II SA/Wa 212/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk Sędziowie WSA Andrzej Góraj (spr.) Andrzej Kołodziej Protokolant specjalista Elwira Sipak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2015 r. sprawy ze skargi L. K. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia danych uchyla zaskarżoną decyzję w całości oraz uchyla w całości utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w K. z dnia [...] września 2013 r. nr [...]. Decyzją z [...] września 2013 r. Dyrektor Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w K. odmówił podania L. K. nazwisk i innych danych osobowych tajnych współpracowników, kontaktów operacyjnych i kontaktów służbowych występujących w udostępnionych stronie dokumentach archiwalnych. W uzasadnieniu organ przywołał treść art. 35 ustawy o IPN, wywodząc, że w świetle tego przepisu, nie może podać stronie danych osób o pseudonimach: "[...]", "[...]", "[...]", "[...]", gdyż nie przekazywały one bezpośrednio informacji o wnioskodawcy. Odnośnie osób o pseudonimach: "[...]", "[...]", "[...]" organ wskazał, że nie udało mu się wytypować żadnych osób spełniających kryteria zawarte w aktach udostępnionych stronie. Co się tyczy kontaktów operacyjnych i służbowych o pseudonimach: "[...]", "[...]", "[...]", "[...]", "[...]", to organ nie odnalazł w aktach osób o takich inicjałach, zaś pseudonim "[...]" strona zapewnie błędnie odczytała zamiast "[...]". Rozpoznając sprawę wskutek wniesionego przez stronę odwołania, Prezes Instytutu Pamięci Narodowej decyzją z [...] grudnia 2013 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ podkreślił, że może ujawnić dane osobowe tych współpracowników, które są możliwe do jednoznacznego określenia. Powołał się także na treść art. 35 ustawy o IPN, wykładając go w ten sposób, iż udostępnieniu podlegają tylko dane osobowe takich współpracowników, którzy przekazywali informacje dotyczące bezpośrednio strony. Organ stwierdził zaś, że osoby o pseudonimach: "[...]", "[...]", "[...]" i "[...]" przekazywały informacje w sprawach operacyjnych o kryptonimach "zmowa" i "korporacja", które dotyczyły strony, lecz żadna z przekazanych informacji nie dotyczyła wnioskodawcy bezpośrednio. Odnośnie pozostałych osób, organ drugiej instancji podzielił ustalenia zawarte w skarżonej decyzji. Nie udzielił więc stronie danych personalnych osób o pseudonimach: "[...]", "[...]", "[...]", z uwagi na brak możliwości jednoznacznej ich identyfikacji. Nie odnalazł też w zasobach archiwalnych osób o inicjałach: "[...]", "[...]", "[...]", "[...]" i "[...]". Od powyższej decyzji skargę wywiódł L. K., wnosząc o jej uchylenie. Podkreślił, że TW "[...]" miał za zadanie podrobienie pieczęci Niezależnego Zrzeszenia Studentów, więc działał bezpośrednio na szkodę strony, będącej w zarządzie tej organizacji. Co się tyczy osób o pseudonimach: "[...]", "[...]", "[...]", "[...]", to, w ocenie skarżącego, przekazywały one informacje bezpośrednio o nim. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w skarżonym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Oceniając przedmiotową decyzję według powyższych kryteriów, uznać należy, iż powinna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego jako wadliwa. W pierwszej kolejności należało podkreślić, że sąd administracyjny bada skarżoną decyzję według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jej wydania, oraz uwzględniając argumentację organu zawartą w jej uzasadnieniu. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do wykładni art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej (Dz. U. z 2007 r. Nr 63, poz. 424 ze zm.), zgodnie z którym "na pisemny wniosek osoby, o której mowa w art. 33 ust. 2, podaje się tej osobie dalsze dane identyfikujące tożsamość osób, które przekazywały o niej informacje organom bezpieczeństwa państwa, jeśli można je jednoznacznie określić na podstawie dokumentów danego organu bezpieczeństwa państwa i jeżeli w dokumentach udostępnionych do wglądu na podstawie wniosku, o którym mowa w art. 30 ust.1, znajdują się pseudonimy lub nazwiska tych osób". Generalną zasadą obowiązującą przy dokonywaniu wykładni przepisów prawa, jest odniesienie się w pierwszej kolejności do wykładni językowej. Wynika to z tego, że przepisy prawa, powinny być formułowane w sposób jasny i czytelny i z reguły, dla zrozumienia intencji prawodawcy, wystarczającym jest odniesienie się do ich treści. Stosowanie dalej idącej wykładni (systemowej, czy celowościowej), do przepisów klarownie i jasno napisanych, mogłoby doprowadzić do ich wykładni nadmiernie rozszerzającej lub nawet do wykładni wprost wbrew treści danej normy prawnej. Przenosząc powyższe na materię niniejszej sprawy należało podkreślić, że badany przepis nie wymaga stosowania wykładni systemowej, czy celowościowej, dla zrozumienia intencji tworzącego go prawodawcy. Sposób w jaki norma ta została sformułowana nie nastręczał wątpliwości co do jej treści i zakresu podmiotowego oraz przedmiotowego. Posłużenie się przez ustawodawcę sformułowaniem – "które przekazywały o niej informacje" – świadczy o tym, iż intencją twórcy przepisu było odniesienie się do osób przekazujących informacje w każdy możliwy sposób, a więc zarówno w sposób bezpośredni jak też pośredni. Gdyby ustawodawca zamierzał ograniczyć krąg osób, których dane można ujawnić, użył by stosownego sformułowania np. "w sposób bezpośredni". Brak takiego zwrotu świadczy zaś o tym, że prawodawca nie zamierzał ograniczać kręgu ujawnianych osób. Tym samym brak było przesłanek dla dokonania przez organ tak zawężającej wykładni badanej normy prawnej. W efekcie doprowadziło to bowiem do wykreowania nowej – nieprzewidzianej przez prawodawcę przesłanki. W świetle powyższych rozważań, organ ponownie rozpoznając wniosek strony o ujawnienie danych personalnych osób o pseudonimach: "[...]", "[...]", "[...]" i "[...]" będzie zobligowany do tego, aby przeanalizować sporne materiały archiwalne z uwzględnieniem zaprezentowanej przez Sąd w niniejszym uzasadnieniu wykładni przepisu art. 35 ust. 1 ustawy o IPN. W uzasadnieniach skarżonych rozstrzygnięć organy nie odnosiły się bowiem do kwestii przekazywania przez ww. osoby informacji o stronie w sposób pośredni. Brak jest podstaw do stwierdzenia, że w ogóle organy poczyniły ustalenia faktyczne w tym zakresie. Tutejszy Sąd nie podzielił natomiast zarzutu skargi sprowadzającego się do zakwestionowania zasadności nieudzielenia informacji o osobie działającej pod pseudonimem "[...]". W tym zakresie organ postąpił w sposób właściwy, nie udostępniając danych personalnych tej osoby, skoro nie mógł dokonać jej jednoznacznej identyfikacji. W myśl zaś powołanego art. 35 ustawy o IPN, organ jest uprawniony podawać wyłącznie dane osób, jeżeli może je jednoznacznie określić na podstawie dokumentów danego organu bezpieczeństwa państwa. W takiej więc sytuacji, bez wpływu na rozstrzygnięcie pozostają odczucia strony, która czuje się pokrzywdzona działaniem danego współpracownika. Jeśli bowiem niemożliwa jest bezsporna identyfikacja konkretnej osoby, organ nie posiada de facto informacji, które mógłby ujawnić stronie. Również w odniesieniu do materii nieujawnienia danych osobowych osób o pseudonimach: "[...]", "[...]", "[...]", "[...]" i "[...]" organ postąpił w sposób właściwy. Skoro nie odnalazł w dokumentacji archiwalnej osób o takich inicjałach, nie posiadał informacji, którą mógłby ujawnić stronie. W tym stanie sprawy, uznając że skarżona decyzja narusza prawo, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w pkt 1 wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Odnosząc się do wniosku skarżącego o zwrot kosztów postępowania, wyjaśnić należy, iż w przedmiotowej sprawie skarżącemu przyznane zostało prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W związku z powyższym do niezbędnych kosztów postępowania strony skarżącej reprezentowanej przez adwokata zaliczyć należy wynagrodzenie pełnomocnika. Natomiast, skoro Sąd nie nakazał skarżącemu osobistego stawiennictwa na rozprawę, nie było podstaw do zasądzenia na rzecz skarżącego zwrotu kosztów podróży związanych z osobistym stawiennictwem skarżącego na rozprawie.