II SA/Wa 2107/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Fronczyk (spr.) Sędzia WSA Olga Żurawska-Matusiak Sędzia WSA Anna Mierzejewska Protokolant asystent sędziego Małgorzata Kędzielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2011 r. sprawy ze skargi M. S. - przedstawicielki ustawowej małoletniej K. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2010 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...], odmawiającą przyznania M. S. renty rodzinnej w drodze wyjątku dla jej małoletniej córki K. S., po zmarłym ojcu B. S. Obie ww. decyzje Prezesa ZUS zostały podpisane przez Wicedyrektor Departamentu Świadczeń Emerytalno – Rentowych – E. N., działającą z upoważnienia organu. W uzasadnieniu decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnił łącznie następujące warunki: jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił, że niespełnienie którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ uznał, że renta rodzinna nie może zostać przyznana córce zainteresowanej, gdyż w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności, które usprawiedliwiałyby nienabycie przez zmarłego ojca dziecka świadczenia rentowego w zwykłym trybie. Zmarły w wieku 41 lat ojciec dziecka posiadał udowodniony okres składkowy wynoszący 7 lat, 11 miesięcy i [...] dni. W dziesięcioleciu przypadającym przed dniem śmierci, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych – wymaganych do przyznania renty w trybie zwykłym – udowodniono tylko 3 lata, 8 miesięcy i [...] dni okresów składkowych. W latach 1998-1999 oraz 1999-2005 ojciec dziecka nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem emerytalno – rentowym. Zdaniem organu, przerw w zatrudnieniu nie uzasadniają żadne szczególne okoliczności, które uniemożliwiałyby pokonanie przeszkód w podjęciu zatrudnienia i wypracowaniu wymaganego okresu ubezpieczenia. Prezes ZUS, uzasadniając decyzję, zwrócił także uwagę, że renta rodzinna w drodze wyjątku nie może zostać przyznana, gdyż w sprawie nie jest spełniony warunek braku niezbędnych środków utrzymania. Porównując dochód na osobę w rodzinie, który wynosi 896,48 zł, z kwotą najniższej emerytury, której wysokość od dnia 1 marca 2010 r. wynosi 706,29 zł, organ uznał, że sytuacja materialna rodziny nie uzasadnia przyznania dziecku świadczenia w drodze wyjątku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję M. S. zarzuciła, że jest ona dla niej i dla jej małoletniej córki nader krzywdząca, a organ nie zapoznał się z całością jej sytuacji. Powołała się na trudną sytuację materialną i zdrowotną, podkreślając, że renta rodzinna powinna zostać przyznana dziecku, gdyż mąż wypracował odpowiedni staż ubezpieczeniowy, z którego córka powinna skorzystać. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Udzielając odpowiedzi na skargę, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, przytaczając w uzasadnieniu swego stanowiska procesowego argumentację, jakiej użył w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w dniu 16 marca 2011 r. M. S. złożyła do akt sądowych kserokopie dokumentów w postaci zaświadczeń lekarskich z dnia [...] i [...] marca 2011 r., umowy o wstępnym stażu pracy, umowy o pracę po wstępnym stażu pracy, świadectw pracy zmarłego męża, historii choroby córki, pisma z dnia [...] marca 1992 r., które to dokumenty nie zostały przedstawione w postępowaniu administracyjnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z brzmieniem art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2). W sprawie doszło do naruszenia art. 24 § 1 pkt 5 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), poprzez wydanie zaskarżonej decyzji przez tę samą osobę, która brała udział w wydaniu decyzji, od której złożono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 20 maja 2010 r. o sygn. akt I OPS 13/09 (publ. ONSAiWSA 2010/5/82; LEX nr 579940), przepis art. 24 § 1 pkt 5 kpa nie ma zastosowania jedynie do osoby piastującej funkcję ministra, w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 kpa, w postępowaniu, o jakim mowa w art. 127 § 3 kpa. Należy zatem a contrario przyjąć na podstawie rozważań zawartych w przedmiotowej uchwale, że przepis art. 24 § 1 pkt 5 kpa ma zastosowanie w postępowaniu, o jakim mowa w art. 127 § 3 kpa, w przypadku, gdy funkcję organu wykonuje upoważniony pracownik organu, który wydał decyzję objętą wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W niniejszej sprawie tym pracownikiem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, podlegającym wyłączeniu, jest Wicedyrektor Departamentu Świadczeń Emerytalno – Rentowych – E. N., która podpisała obie wydane w sprawie decyzje. Instytucja wyłączenia pracownika organu administracji publicznej jest tylko jednym z elementów gwarancji prawa do obiektywnego, bezstronnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, zatem wydanie decyzji po złożeniu wniosku o ponowne jej rozpatrzenie przez tę samą osobę niewątpliwie świadczy o uchybieniu tej gwarancji. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, art. 25 i art. 27 kpa. Taka sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie. Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" cyt. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd, uwzględniając skargę na decyzję, uchyla ją w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że w razie wystąpienia w sprawie jednej z przesłanek wznowieniowych, określonych w przepisach ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego, sąd administracyjny jest zobligowany do wydania rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Rozpoznając ponownie sprawę, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych winien uwzględnić poczynione przez Sąd uwagi. Jednocześnie Sąd podkreśla, że podjęcie rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie wymaga analizy materiału dowodowego, w tym w szczególności dokumentów, których kserokopie M. S. przedstawiła na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w dniu 16 marca 2011 r. (zaświadczenia lekarskie z dnia [...] i [...] marca 2011 r., umowa o wstępnym stażu pracy, umowa o pracę po wstępnym stażu pracy, świadectwa pracy zmarłego męża, historia choroby córki, pismo z dnia [...] marca 1992 r.), składając je do akt sądowych. Zważywszy że dokumenty te nie były – według twierdzeń skarżącej – przedmiotem oceny organu w postępowaniu administracyjnym, zatem Prezes ZUS powinien odnieść się do tych dokumentów w postępowaniu dowodowym. Sąd zwraca także uwagę, że obie wydane w sprawie decyzje podają różne okresy składkowe zmarłego ojca dziecka w dziesięcioleciu przypadającym przed dniem jego śmierci. Organ winien tę kwestię precyzyjnie określić, nie pozostawiając w tym zakresie żadnych wątpliwości zarówno co do samego stażu ubezpieczeniowego, jak i wymaganych okresów składkowych i nieskładkowych. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. W oparciu o art. 152 ww. ustawy, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.