II SA/Wa 2107/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Pisula - Dąbrowska, Sędzia WSA: Joanna Kube (spr.), Sędzia WSA: Andrzej Kołodziej, Protokolant Aneta Duszyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 sierpnia 2008 r. sprawy ze skargi M. H. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. Oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na rzecz adwokata M. C. dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt groszy (292,80) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, w tym: dwieście czterdzieści złotych (240) tytułem opłaty i pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy (52,80) tytułem 22% podatku od towarów i usług. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2007 r. znak sprawy: [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku M.H. o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia [...] lipca 2007 r. znak sprawy: [...] o odmowie przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) – powoływanej dalej jako ustawa o emeryturach i rentach, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Ponadto wskazał, że w sprawach świadczeń w drodze wyjątku ważne są przyczyny niespełnienia wymogów do uzyskania uprawnień do świadczenia w zwykłym trybie. Konieczne jest zbadanie, czy brak tych uprawnień nie był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu. Świadczenia w drodze wyjątku nie są świadczeniami, które mogą być przyznane w razie nieznacznego tylko niedopełniania warunków do uzyskania renty na zasadach ogólnych. Przede wszystkim konieczne jest wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczeń emerytalno-rentowych, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakiejś szczególnej okoliczności. W toku postępowania ustalono, że na przestrzeni [...] lat życia M.H. posiada udowodniony łączny okres składkowy i nieskładkowy, wynoszący [...] lat [...] miesiąc i [...] dni. W ocenie organu, taki staż pracy jest nieadekwatny do wieku ubezpieczonego. Podano, że w okresie od [...] sierpnia 2000 r. do [...] marca 2006 r. wystąpiła przerwa w ubezpieczeniu, która nie była wywołana szczególnymi okolicznościami, o których stanowi art. 83 ustawy o emeryturach i rentach. Organ stwierdził, że z akt nie wynika aby wnioskodawca nie mógł kontynuować ubezpieczenia z powodu choroby. Zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] marca 2007 r. powstanie całkowitej niezdolności do pracy nastąpiło z dniem [...] lipca 2007 r. Wywiedziono, że bezrobocie nie może stanowić usprawiedliwienia bezczynności zawodowej. W pewnych sytuacjach okresy pozostawania bez pracy mogą być rozpatrywane w kategoriach okoliczności szczególnych, jednak nie oznacza to, że samo bezrobocie może być bez żadnych dalszych warunków uznane za okoliczność uniemożliwiającą podejmowanie zatrudnienia. Organ uznał, że sytuacja materialna M.H. mimo, że jest bardzo trudna, nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania mu prawa do świadczenia w drodze wyjątku, bowiem świadczenie to nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy te potrzeby są uzasadnione. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Sądu M.H., który zakwestionował zaskarżoną decyzję, uznając ją za krzywdzącą i wnosząc o jej uchylenie. Podał, że od wielu lat leczy się [...] co uniemożliwia mu wykonywanie zawodu [...]. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi podał, że w sprawie daty powstania niezdolności do pracy prowadzone było postępowanie wyjaśniające, w trakcie którego ustalono, że choroba ubezpieczonego miała charakter nagły, a przed jej wystąpieniem skarżący nie leczył się i do lipca 2006 r. nie miał problemów zdrowotnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ Sąd przeprowadzając kontrolę zaskarżonej decyzji nie stwierdził, aby Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszył przepisy prawa materialnego, ewentualnie przepisy postępowania administracyjnego, w stopniu w jakim mogłoby to mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Świadczenie w drodze wyjątku jest umiejscowione w systemie ubezpieczeń społecznych. Wynika z tego, że musi być ono w określony sposób powiązane z występowaniem określonego okresu ubezpieczenia, połączonego z należytym opłacaniem składek. Wobec tego może być przyznane ubezpieczonemu, w nieznacznym tylko stopniu niedopełniającemu warunków do uzyskania renty na ogólnych zasadach. Przedmiotowe świadczenie nie ma charakteru roszczeniowego, co oznacza, że nie jest przewidziane do każdego przypadku łagodzenia trudnej sytuacji materialnej, gdyż nie jest to sfera pomocy społecznej, świadczeń rodzinnych, czy socjalnych. W przedmiotowej sprawie organ prawidłowo przyjął, że skarżący nie wykazał, że w sprawie występują szczególne okoliczności usprawiedliwiające brak aktywności zawodowej M.H. Za okoliczność szczególną uniemożliwiającą wypracowanie stażu skutkującego nabyciem świadczeń w trybie przepisów ustawy o emeryturach i rentach na potrzeby stosowania powołanego wyżej przepisu – należy uznać wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 marca 2001 r., sygn. akt II SA 3191/00 – LEX nr 537884). Skarżący urodzony [...] lutego 1964 r. aktywność zawodową rozpoczął [...] czerwca 1983 r. i do [...] lipca 2006 r. (w okresie 23 letniej aktywności zawodowej) wypracował staż ubezpieczeniowy wynoszący [...] lat [...] miesiąc i [...] dni. Od [...] sierpnia 2000 r. do [...] marca 2006 r. wymieniony nie podejmował zatrudnienia podlegającego ubezpieczeniu społecznemu. M.H. mając [...] lata, zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS od [...] lipca 2006 r., stał się całkowicie niezdolny do pracy z powodu choroby. Całkowitą niezdolność orzeczono do marca 2008 r. W rezultacie od ostatniego okresu zatrudnienia do powstania całkowitej niezdolności do pracy upłynęło prawie 6 lat. Skarżący w toku postępowania administracyjnego, w szczególności we wniosku z dnia [...] kwietnia 2007 r. o przyznanie tego świadczenia, oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym i o sytuacji materialnej złożonym na druku Rp15, jak też we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie wskazywał, że przyczyną niepodejmowania we wskazanym okresie zatrudnienia podlegającego ubezpieczeniu był stan jego zdrowia. Dopiero w skardze do Sądu M.H. podał, że od wielu lat leczy się [...]. Sąd dokonuje oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji na dzień jej wydania, w związku z tym przedmiotem badania w rozpatrywanej sprawie nie mogły być wskazywane w skardze okoliczności. Zbadanie tych okoliczności przez organ może nastąpić po ewentualnym złożeniu odrębnego wniosku w tym przedmiocie wraz ze stosowną dokumentacją medyczną. Stan zdrowia skarżącego był oceniany przez lekarza orzecznika ZUS w dniu [...] marca 2007 r. i jak wskazują akta sprawy, jego ocena nie była podważona w drodze sprzeciwu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w toku sprawy o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku dokonuje oceny stanu zdrowia wnioskodawcy jedynie w ramach badania istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, o których mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach i w tym zakresie nie ma uprawnień do zmiany ustaleń dokonanych rozstrzygnięciem orzeczenia lekarskiego. W ramach tego postępowania organ przeprowadził postępowanie wyjaśniające, co do daty powstania jego częściowej i całkowitej niezdolności do pracy. W wyniku powyższego ustalono, że do dnia [...] lipca 2006 r. ubezpieczony nie leczył się, a pogorszenie stanu zdrowia badanego nastąpiło nagle. Skoro określone w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...) świadczenie ma wyjątkowy charakter, gdyż może być przyznane osobom, które nie spełniają warunków określonych w ustawie do uzyskania renty, czy emerytury w wyniku "szczególnych okoliczności" to istnienie owych szczególnych okoliczności winno być wykazane przez stronę postępowania administracyjnego albo przez przedłożenie stosownych dowodów albo też wskazanie organowi prowadzącemu postępowanie administracyjne, gdzie stosownych dowodów należy poszukiwać. W sprawach rozstrzyganych w ramach uznania administracyjnego, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, nie można od organu oczekiwać, iż będzie bez udziału zainteresowanego samodzielnie poszukiwał materiału dowodowego dotyczącego stanu jego zdrowia. Ponadto należy mieć na uwadze, że w warunkach poważnego bezrobocia w kraju znaczna liczba osób nieposiadających stałego zatrudnienia, których stan zdrowia pogarsza się mogłaby w trybie powołanego art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. domagać się przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Przyjęcie takiej interpretacji świadczenia przewidzianego w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych usytuowanego w dziale VI tej ustawy, zatytułowanym "Świadczenia przyznawane w szczególnym trybie" spowodowałoby jego przyznawanie, wbrew tytułowi, w trybie powszechnym. Reasumując, skoro w niniejszej sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności usprawiedliwiające nieuzyskanie prawa do renty inwalidzkiej, to zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego, ani też nie została wydana z takim naruszeniem przepisów procedury administracyjnej, które skutkowałoby koniecznością jej uchylenia i wobec tego skargę oddalono na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Na podstawie art. 250 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), Sąd przyznał pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenie w wysokości 240 zł powiększone o należny podatek od towarów i usług w wysokości 52, 80 zł tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.