II SA/Wa 2109/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk, Sędziowie WSA Ewa Grochowska-Jung (spr.), Stanisław Marek Pietras, Protokolant referent stażysta Małgorzata Ciach, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi L. B. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia sygnatur oddala skargę Decyzją z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] Dyrektor Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w W. powołując się na art. 36 ust. 6 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 1998 r. Nr 155, poz. 1016 ze zm.) dalej zwaną ustawą o IPN odmówił L. B. udostępnienia wykazu sygnatur stanowiących zasób archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej wymienionych w jego wniosku z dnia [...] kwietnia 2014 r. złożonym na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 3 ustawy o IPN. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2014 r. L. B. zwrócił się o udostępnienie dokumentów w celu publikacji materiału prasowego na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 3 ustawy o IPN. We wniosku tym wniósł o udostępnienie sygnatur stanowiących zasób archiwalny IPN dotyczących radcy prawnego S. S., a znajdujących się w zbiorze zastrzeżonym Instytutu. Organ podniósł, iż ze względu na szczególną ochronę zbioru zastrzeżonego, przewidzianą przepisami art. 39 ustawy o IPN, Instytut Pamięci nie przeprowadza kwerend w zbiorze zastrzeżonym w celu realizacji wniosków naukowo -dziennikarskich. W związku z powyższym nie ma możliwości wskazania, czy znajdują się w nim dokumenty dotyczące S. S. i podania ich sygnatur. Wskazano, że odmowa udostępnienia wykazu sygnatur nastąpiła ze względu na przepis art. 36 ust. 6 ustawy o IPN. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł L. B. Odwołujący się wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o przeprowadzenie kwerendy archiwalnej w zbiorze archiwalnym i w wypadku odnalezienia sygnatur udostępnienie dokumentów związanych z -tymi sygnaturami. W odwołaniu Skarżący powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 maja 2007 r., sygn. K 2/07, przyznający dziennikarzom prawo wglądu do archiwów IPN w oparciu o przepis art. 61 Konstytucji RP. Według skarżącego, w związku z brakiem szczegółowej definicji zbiór zastrzeżony tworzony jest przez IPN i służby specjalne w sposób aribitralny. Zbiór może służyć ochronie osób publicznych, będących wcześniej współpracownikami reżimu totalitarnego, jakim był ustrój komunistyczny. Ochrona dawnych tajnych współpracowników, będących dzisiaj funkcjonariuszami publicznymi lub pełniącymi funkcje publiczne podważa zaufanie obywateli do demokratycznego państwa prawa. S. S. jako osoba zaufania publicznego, podlega postępowaniu lustracyjnemu. Według skarżącego niezrozumiałe jest to, że ustawa o ujawnianiu dokumentów daje dziennikarzowi możliwość zapoznania się z aktami S. S., a ustawa o IPN w art. 36 zabrania sprawdzenia, czy akta dotyczące ww. znajdują się w zbiorze zastrzeżonym. Decyzją nr [...] z dnia [...] września 2014 r. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu na podstawie art. 36 ust. 9 pkt 1 w zw. z art. 36 ust. 6 ustawy o IPN utrzymał w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] maja 2014 r. wydaną przez Dyrektora Oddziału IPN w W. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie. Następnie Prezes IPN wskazał, iż dla potrzeb realizacji wniosku złożonego w trybie art. 36 ust. 1 pkt 3 ustawy o IPN nie przeprowadza się kwerendy w zbiorze zastrzeżonym Instytutu Pamięci Narodowej ze względu na ograniczenia wynikające z przepisu art. 39 ustawy o IPN. Przepis art. 39 ust. 1 stanowi, że odpowiednio Szef Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Szef Agencji Wywiadu lub Minister Obrony Narodowej może zastrzec, na czas określony, że do określonych dokumentów nie może mieć dostępu żadna inna osoba poza wyznaczonymi przez nich przedstawicielami, jeżeli jest to konieczne dla bezpieczeństwa państwa. Organy innych służb specjalnych mogą występować z takim zastrzeżeniem za pośrednictwem odpowiednio Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Szefa Agencji Wywiadu, dokumenty, o których mowa w ust. 1, stanowią wyodrębniony, tajny zbiór w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej i podlegają szczególnej ochronie (art. 39 ust. 2 ustawy o IPN). Prezes Instytutu Pamięci, na wniosek odpowiednio Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Szefa Agencji Wywiadu lub na wniosek Ministra Obrony Narodowej, zatwierdza lub uchyla zastrzeżenie dostępu do określonych dokumentów (art. 39 ust. 4 ustawy o IPN). Samo zaś zastrzeżenie podlega ochronie zgodnie z przepisami o ochronie informacji niejawnych o klauzuli tajności "tajne" lub ściśle tajne" (art. 39 ust. 4 ww. ustawy). Tak więc sama informacja, czy jakieś dokumenty znajdują się w zbiorze zastrzeżonym jest chroniona przepisami ustawy o ochronie informacji niejawnych. Ponadto należy wskazać na brzmienie art. 39a ustawy o IPN, który stanowi, że przepis art. 39 nie ogranicza uprawnień sądu i prokuratorów oddziałowej komisji w sprawach dotyczących zbrodni określonych w art. 1 pkt 1 lit. a oraz uprawnień sądu w postępowaniu lustracyjnym i prokuratora Biura Lustracyjnego lub oddziałowego biura lustracyjnego w związku z wykonywaniem czynności, o których mowa w art. 52e ust. 3a. Z powyższego przepisu jednoznacznie wynika, że dokumenty znajdujące się w zbiorze zastrzeżonym mogą być wykorzystywane jedynie w postępowaniach lustracyjnych i w sprawach zbrodni określonych w art. 1 pkt 1 lit. a ustawy o IPN. Dla celów realizacji wniosków, o których mowa w art. 36 ust. 1 pkt 3, tj. publikacji materiału prasowego nie przeprowadza się kwerendy w zbiorze zastrzeżonym. Jednocześnie organ wskazał, iż w ocenie Prezesa IPN sygnatury nie są częścią dokumentów a jedynie atrybutem jednostki archiwalnej IPN przyjęte na podstawie art. 25 ustawy o IPN dokumenty oznaczał nowymi, własnymi sygnaturami. Nie jest więc celowe występowanie z wnioskiem o udostępnienie sygnatur jednostek archiwalnych, bowiem sygnatury same w sobie nie zwierają żadnych treści przydatnych dla badań naukowych bądź publikacji materiału prasowego. Zdaniem organu fatycznym celem złożenia wniosku przez skarżącego było zapoznanie się z treścią ewentualnych dokumentów znajdujących się w zbiorze zastrzeżonym Instytutu Pamięci Narodowej dotyczących S. S., a nie poznanie tylko sygnatur dokumentów. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia [...] czerwca 2014 r. L. B. wniósł o wydanie wnioskowanych sygnatur oraz udostępnienie w siedzibie IPN do wglądu wszelkich archiwaliów związanych z tymi sygnaturami. Tak więc słusznie Dyrektor Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w W. żądanie L. B. z dnia [...] kwietnia 2014 r. potraktował jako wniosek, o którym mowa w art. 36 ust. 1 pkt 3 ustawy o IPN i po jego rozpatrzeniu wydał decyzję w trybie art. 36 ust. 6 ustawy o IPN. L. B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję. Zaskarżonej decyzji zarzucił: obrazę przepisów prawa materialnego przez błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie art. 39 ust. 1 ustawy o IPN. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zobowiązanie Prezesa IPN do przeprowadzenia kwerendy w zbiorze zastrzeżonym odpowiednio do wniosku z dnia [...] kwietnia 2014 r., a następnie po jej dokonaniu w przypadku wyniku pozytywnego, wydanie wnioskowanych sygnatur oraz udostępnienie do wglądu wszelkich archiwaliów związanych z tymi sygnaturami. W uzasadnieniu skargi skarżący powtórzył całą argumentację przytoczoną w odwołaniu z dnia [...] czerwca 2014 r. od decyzji Dyrektora Oddziału IPN w W. nr [...] z dnia [...] maja 2014 r. Ponadto wskazał, że przepis art. 39 ustawy o IPN w zw. z art. 7a ustawy o ujawnianiu dokumentów musi ustąpić konstytucyjnemu prawu ujawniania informacji, która może wskazywać na to, że funkcjonariusz publiczny lub inna osoba nie pełniąca nawet funkcji publicznej, ale działająca, jako osoba zaufania publicznego (vide S. S.) nie może być objęta ochroną którą daje ustawa o IPN, tj. przechowywaniem jakichkolwiek danych w zbiorze wyodrębnionym. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymał swoją dotychczasową argumentację faktyczną i prawną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje : Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w ¡stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta dokonywana jest według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie z kolei art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, zwana dalej: p.p.s.a.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Mając na uwadze powyższe kryteria kontroli sądowej stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem skargi jest decyzja IPN utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora Oddziału IPN w W. odmawiające udostępnienia skarżącemu wykazu sygnatur stanowiących zasób archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej dotyczących S. S. a znajdujących się w zbiorze zastrzeżonym Instytutu. Zgodnie z art. 36 ust. 1 pkt 3 ustawy o IPN dokumenty zgromadzone przez Instytut Pamięci udostępnia się w celu publikacji materiału prasowego, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. - Prawo prasowe (Dz. U. Nr 5, poz. 24 z późn. zm.), z upoważnienia redakcji albo wydawcy. Stosownie do treści art. 36 ust. 2 ww. ustawy dokumenty, o których mowa w ust. 1, udostępnia się na pisemny wniosek, skierowany do dyrektora oddziału Instytutu Pamięci, właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub siedzibę wnioskodawcy. Na podstawie zaś art. 36 ust. 6 ustawy o IPN, dyrektor oddziału Instytutu Pamięci, w drodze decyzji administracyjnej, odmawia udostępnienia dokumentów, o których mowa w ust. 1, jeżeli złożony i wniosek nie spełnia warunków określonych w ust. 1- 4 lub zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1, art. 37 lub art. 39. Zdaniem Sądu sygnatury których udostępnienia domaga się skarżący są częścią dokumentów o których mowa w art. 36 ust. 1 pkt 3 ustawy o IPN. Zgodnie bowiem z art. 7 ustawy o IPN, dokumentami, w rozumieniu ustawy, są: 1) wszelkie nośniki informacji, niezależnie od formy przechowywania informacji, w tym w szczególności: akta, kartoteki, rejestry, pliki komputerowe, pisma, mapy, plany, filmy i inne nośniki obrazu, nośniki dźwięku i wszelkich innych form zapisu, a także kopie, odpisy i inne duplikaty tych nośników informacji; 2) niezbędne do analizy informacji środki pomocnicze, a w szczególności programy na użytek zautomatyzowanego przetwarzania danych. Zawarte w ww. przepisie prawa wyliczenie ma charakter przykładowy, o czym świadczy użyte w nim przez ustawodawcę określenie "w szczególności". Skoro dokumentami, w rozumieniu ustawy, są wszelkie nośniki informacji, niezależnie od formy przechowywania informacji, a sygnatura zawiera informacje o rodzaju sprawy, to za prawidłowe należy uznać zdaniem Sądu, iż sygnatura jest częścią dokumentów, o których mowa w art. 36 ust. 1 ustawy o IPN. Wskazać natomiast należy czego nie kwestionuje skarżący, iż przedmiotowe dokumenty znajdują się w zbiorze zastrzeżonym IPN. Tym samym prawidłowe jest stanowisko organu zawarte w zaskarżonej decyzji, iż dla potrzeb realizacji wniosku złożonego w trybie art. 36 ust. 1 pkt 3 ustawy o IPN nie przeprowadza się kwerendy w zbiorze zastrzeżonym Instytutu Pamięci Narodowej ze względu na ograniczenia wynikające z przepisu art. 39 ustawy o IPN. Przepis art. 39 ust. 1 stanowi, że odpowiednio Szef Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Szef Agencji Wywiadu lub Minister Obrony Narodowej może zastrzec, na czas określony, że do określonych dokumentów nie może mieć dostępu żadna inna osoba poza wyznaczonymi przez nich przedstawicielami, jeżeli jest to konieczne dla bezpieczeństwa państwa. Organy innych służb specjalnych mogą występować z takim zastrzeżeniem za pośrednictwem odpowiednio Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Szefa Agencji Wywiadu. Dokumenty, o których mowa w ust. 1, stanowią wyodrębniony, tajny zbiór w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej i podlegają szczególnej ochronie (art. 39 ust. 2 ustawy o IPN). Prezes Instytutu Pamięci, na wniosek odpowiednio Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Szefa Agencji Wywiadu lub na wniosek Ministra Obrony Narodowej, zatwierdza lub uchyla zastrzeżenie dostępu do określonych dokumentów (art. 39 ust. 4 ustawy 3 IPN). Samo zaś zastrzeżenie podlega ochronie zgodnie z przepisami o ochronie informacji niejawnych o klauzuli tajności "tajne" lub "ściśle tajne" (art. 39 ust. 4 ww. ustawy). Tak więc sama informacja, czy jakieś dokumenty znajdują się w zbiorze zastrzeżonym jest chronione przepisami ustawy o ochronie informacji niejawnych. Ponadto należy wskazać na brzmienie art. 39a ustawy o IPN, który stanowi, że przepis art. 39 nie ogranicza uprawnień sądu i prokuratorów oddziałowej komisji w sprawach dotyczących zbrodni określonych w art. 1 pkt 1 lit. a oraz uprawnień sądu w postępowaniu lustracyjnym i prokuratora Biura Lustracyjnego lub oddziałowego biura lustracyjnego w związku z wykonywaniem czynności, o których mowa w art. 52e ust 3a. Z powyższego przepisu jednoznacznie wynika, że dokumenty znajdujące się w zbiorze zastrzeżonym mogą być wykorzystywane jedynie w postępowaniach lustracyjnych i w sprawach zbrodni określonych w art. 1 pkt 1 lit. a ustawy o IPN. Dla celów realizacji wniosków, o których mowa w art. 36 ust. 1 pkt 3 tj. publikacji materiału prasowego nie przeprowadza się kwerendy w zbiorze zastrzeżonym. W tej sytuacji zdaniem Sądu prawidłowo organ odmówił udostępnienia ww. dokumentów w oparciu o art. 36 ust. 6 ustawy o IPN. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.