II SA/Wa 2094/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński (spr.) Sędziowie WSA Andrzej Góraj Anna Mierzejewska Protokolant starszy referent Marcin Borkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi M. O. na pismo Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie pisma z dnia [...] sierpnia 2013 r. postanawia: odrzucić skargę. M. O. - sędzia Sądu Rejonowego w S., pismem Zastępcy Dyrektora Departamentu Sądów Organizacji i Analiz Wymiaru Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2013 r. została poinformowana o nieuwzględnieniu jej wniosku z dnia [...] stycznia 2013r., skierowanego do Ministra Sprawiedliwości, o przeniesienie w trybie art. 75 § 3 ustawy o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.) na stanowisko sędziego Sądu Rejonowego w R. lub innym Sądzie Rejonowym w okręgu Sądu Okręgowego w R.. Odmowę argumentowano brakiem wolnych etatów w okręgu Sądu Okręgowego w R. oraz brakiem przesłanek do przeniesienia wraz z zajmowanym etatem orzeczniczym. Przedmiotowy wniosek sędziego wpłynął do Ministra Sprawiedliwości w dniu [...] lutego 2013 r., za pośrednictwem Prezesa Sądu Okręgowego w S. i został w dniu [...] stycznia 2013 r. pozytywnie zaopiniowany przez Kolegium Sądu Okręgowego w S.. Natomiast Prezes Sadu Okręgowego w R. pismem z dnia [...] kwietnia 2013 r. poinformował Ministra Sprawiedliwości o negatywnym zaopiniowaniu wniosku przez Kolegium Sądu Okręgowego w R.. W dniu [...] sierpnia 2013 r. M. O., wskazując na art. 127 § 3 Kpa, złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Pismem z dnia [...] sierpnia 2013 r. Dyrektor Departamentu Sądów Organizacji i Analiz Wymiaru Sprawiedliwości powiadomił zainteresowaną, że Minister Sprawiedliwości nie uwzględnił jej wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Jednocześnie wskazano, że decyzja (w potocznym rozumieniu), dotycząca wniosku sędziego o przeniesienie na inne miejsce służbowe, nie stanowi decyzji administracyjnej w rozumieniu przepisów postępowania administracyjnego, wobec czego tryby przewidziane w Kodeksie postępowania administracyjnego nie miały zastosowania w procedurze rozpoznawania przedmiotowego wniosku o przeniesienie. Dodatkowo podniesiono, że instytucja przeniesienia na inne miejsce służbowe nie została wprowadzona do porządku prawnego z uwagi na interes osobisty sędziego, lecz ze względu na potrzebę zagwarantowania prawidłowego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości, stworzenia w sądownictwie ładu organizacyjnego oraz zapewnienia Ministrowi Sprawiedliwości możliwości szybkiej i elastycznej reakcji na potrzeby kadrowe tych jednostek, przy poszanowaniu konstytucyjnych zasad nieusuwalności i nieprzenoszalności sędziów. Powyższe pismo z dnia [...] sierpnia 2013 r. zostało potraktowane przez M. O. jako ostateczna decyzja administracyjna i stało się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której skarżąca zarzuciła Ministrowi Sprawiedliwości naruszenie: - przepisów prawa procesowego, to jest art. 134 w zw. z art. 127 § 3 Kpa, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, w której wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji wydanej przez Ministra Sprawiedliwości jest dopuszczalny; - przepisu prawa materialnego, to jest art. 75 § 1 ustawy o ustroju sądów powszechnych, poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że instytucja przeniesienia sędziego na inne miejsce służbowe nie została wprowadzona do porządku prawnego z uwagi na interes osobisty sędziego, lecz wyłącznie ze względu na potrzebę zagwarantowania prawidłowego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości i stworzenia w sądownictwie ładu organizacyjnego oraz zapewnienia Ministrowi Sprawiedliwości możliwości szybkiej i elastycznej reakcji na potrzeby kadrowe tych jednostek, przy poszanowaniu konstytucyjnych zasad nieusuwalności i nieprzenoszalności sędziów. W konkluzji skargi M. O. wniosła o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia i przekazania sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu skargi wskazała na wcześniej podniesione we wniosku o przeniesienie powody osobiste, to jest zamieszkiwanie jej małżonka wraz z małoletnim synem w R., w którym to mieście koncentruje się jej życie osobiste, co w związku z orzekaniem przez skarżącą w Sądzie Rejonowym w S. od kilku lat komplikuje jej sprawy rodzinne i negatywnie wpływa na rozwój siedmio i pół letniego dziecka. Dlatego, w jej ocenie, wniosek spełnia przesłanki, wskazane w art. 75 § 1 ustawy o ustroju sądów powszechnych. Nadmieniła, iż to już siódmy wniosek w tej sprawie, kierowany do Ministra Sprawiedliwości (pierwszy w październiku 2010 r.). Argumentowała także, iż pisma z dnia [...] lipca 2013 r. oraz z dnia [...] sierpnia 2013 r. posiadają wszelkie cechy decyzji administracyjnych. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej odrzucenie w całości, albowiem zaskarżone rozstrzygniecie nie jest decyzją administracyjną, podejmowaną w trybie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, ale swoistym aktem władczym, właściwym procedurom obowiązującym wewnątrz władzy sądowniczej, kształtującym zakres (terytorialny) tej władzy. Natomiast przedmiotowy wniosek sędziego M. O. nie mieści się w treści art. 75 ustawy o ustroju sądów powszechnych, albowiem z wykładni tego przepisu wynika, iż instytucja przeniesienia na inne miejsce służbowe sędziego nie została wprowadzona do porządku prawnego z uwagi na interes osobisty sędziego, lecz ze względu na potrzebę zagwarantowania prawidłowego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości, stworzenia w sądownictwie ładu organizacyjnego oraz zapewnienia Ministrowi Sprawiedliwości możliwości szybkiej i elastycznej reakcji na potrzeby kadrowe tych jednostek, przy poszanowaniu konstytucyjnych zasad nieusuwalności i nieprzenoszalności sędziów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ustalił i zważył, co następuje. Rozstrzygnięcia Ministra Sprawiedliwości, podejmowane w trybie przepisów art. 75 ustawy o ustroju sądów powszechnych, nie są decyzjami administracyjnymi w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego i dlatego nie mogą być zaskarżane do wojewódzkiego sądu administracyjnego w trybie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z tych też względów powyższa skarga, zgodnie z treścią art. 58 § 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, musiała zostać przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucona postanowieniem. Nie znaczy to jednak, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w całości podzielił argumentację Ministra Sprawiedliwości, zawartą w treści pisma z dnia [...] sierpnia 2013 r. i odpowiedzi na skargę. Po pierwsze należy wyraźnie określić, czym jest z punktu widzenia prawa uprawnienie przewidziane w treści art. 75 ustawy o ustroju sądów powszechnych. Do rozstrzygnięcia powyższego zagadnienia przydatne będą liczne uchwały, podejmowane przez Sąd Najwyższy w zakresie stosowania przez Ministra Sprawiedliwości rozstrzygnięć wskazanych w art. 75 § 2 i 3 ustawy o ustroju sądów powszechnych (porównaj uchwała pełnego składu Sądu Najwyższego z dnia 28 stycznia 2014 r., sygn. BSA-4110-4/13 oraz uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 lipca 2013 r., sygn. III CZP 46/13 a także wcześniejsza uchwała pełnego składu Izby Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego z dnia 12 października 2004 r., III PZP 2/04; oraz wyroki Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 2006 r., III PO 1/04, z dnia 8 lutego 2006 r., III PO 11/04, z dnia 8 marca 2006 r., III PO 41/04), a także wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 stycznia 2009 r., K 45/07. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dostrzega, iż przedmiotowa sprawa dotyczy nieco innego zagadnienia – przeniesienia sędziego na jego wniosek do sądu w innym okręgu (wskazane wyżej dwie uchwały Sądu Najwyższego dotyczą rozstrzygnięć podejmowanych w oparciu o art. 75 § 3 w zw. z art. 75 § 2 pkt. 1 ustawy o ustroju sądów powszechnych i rozporządzenia z dnia 5 października 2012 r. znoszącego 79 sądów rejonowych) – jednakże istota rozstrzygnięć Ministra Sprawiedliwości jednako dotyczy niezwykle delikatnej materii z zakresu organizacji władzy sądowniczej, a zatem z zakresu wykraczającego, co do istoty, zwykle rozumianych kompetencji władzy wykonawczej. Tenor powyższych uchwał i wyroków jest jednoznaczny - decyzja Ministra Sprawiedliwości, podejmowana na podstawie art. 75 ustawy o ustroju sądów powszechnych, nie jest decyzją administracyjną w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego. Nie jest to sprawa z zakresu administracji, a tym bardziej z zakresu administracji rządowej. Podkreślano tu, że Minister Sprawiedliwości, przenosząc sędziego do innego sądu i zmieniając zakres władzy sądzenia przyznanej mu aktem nominacyjnym Prezydenta, nie rozstrzyga sprawy administracyjnej i nie działa w płaszczyźnie administracyjnoprawnej, lecz w sferze prawa konstytucyjnego, regulującego zrębowe warunki dopuszczalności przeniesienia sędziego (art. 180 ust. 2 i 5 Konstytucji), oraz prawa ustrojowego, które precyzuje materię konstytucyjną i wskazuje Ministra Sprawiedliwości jako dysponenta kompetencji osadzonej w art. 180 ust. 5 Konstytucji. Akt ten ma swoisty charakter; jest podejmowany w ramach segmentu władzy wykonawczej, ale jego władcze skutki sytuują się w sferze tzw. jądra kompetencyjnego władzy sądowniczej, chodzi więc o specyficzne działanie międzygałęziowe (między gałęziami podzielonej władzy państwowej), dochodzące do skutku pomiędzy pionami władzy w modelu jej konstytucyjnego trójpodziału i równowagi (art. 10 Konstytucji). Zatem jest to wyjątkowa kompetencja, która, co wyraźnie podkreśla teza uchwały pełnego składu Sądu Najwyższego z dnia 28 stycznia 2014 r., sygn. BSA-4110-4/13, jest zastrzeżona jedynie dla Ministra Sprawiedliwości i Minister nie może być w tych czynnościach zastępowany przez sekretarza albo podsekretarza stanu. Inne rozumienie powyższego zagadnienia prowadziłoby do uznania, iż o statusie i zakresie władzy sądowniczej decyduje organ władzy wykonawczej w drodze aktu z dziedziny prawa administracyjnego. Zaprzeczałoby to fundamentalnej zasadzie trójpodziału władz i równowagi pomiędzy nimi. Oczywistym jest, że każda zmiana dotycząca miejsca służbowego sędziego jest ingerencją w zakres władzy sędziego - odjęciem jej, poszerzeniem lub przeniesieniem. Nie wymaga również dowodu teza, że przez dowolne zmiany miejsca służbowego sędziego łatwo ograniczać swobodę jurysdykcyjną sędziego i osłabić poczucie pewności stanowiska, a w niektórych wypadkach wpływać na rozstrzygnięcia w konkretnych sprawach. Decyzje (rozstrzygnięcia), podejmowane w ramach art. 75 ustawy o ustroju sądów powszechnych, są zastrzeżone wyłącznie dla Ministra Sprawiedliwości, z tych też względów formalnie załatwianie takich spraw przez odpowiednio umocowanych dyrektorów departamentów, czy ich zastępców, nie jest prawidłowe, aczkolwiek zasadę wyłączności działania w tych sprawach Ministra Sprawiedliwości uchwała pełnego składu Sądu Najwyższego z dnia 28 stycznia 2014 r., sygn. BSA-4110-4/13 wprowadziła dopiero od daty jej podjęcia (teza uchwały). Nie można w całości (bez pewnych zastrzeżeń) pogodzić się z poglądem wyrażonym w niniejszej sprawie przez Ministra Sprawiedliwości, iż instytucja przeniesienia sędziego na jego wniosek, na inne miejsce służbowe nie została wprowadzona do porządku prawnego art. 75 ustawy o ustroju sądów powszechnych z uwagi na interes osobisty sędziego, lecz ze względu na potrzebę zagwarantowania prawidłowego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości, stworzenia w sądownictwie ładu organizacyjnego oraz zapewnienia Ministrowi Sprawiedliwości możliwości szybkiej i elastycznej reakcji na potrzeby kadrowe tych jednostek, przy poszanowaniu konstytucyjnych zasad nieusuwalności i nieprzenoszalności sędziów. Nie można zasadnie twierdzić, iż sędzia nie ma prawa wnosić o zmianę siedziby orzekania, gdy ulega zmianie jego sytuacja rodzinna, gdy zmienia miejsce zamieszkania itp. Na taką możliwość wprost wskazuje art. 75 § 1 omawianej ustawy. Kompetencja przyznana Ministrowi Sprawiedliwości ma charakter wyjątkowy i nadzwyczajny. Konstytucja nie przyznaje Ministrowi Sprawiedliwości ani jakiemukolwiek innemu ministrowi żadnych władczych uprawnień w stosunku do władzy sądowniczej. W szczególności z art. 180 ust. 5 Konstytucji nie wynika legitymacja władzy wykonawczej do podejmowania decyzji w przedmiocie przeniesienia sędziego; przepis ten (art. 75 § 3 w zw. z art. 75 § 2 pkt. 1) uchyla jedynie wymaganie orzeczenia sądu w sytuacjach, w których przeniesienie sędziego wynika ze zmiany ustroju sądów lub granic okręgów sądowych. Minister Sprawiedliwości w zakresie rozstrzygnięć, przewidzianych w treści art. 75 ustawy o ustroju sądów powszechnych, wykonuje czynności służebne wobec władzy sądowniczej, w zakresie jej organizacji. Realizując rozstrzygnięcie zawarte w § 1 powyższego przepisu, Minister Sprawiedliwości winien dążyć do urzeczywistnienia stanu przewidzianego normą art. 95 § 1 ustawy o ustroju sądów powszechnych. Nadto z istoty rozstrzygnięcia, przewidzianego w treści art. 75 § 1, wynika jedynie możliwość podjęcia przez Ministra rozstrzygnięcia pozytywnego dla zainteresowanego przeniesieniem sędziego, aczkolwiek zrozumiałe jest, iż rozstrzygniecie to nie może być podjęte natychmiast. Jego wypracowanie wymaga czasu, stałego monitorowania ruchu kadrowego i uwzględniania zmieniających się potrzeb organizacyjnych, a zatem rozstrzygniecie takie wymaga przeprowadzenia przez Ministra wielu działań i uzgodnień. Decyzja Ministra Sprawiedliwości w tym przedmiocie nie stanowi uznania administracyjnego, ale wykonywanie czynności z zakresu organizacji wymiaru sprawiedliwości. Zatem brak przez okres trzech lat możliwości załatwienia sprawy przeniesienia sędziego M. O. do innego sądu, na jej wniosek, jest tu niezrozumiały. W aktach sprawy brak jest właściwego zajęcia się wnioskiem sędziego. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji postanowienia.