II SA/Wa 2101/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Szustakiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Grochowska – Jung, Sędzia WSA Sławomir Antoniuk (spr.), Protokolant Marek Kozłowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku – oddala skargę – Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku K. K. z dnia 19 października 2009 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją tego Prezesa z dnia [...] października 2009 r. nr [...] odmawiającą przyznania K. K. emerytury w drodze wyjątku, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej ZUS) podniósł, iż przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił wszystkie przesłanki wymienione w tym przepisie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej przedmiotowe świadczenie. Organ podkreślił, iż warunki wymienione w art. 83 powołanej ustawy są bezwzględnie obowiązujące i nie podlegają swobodnemu uznaniu przy rozpatrywaniu uprawnień do emerytury na podstawie powołanego przepisu. Emerytura w drodze wyjątku nie może być K. K. przyznana, ponieważ nie spełnia ona przesłanki dotyczącej niemożności podjęcia zatrudnienia z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy z tytułu stanu zdrowia lub wieku. Inne okoliczności, w tym konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, niewątpliwie mogą wpływać na zakres aktywności zawodowej wnioskodawczyni, jednak nie mogą być one utożsamiane z brakiem możliwości podjęcia pracy. Usprawiedliwioną przeszkodą uniemożliwiającą zatrudnienie jest tylko wiek wynoszący dla kobiet 60 lat lub całkowita niezdolność do pracy. Z akt sprawy natomiast wynika, iż obecnie wnioskodawczyni ma 55 lat oraz nie została u niej orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Strona nie spełnia zatem wymaganego w powołanym wyżej art. 83 ustawy warunku wieku, uniemożliwiającego podjęcie zatrudnienia oraz nie jest uznana za całkowicie niezdolną do pracy. Okoliczności te wykluczają możliwość przyznania świadczenia w trybie wyjątku. Organ ponadto wyjaśnił, iż świadczenia wymienione w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych obejmują: emeryturę, rentę z tytułu niezdolności do pracy, w tym rentę szkoleniową, rentę rodzinną, dodatek pielęgnacyjny oraz dodatek dla sieroty zupełnej do renty. Powyższą regulacją nie jest zatem objęta wcześniejsza emerytura z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającym stałej opieki przewidziana w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. Nr 28, poz. 149), które z dniem 1 stycznia 1999 r. utraciło moc. Decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] listopada 2009 r. stała się przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Uznając za krzywdzącą, decyzję o odmowie przyznania świadczenia w drodze wyjątku, skarżąca podniosła, iż zwróciła się do Prezesa ZUS o przyznanie jej prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Syn skarżącej od urodzenia cierpi na porażenie mózgowe. Na mocy regulacji prawnych obowiązujących do dnia 1 stycznia 1999 r. skarżąca spełniała warunki do uzyskania wcześniejszej emerytury (obecnie legitymuje się 30 letnim stażem pracy), jednakże wówczas odmówiono jej przyznania wcześniejszej emerytury z powodu pozostawania w stosunku pracy. Obecnie skarżąca nie pozostaje w zatrudnieniu z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem i z tego względu wnioskowała o przyznanie emerytury w drodze wyjątku. W ocenie skarżącej, świadczenie w drodze wyjątku jest prawem przyznawanym poza wszelkimi przepisami i wbrew warunkom podanym w uzasadnieniu decyzji, Prezes ZUS może takie świadczenia skarżącej poznać. Zdaniem strony, przepisy zezwalające na przyznanie wcześniejszej emerytury są przez ZUS różnie interpretowane i spełnia ona przesłanki do otrzymania wnioskowanego świadczenia. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Podkreślić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywania kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Skarga nie może zastać uwzględniona, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Powołany przepis wprowadza szczególną regulację pozwalającą na uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym, bowiem są finansowane bezpośrednio z budżetu państwa, a nie zaś z FUS. Ustawa nie gwarantuje ich wypłaty lecz pozostawia przyznanie świadczenia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Decyzja uznaniowa nie jest jednak dowolna, ograniczona jest następującymi rygorami wymienionymi w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, tj. uprawniony jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania. Wszystkie te przesłanki muszą zachodzić łącznie, a niespełnienie choćby jednej przesłanki, wyklucza możliwość przyznania świadczenia w przedmiotowym trybie. Skarżąca, jak to wynika z akt sprawy, nie spełnia przesłanki braku możliwości podjęcia pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, bowiem nie zostało w stosunku do niej wydane, stosownie do art. 14 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, orzeczenie lekarza orzecznika o całkowitej niezdolności do pracy. K. K. posiadając w dacie orzekania 55 lat, nie spełnia również kryterium wieku emerytalnego wynoszącego dla kobiet 60 lat. Podnoszony przez skarżącą zarzut niemożności podjęcia pracy z powodu konieczności sprawowania opieki na niepełnosprawnym od urodzenia synem lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, w świetle omawianego przepisu art. 83 powołanej ustawy, nie może zostać uwzględniony. Przepis ten jako jedyne przyczyny braku możliwości podjęcia pracy zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym wskazuje całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Wskazane przyczyny dotyczą dwóch sytuacji. Pierwsza z nich istnieje, gdy na przeszkodzie w podjęciu zatrudnienia stoi inwalidztwo w stopniu całkowicie pozbawiającym możliwości wykonywania pracy. Drugą przyczyną uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia jest wiek wnioskodawcy. Chodzi przy tym o taki przedział wiekowy, który statuuje stronę w gronie osób pozostających poza aktywnością zawodową. W polskim systemie prawnym przyjęto, że okres aktywności zawodowej kończy się wraz nabyciem uprawnień emerytalnych. W przypadku kobiety jest to wiek 60 lat. Bezsprzecznie w sprawie niniejszej, żadna z ustawowych przyczyn powodujących brak możliwości podjęcia pracy zarobkowej nie zaistniała. Organ zaś, wbrew stanowisku skarżącej, nie może orzekać sprzecznie z wyraźną wolą ustawodawcy wyrażoną w art. 83 powołanej ustawy, albowiem takie działanie będzie powodowało rażące naruszenie prawa i nieważność decyzji od dnia jej wydania. Odnosząc się do zarzutu skargi, dotyczącego nabycia przez skarżącą uprawnień do wcześniejszej emerytury z powodu opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym od urodzenia na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. Nr 28, poz. 149), należy stwierdzić, iż jest on niezasadny. Trzeba wskazać, że z dniem 1 stycznia 1999 r. utraciła moc ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), na podstawie której wydane zostało ww. rozporządzenie. Przedmiotowy przepis wykonawczy również we wskazanej dacie utracił zatem moc obowiązującą z powodu braku umocowania prawnego do jego wydania. Nowa ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie zawiera zaś upoważnienia dla Rady Ministrów do wydania przepisów odnoszących się do przechodzenia na wcześniejsze emerytury osób opiekujących się dziećmi oraz nie przewiduje tego rodzaju świadczenia w katalogu świadczeń emerytalno – rentowych. W tej sytuacji stwierdzić należy, że wnioskowane przez skarżącą świadczenie nie jest objęte regulacją art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. i nie podlega szczególnemu trybowi przyznawania świadczenia emerytalno – rentowego. Reasumując, stwierdzić należy, iż skarżąca nie spełnia przesłanki braku możliwości podjęcia pracy lub prowadzenia działalności objętej ubezpieczeniem ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, o której mowa w przepisie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Z tego też powodu odmowna decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie narusza prawa. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.