II SA/Wa 2109/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński (spr.), Sędziowie WSA Stanisław Marek Pietras, Janusz Walawski, , Protokolant starszy sekretarz sądowy Dorota Kwiatkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2017 r. sprawy ze skargi małoletniej M. M. K. – reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego M. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2016 r. utrzymał w mocy poprzedzającą decyzję z dnia [...] sierpnia 2016 r. o odmowie przyznania małoletniej M. K. renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu – L.K. W podstawie prawnej organ wskazał art. art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 887). W uzasadnieniu decyzji organ podał, iż na przestrzeni 42 lat życia ojciec dziecka udokumentował łącznie 14 lat, 2 miesiące i 27 dni okresów składkowych i nieskładkowych ubezpieczenia w Polsce i [...]. W dziesięcioleciu przypadającym przed dniem śmierci ojca dziecka ([...] maja 2010 r.) zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano 1 rok, 1 miesiąc i 26 dni tych okresów w Polsce i [...]. Z zawartej w aktach sprawy dokumentacji wynika, że w okresach: od dnia [...] stycznia 1999 r. r. do dnia [...] grudnia 2003 r., od dnia [...] lipca 2004 r. do dnia [...] sierpnia 2005 r., od dnia [...] września 2005 r. do dnia [...] września 2006 r. i od dnia [...] listopada 2006 r. do dnia [...] października 2008 r. ojciec dziecka nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. Analiza przebiegu ubezpieczenia prowadzi do wniosku, że niespełnienie przez L.K. warunków do świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem wobec ojca dziecka w wyżej wymienionych okresach nie była orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Zatem nie istniały przeciwwskazania, ze względu na stan zdrowia, które uniemożliwiałyby kontynuowanie zatrudnienia, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na uznanie, że niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym przez ojca dziecka spowodowane było wystąpieniem szczególnych okoliczności. Ponadto z akt sprawy wynika, że łączny miesięczny dochód 3 osobowej rodziny składa się z emerytury opiekunki małoletniej – babki M.K. w kwocie 1356,59 zł. brutto, emerytury jej męża w kwocie 2222,66 zł. brutto i zasiłku rodzinnego z [...] dla małoletniej M. K. w kwocie 1814,60 zł. (422 EUR X 4,30 zł.), co łącznie daje kwotę 5393,85 zł. brutto. Zatem na jedną osobę w rodzinie przypada kwota 1797,95 zł. brutto, co nie pozwala na uznanie, że małoletnie dziecko pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. Tymczasem najniższej emerytury, od dnia 1 marca 2016 r. wynosi 882,56 zł. M.K., reprezentowana przez opiekuna prawnego – babkę M.K., wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję. Decyzji zarzuciła obrazę prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a także zaniechanie czynności określonych w art. 7 oraz art. 77 Kpa. W konkluzji skargi wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia. Skarżąca wniosła także o dopuszczenie dowodu z opinii lekarskiej, dokumentacji medycznej, opinii psychologa w sprawie stanu zdrowia skarżącej i o dopuszczenie dowodu z kosztów opieki lekarskiej niezbędnej do prawidłowego rozwoju skarżącej. W uzasadnieniu skargi zarzucono nieprawidłowe ustalenie przez organ braku okoliczności szczególnych. Za taką okoliczność powinna, zdaniem skarżącej, zostać uznana śmierć ubezpieczonego w stosunkowo młodym wieku, której to okoliczności organ w ogóle nie zbadał pod tym kątem. Organ zaniechał całkowicie indywidualnego rozpatrzenia sprawy, kierując się przy tym ogólnikowymi stwierdzeniami i błędną wykładnią prawa. Organ nie uwzględnił środków do zaspokojenia niezbędnych potrzeb skarżącej, podług jej stanu zdrowia oraz nie uwzględnił kosztów związanych z chociażby tylko podstawowym leczeniem skarżącej. Pominięto w tym zakresie poważne zaburzenia w rozwoju skarżącej, które kwalifikują ją do leczenia specjalistycznego i które z kolei generują środki finansowe, znacznie przekraczające możliwości opiekunów, jak również kwotę zagranicznego zasiłku rodzinnego. Koszty te negatywnie wpływają na zaspokojenie niezbędnych potrzeb skarżącej. Organ nie uwzględnił również wydatków ponoszonych przez opiekunów prawnych na rzecz skarżącej. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie. Argumentował, iż ojciec dziecka w 10-leciu przed zgonem pozostawał w ubezpieczeniu łącznie przez 1 rok i 2 miesiące - co oznacza jednocześnie, że wcześniej przez 8 lat i 10 miesięcy pozostawał poza ubezpieczeniem. Zgon nie przerwał mu także dalszego świadczenia pracy, ponieważ nastąpił w momencie, kiedy nie pracował i nie podlegał ubezpieczeniu. Małoletnia pozostaje na wyłącznym utrzymaniu swojej babki i jej męża. Jednocześnie jednak właśnie ze względu na to pobiera zasiłek rodzinny z [...] w kwocie ponad dwukrotnie przekraczającej wysokość najniższej emerytury z FUS. W tej sytuacji średni dochód w rodzinie skarżącej przekracza wysokość najniższego świadczenia z FUS i dlatego nie ma podstaw do uznania, iż małoletnia pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. Zawarte w cytowanym przepisie sformułowanie "wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty" zarówno praktyka orzecznicza jak i doktryna odnoszą do ubezpieczonego. Zatem w postępowaniu administracyjnym o świadczenie w drodze wyjątku istotne są przyczyny dla których ubezpieczony nie opłacał składek ubezpieczenia społecznego i ocena tych przyczyn pod kątem szczególnym okoliczności, które usprawiedliwiały by brak ubezpieczenia w pewnych okresach. Renta rodzinna jest zatem pochodną uzależnioną od prawa do świadczenia wypracowanego przez osobę zmarłą. Podkreślenia wymaga okoliczność, że pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy wyjątkowych potrzeb czy niedostatku, sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie, ale zaistnienie w niniejszej sprawie szczególnych okoliczności usprawiedliwiających niemożność uzyskania przez zainteresowanego danego świadczenia w trybie zwykłym. W niniejszej sprawie nie wykazano szczególnych okoliczności, które mogły mieć wpływ na niemożność uzyskania przez L.K. (urodzonego w 1968 r. i zmarłego w dniu [...] maja 2010 r.) uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, a zatem nie wykazano istotnej przesłanki warunkującej przyznanie na rzecz jego córki M. K. (urodzonej w dniu [...] grudnia 2009 r.) świadczenia w drodze wyjątku. Szczególne podkreślenia wymaga okoliczność, iż na przestrzeni 42 lat życia ojciec dziecka udokumentował łącznie jedynie 14 lat, 2 miesiące i 27 dni okresów składkowych i nieskładkowych ubezpieczenia w Polsce i [...] a w dziesięcioleciu przypadającym przed dniem śmierci ([...]maja 2010 r.) zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - jedynie 1 rok, 1 miesiąc i 26 dni tych okresów w Polsce i [...]. Wcześniej łącznie przez 8 lat i 10 miesięcy pozostawał poza ubezpieczeniem emerytalnym i rentowymi i okres ten był przerywany okresami pracy. Zgon L.K. nie przerwał także świadczenia przez niego pracy, ponieważ nastąpił w momencie, kiedy ojciec dziecka już nie pracował i nie podlegał ubezpieczeniu. W aktach spawy brak jest wskazania jakichkolwiek obiektywnych przyczyn usprawiedliwiających brak wypracowania przez L.K. uprawnień do świadczenia z FUS. W szczególności brak tu orzeczonej niezdolności do pracy. Za taką okoliczność nie można uznać także śmierci L.K. w stosunkowo młodym wieku (42 lata), skoro zgon nie nastąpił w trakcie trwania stosunku pracy. Zgon ten nie był zatem przyczyną braku wypracowania uprawnień do świadczenia, skoro wcześniej łącznie przez 8 lat i 10 miesięcy L.K. pozostawał poza ubezpieczeniem emerytalnym i rentowymi. Powyższe, prawidłowo dokonane przez organ ustalenia, uniemożliwiają uznanie, iż brak wypracowania uprawnień do świadczenia był wynikiem szczególnych okoliczności, niezależnych od ojca M. K. Nadto przyznanie świadczenia obwarowane jest dodatkowym i obligatoryjnym kryterium – brakiem niezbędnych środków utrzymania. Suma dochodów w rodzinie (nawet bez otrzymywanego przez małoletnią świadczenia z [...]), wskazuje, iż średni dochód przypadający na jedną osobę znacznie przekracza wysokość aktualnej najniższej emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Istotnie stan zdrowotny małoletniej generuje wydatki, jednakże organ nie mógł w swojej decyzji abstrahować od wysokości najniższych świadczeń z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, które zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych wyznaczają umowne kryterium niezbędnych środków utrzymania (wyroki WSA: z dnia 14 listopada 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 1553/05, z dnia 19 maja 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 365/06 oraz wyrok NSA z dnia 15 kwietnia 2002 r. sygn. akt II SA 4189/01). Dlatego wszystkie zarzuty podniesione w skardze są chybione. Podjęte w niniejszej sprawie decyzje Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych to jest z dnia [...] października 2016 r. i wcześniejsza z dnia [...] sierpnia 2016 r. - odmawiająca przyznania świadczenia w drodze wyjątku, są z powyższych względów prawidłowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dopatrzył się naruszenia prawa przy podejmowaniu tych decyzji, które mogło by skutkować ich uchyleniem bądź stwierdzeniem nieważność. Dlatego na podstawie art. 132 i art. 151 przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.