II SA/Wa 2115/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Sędzia WSA Joanna Kube (spr.), Sędzia WSA Waldemar Śledzik, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2020 nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. znak: [...], na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 53 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą o emeryturach i rentach z FUS odmówił przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku z wniosku K. G. z dnia [...] stycznia 2019 r. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z powołanym wyżej przepisem, świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Podał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie. Z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że na przestrzeni 41 lat życia K. G. udokumentowała tylko 5 lat, 7 miesięcy i 13 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych. Okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych. W latach 2000-2001, 2001-2002, 2002-2011 nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. W ocenie Prezesa ZUS, w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych przerwach nie orzeczono wobec wnioskodawczyni całkowitej niezdolności do pracy i nie zostały wykazane żadne inne szczególne okoliczności uniemożliwiające wykonywanie zatrudnienia oraz objęcie ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Ponadto ww. nie wykazała innych szczególnych okoliczności w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które nie miała wpływu. Z dokumentacji rentowej wynika, iż orzeczeniem Komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] października 2019 r. wnioskodawczyni została uznana za osobę częściowo niezdolną do pracy. Nie spełnia zatem warunku wymaganego do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, a mianowicie całkowitej niezdolności do pracy potwierdzonej orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS. Prezes ZUS w związku z powyższym stwierdził, że w obecnym stanie faktycznym i prawnym nie ma podstaw do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy na mocy przepisu art. 83. Przy rozpatrywaniu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. K. G., pismem z dnia [...] września 2020 r., skierowała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] sierpnia 2020 r. znak: [...], uzupełnioną pismem z dnia [...] listopada 2020 r. Zakwestionowała wydane w jej sprawie orzeczenie Komisji lekarskiej z dnia [...] października 2019 r., które jak stwierdziła, zostało wydane zaocznie bez jej wiedzy i udziału oraz bez uwzględnienia pogarszającego się staniu zdrowia. Wskazała, że Prezes ZUS dopiero po jej interwencji telefonicznej wydał po przeszło roku decyzję w sprawie. Podała, że w latach 2002-2011 nie mogła pracować, ponieważ miała orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności i z tego tytułu pobierała zasiłek stały z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Prezes ZUS, wydając zaskarżoną decyzję był związany rygorami procedury administracyjnej w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. W związku z tym podstawowym obowiązkiem organu było dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego w przedmiotowej sprawie. Ustalenie okoliczności faktycznych jest bowiem zawsze zagadnieniem kluczowym i pierwszoplanowym, a także niezbędnym elementem zastosowania normy prawa materialnego. Skarga zasługiwała na uwzględnienie, albowiem Prezes ZUS nie ustalił w sposób poprawny stanu faktycznego sprawy, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wydając zaskarżoną decyzję z dnia [...] października 2020 r., organ oparł się bowiem na orzeczeniu Komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] października 2019 r. a więc sprzed przeszło 10 miesięcy. Co prawda w orzeczeniu tym orzeczono częściową niezdolność do pracy do [...] września 2020 r., jednakże organ rentowy, aby móc w sposób skuteczny i przekonywujący powołać się na fakt posiadania przez stronę postępowania zdolności (lub jej braku) do wykonywania pracy zarobkowej, winien dysponować aktualnym orzeczeniem lekarskim obrazującym stan zdrowia strony w czasie zbieżnym z terminem orzekania. Przy czym zaznaczenia wymaga, że od daty złożenia przez skarżącą wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku do dnia wydania decyzji w sprawie upłynęło ponad półtora roku. Konieczność posiadania przez organ aktualnego orzeczenia lekarskiego jest szczególnie niezbędna w niniejszej sprawie, ponieważ skarżąca powołuje się na posiadany znaczny stopień niepełnosprawności oraz systematycznie pogarszający się stan zdrowia. W takim przypadku organ winien więc dopuszczać możliwość tego, że stan zdrowia strony mógł ulec pogorszeniu, eliminując stronę z rynku pracy. W ocenie Sądu, organ bazując w dacie wydania zaskarżonej decyzji, tj. w dniu [...] sierpnia 2020 r., na orzeczeniu Komisji Lekarskiej ZUS z dnia [...] października 2019 r. przedwcześnie uznał, iż nie istnieją podstawy do przyznania skarżącej wnioskowanego przez nią świadczenia. Zaskarżona decyzja została więc wydana z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., bez należytego ustalenia okoliczności, które mogły mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.