II SA/Wa 2110/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt, Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska, Sędzia WSA Andrzej Góraj (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi S. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku oddala skargę Decyzją z dnia [...] sierpnia 2020r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił przyznania S. R. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 53 ze zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Nadmienił też, że warunki określone w wyżej cytowanym przepisie muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Dalej organ wskazał, iż z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że na przestrzeni 71 lat życia wnioskodawca udokumentował tylko 17 lat, 5 miesięcy i 21 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych. Ponadto zarówno w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy jak i w 10-leciu przypadającym przed dniem zgłoszenia wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym, nie udokumentowano żadnego z tych dresów. W latach 1972-1973, 1977-1978, 1979-1980, 1984-1985, 1987-1988, 1989, 1990-1991, 1998-1999, 1999-2008; 2008-2013 nie został udokumentowany żaden okres zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym. Dalej wyjaśniono, że w sprawach świadczeń przyznawanych w drodze wyjątku ważne są powody, dla których ubezpieczony nie mógł nabyć uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Zatem, aby przyznać świadczenie w drodze wyjątku należy wziąć pod uwagę całokształt okoliczności w sprawie i dokonać ich oceny pod kątem szczególnych okoliczności, które spowodowały niespełnienie warunków do przyznania świadczenia na zasadach ustawowych. Przez szczególne okoliczności rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia. W ocenie organu, w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych przerwach wobec wnioskodawcy nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Nie istniały zatem w tym czasie przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Ponadto w ocenie organu wnioskodawca nie wykazał innych szczególnych okoliczności w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które nie miał wpływu. Organ podkreślił, że wnioskodawca rozwiązywał umowy o pracę z przyczyn leżących po stronie pracownika lub na swój wniosek, a co za tym idzie, nie dopatrzono się szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły nabycie uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Osoba decydująca się na taką formę rozwiązania stosunku pracy winna liczyć się z negatywnymi konsekwencjami w sferze uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. W związku z powyższym w tym stanie faktycznym, organ nie znalazł podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 w/w ustawy. Od powyższej decyzji skargę do tut. Sądu wywiódł S. R.. Podkreślił w niej, że jest niezdolny do pracy. Wskazał, iż od 2012r. kiedy to przeszedł zawał serca, stara się o rentę, gdyż nadal choruje i nie może podjąć zatrudnienia. Wyjaśnił też, iż w latach 1989 – 2013 panowało bezrobocie i wskutek tego nie pracował. Zwrócił także uwagę na swoją trudną sytuację materialną i w związku z tym zgłosił wniosek o zwrócenie mu przez ZUS składek które odprowadził na ubezpieczenie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skargę uznać należy za niezasadną. Zgodnie z treścią przepisu art.1 par. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr.153, poz.1269 z późn. zm.) Sąd Administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem, skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny stanu faktycznego przedstawionego przez wnioskodawcę, przez pryzmat art.83 ust.1 ustawy o Emeryturach i Rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 153, poz. 1227 – tekst jedn.). W/przytoczony przepis formułuje trzy przesłanki, których łączne spełnienie determinuje możliwość otrzymania świadczenia w drodze wyjątku. Przesłankami tymi są : - brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty, -niemożliwość podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, spowodowana całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem, - brak niezbędnych środków utrzymania. Podkreślić po raz kolejny należy, iż powyższe okoliczności, muszą występować łącznie, aby możliwym było przyznanie świadczenia wyjątkowego. Brak występowania którejkolwiek z powyższych przesłanek uniemożliwia zaś pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie omawianego świadczenia. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy wskazać należy, iż kwestią sporną było istnienie po stronie uprawnionego, okoliczności faktycznych potwierdzających istnienie pierwszej z w/w przesłanek omawianego przepisu. Brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty należy bowiem badać w nawiązaniu do okresu zatrudnienia uprawnionego do świadczenia, a więc w odniesieniu do wypracowanej przez niego emerytury czy renty. Należności wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie są bowiem zapomogą państwową, a stanowią odpowiednik składek, które uprawniony odprowadzał w trakcie życia zawodowego. Świadczenie emerytalne czy rentowe stanowi więc wypadkową okresu przez który uprawniony budował kapitał początkowy odprowadzając składki na ubezpieczenie. Istotne znaczenie ma to, czy okres czasu przez jaki strona podlegała ubezpieczeniu jest adekwatny do wieku uprawnionego. Świadczenie w drodze wyjątku jest bowiem świadczeniem pochodnym w stosunku do okresu ubezpieczenia. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy podkreślić należy, iż skarżący, na 71 lata życia wypracował jedynie 17 lat, 5 miesięcy i 21 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Okolicznością nie wymagającą dowodu jest więc to, że okres pozostawania przez stronę w zatrudnieniu był nieadekwatnie krótki w stosunku do wieku. W świetle powyższego należało wyjaśnić, czy strona wykazała istnienie szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły uprawnionemu wypracowania stażu pracy stosownego do wieku. Ciężar dowodowy w tym zakresie obciążał stronę dochodzącą przedmiotowego świadczenia. Tylko bowiem strona mogła dysponować wiedzą na temat tego, czy w jej życiu istniały szczególne przeszkody, które uniemożliwiały podejmowanie mu zatrudnienia. Jak wynika z materiału zgromadzonego w niniejszej sprawie, strona upatrywała istnienia powyższych szczególnych okoliczności w panującym w Kraju bezrobociu oraz w swojej sytuacji zdrowotnej w związku z zawałem serca mającym miejsce w 2012r. Odnosząc się do w/w materii, Sąd podzielił argumenty organu, iż sytuacja na rynku pracy nie stanowi okoliczności szczególnej, która mogłaby per se uzasadniać przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Gospodarka rynkowa charakteryzuje się bowiem tym, iż popyt nie zawsze idzie w parze z podażą. Reguła ta dotyczy zaś nie tylko towarów, czy usług, ale odnosi się również do sfery zatrudnienia, gdzie ilość miejsc pracy nie musi pokrywać się z zapotrzebowaniem na pracę. Tym samym, niemożność zaspokojenia potrzeb wszystkich obywateli na zapewnienie ich dostępu do zatrudnienia, nie może być skutecznie postrzegana jako okoliczność wyjątkowa, uzasadniająca rentę w drodze wyjątku. Tut. Sąd ma oczywiście świadomość, iż powyższa teza może być postrzegana jako "bezduszna". Należy jednakże mieć na względzie to, że Sąd administracyjny nie stanowi prawa a jest jedynie tzw. Sądem prawa. Odmiennie więc niż Sądy powszechne, nie może kierować się szeroko rozumianymi zasadami współżycia społecznego i przedkładać interesu indywidualnego strony, nad literę prawa. Nie może także ingerować w treść przepisów prawa, gdyż jest to wyłączne uprawnienie ustawodawcy. Co zaś się tyczy sytuacji zdrowotnej skarżącego istniejącej po 2012r. to nawet uwzględniając okoliczność, iż istotnie od tego roku strona nie mogła wykonywać zatrudnienia, to okoliczność ta nie usprawiedliwia wieloletnich przerw w zatrudnieniu istniejących przed tą datą. Podniesiona przez stronę okoliczność nie niweluje więc istniejącej nieadekwatności okresów zatrudnienia do długości życia skarżącego. Odnosząc się do wniosku strony, o zwrot pobranych przez ZUS składek, to nie mógł on zostać uwzględniony. Przepisy obowiązującego prawa nie przewidują bowiem takiej możliwości. Wyjaśnić też należało, iż ewentualne wykonywanie pracy bez odprowadzania składek nie stanowi szczególnej okoliczności i w związku z tym, nie może skutkami obciążać innych beneficjentów funduszu ZUS, którzy latami uczciwie odprowadzali (bardzo często nie bez trudności) należne składki. Na marginesie wyjaśnić także należało, iż Sąd nie kwestionuje trudnej sytuacji materialnej skarżącego. Przepisy obowiązującego prawa, do stosowania którego obowiązany jest Sąd, nie uzależniają jednak możliwości pozytywnego rozpoznania niniejszej sprawy od zaistnienia tylko tej przesłanki. W świetle powyższego, uznając iż skarżona decyzja nie narusza prawa, a organ administracji prawidłowo ocenił stan faktyczny i dokonał prawidłowej subsumcji normy prawnej, Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie zmuszony był orzec jak w sentencji wyroku, na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.).