] grudnia 2006 r. znak [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j.: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), którą odmówił W. K., przedstawicielowi ustawowemu małoletniej P. K., przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że renta rodzinna w drodze wyjątku może być przyznana ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie te przesłanki winny być spełnione łącznie. Organ wyjaśnił, iż renta rodzinna jest pochodną świadczenia po osobie zmarłej, w związku z czym w pierwszej kolejności bada się, czy uprawnienia te przysługiwałyby tej osobie. Również istnienie szczególnej okoliczności, o której mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, bada się w odniesieniu do osoby zmarłej. W uzasadnieniu wskazano, że zmarła matka dziecka legitymowała się nieadekwatnym do swego wieku okresem ubezpieczenia, gdyż w czasie wykonywania zatrudnienia wystąpiły długotrwałe przerwy, które nie były spowodowane orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy. Nie zostało też wykazane, że zostało to spowodowane okolicznościami szczególnymi, o których mowa w powołanym wyżej przepisie. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie kwestionując trudnej sytuacji materialnej i bytowej W. K. i jego córki, podniósł również, że miesięczny dochód na osobę w rodzinie jest wyższy od najniższej emerytury, co wyklucza możliwość uznania, że dziecko nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Powyższa decyzja z dnia [...] października 2007 r. stała się przedmiotem skargi W. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący, wnosząc o pozytywne rozpatrzenie sprawy swojej córki, podkreślił fakt, iż przerwy w ubezpieczeniu jego zmarłej żony były wynikiem wypadku, któremu uległa w 1993 r., a w ostatnim dziesięcioleciu – skutkiem choroby, gdyż zakład pracy, gdzie była zatrudniona na czas określony, nie przedłużył z nią umowy o pracę. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wskazując, iż lekarz orzecznik ustalił niezdolność zmarłej do pracy od 2004 r., a nie od 1993 r. i nie potwierdził, aby wypadek miał jakikolwiek wpływ na jej zdolność do pracy. Ponadto wyjaśnił, iż sama trudna sytuacja materialna rodziny skarżącego, nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania przedmiotowego świadczenia, zwłaszcza że łączny dochód na osobę jest wyższy od najniższej emerytury z FUS. Jednocześnie wskazał, że renta rodzinna nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym stosownie do potrzeb wnioskodawcy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę zaskarżonej decyzji administracyjnej pod względem zgodności z prawem i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Podstawą materialnoprawną tej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j.: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Na tle całej ustawy, określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna – pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. Świadczenia z tego przepisu nie mają charakteru roszczeniowego. Są finansowane z budżetu państwa (por. art. 84 ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa ZUS. Z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze – przesłanka bycia ubezpieczonym lub pozostałym po ubezpieczonym członkiem jego rodziny. Po drugie – niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty na zasadach ogólnych, musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami. Po trzecie – ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku. Po czwarte – osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia wszystkie wskazane powyżej przesłanki powinny być spełnione łącznie, co oznacza, iż brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej takie świadczenie. Renta rodzinna jest pochodną świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej, dlatego też w pierwszej kolejności badaniu podlega spełnienie powyższych przesłanek przez osobę zmarłą, a następnie ustalane jest prawo do tego świadczenia członka rodziny pozostałego po osobie zmarłej. Z użytego w powołanym art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych sformułowania "może przyznać" wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych posiada swobodę działania i możliwość wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy. Do oceny organu należało zatem podjęcie decyzji o przyznaniu córce skarżącego renty rodzinnej w drodze wyjątku lub odmowa przyznania tego świadczenia. Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest ograniczona. Nie obejmuje ona bowiem celowości zaskarżonej decyzji. Sąd może badać jedynie, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy. W ocenie Sądu, zaskarżonym decyzjom nie można zarzucić przekroczenia granic uznania administracyjnego. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo ustalił, że brak jest łącznego spełnienia wszystkich przesłanek uprawniających P. K. do uzyskania świadczenia w drodze wyjątku. Z akt sprawy wynika, że dziecko skarżącego spełnia bezsprzecznie dwa z wymaganych warunków. Jest pozostałym po ubezpieczonym członkiem rodziny i ze względu na wiek nie może podjąć pracy, ani działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Nie zostały jednak spełnione pozostałe dwa warunki. W sprawie brak jest bowiem szczególnych okoliczności, wskutek których zmarła matka dziecka mogłaby uzyskać prawo do renty ustawowej, gdyby żyła (w przypadku renty rodzinnej śmierć osoby ubezpieczonej jest tożsama z całkowitą niezdolnością do pracy tej osoby). Skarżący nie wykazał bowiem obiektywnych przeszkód usprawiedliwiających brak aktywności objętej ubezpieczeniem w okresach przerw w zatrudnieniu przed powstaniem u zmarłej żony całkowitej niezdolności do pracy. W ocenie Sądu, za okoliczność szczególną uznać należy jedynie takie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby, którego skutków nie da się przezwyciężyć. Jednocześnie należy stwierdzić, że ocena zdolności do pracy lub jej braku, jest oparta wyłącznie na orzeczeniu lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, które nie podlega weryfikacji w postępowaniu administracyjnym w sprawie przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W niniejszej sprawie lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia 20 lutego 2004 r. ustalił niezdolność do pracy żony skarżącego od 2004 r., a nie od 1993 r. Ponadto nie został spełniony przez dziecko skarżącego warunek nieposiadania niezbędnych środków utrzymania. Skarżący wykazał bowiem, że miesięczny dochód na członka rodziny wynosi 748 zł, a więc jest wyższy od najniższego świadczenia z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, co w rezultacie nie daje podstaw do przyjęcia, że P. K. jest pozbawiona niezbędnych środków utrzymania. W tej sytuacji należało uznać, że nie zostały spełnione łącznie wszystkie warunki, o których mowa w art. 83 ust. 1 cytowanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i organ zasadnie odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku. Sąd z pełnym zrozumieniem odnosi się do niewątpliwie trudnej sytuacji skarżącego, jednakże same ciężkie warunki materialnobytowe nie stanowią wystarczającej podstawy do przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. Świadczenie to bowiem nie jest świadczeniem socjalnym i nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o nie, nawet wówczas, gdy potrzeby te są w pełni uzasadnione. Potrzeby te mogą natomiast uzasadniać ubieganie się o świadczenia z tytułu pomocy społecznej. Reasumując należy stwierdzić, iż Sąd nie dostrzegł w niniejszej sprawie przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, a ponadto Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dokonał prawidłowej wykładni przepisu prawa materialnego, tj. art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przestrzegał reguł procesowych, zaś swoje rozstrzygnięcie należycie uzasadnił. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) w zw. z art. 132 ww. ustawy, orzekł jak w sentencji.