II SA/Wa 2122/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Agnieszka Grzelak po rozpoznaniu w dniu 4 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. S. przedstawiciela ustawowego małoletnich G. S., A. S. i J. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sprawie ze skargi E. S. przedstawiciela ustawowego małoletnich G. S., A. S. i J. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku postanawia: 1. umorzyć postępowanie wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych 2. odmówić stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego E. S. przedstawiciel ustawowy małoletnich G. S., A. S. i J. S. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku Skarżąca wskazała, że od śmierci męża sytuacja jej oraz trójki małoletnich dzieci jest fatalna. Na skutek zmartwień zachorowała na depresję i przebywała na długotrwałym zwolnieniu lekarskim, przez co zwolniona została z pracy. Skarżąca wskazała, że nie posiadają środków na życie. Oświadczyła, że radca prawny J. G. zna jej sytuację prawną i rodzinną, w związku z czym Skarżąca prosi o ustanowienie jej pełnomocnikiem. Z oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach wynika że Skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z dwoma synami i córką (ur. w 1998 r. 2006 r. i 2008 r.) i posiada działkę o powierzchni [...] m² (darowizna od rodziców) oraz samochód marki [...] rok. prod. 2010 (kredyt samochodowy). Ponadto Skarżąca wskazała, że wraz z dziećmi utrzymuje się ze świadczenia rehabilitacyjnego ZUS – [...] zł oraz zasiłku przyznanego z pomocy społecznej – [...] zł. Do swoich miesięcznych wydatków Skarżąca zaliczyła wydatki na: spłatę kredytu – 400 zł, energię, elektryczną – 130 zł, wodę – 80 zł, telefon i Internet – 120 zł, wywóz nieczystości – 56 zł, koszty leczenia – 130 zł. Do wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżąca załączyła orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z [...] lipca 2015 r., ustalające niezdolność Skarżącej do pracy na okres sześciu miesięcy. Przedstawiła również decyzję Prezydenta Miasta [...] przyznającą zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego oraz decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przyznającą prawo do świadczenia rehabilitacyjnego. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: W myśl zaś z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej powoływana jako P.p.s.a.), prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jednakże zgodnie z § 3 art. 246 adwokata, radcę prawnego (...) można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą pranym (...). Z akt sprawy wynika natomiast, że Skarżąca jest reprezentowana przez radcę prawnego J. G. ustanowionego z wyboru. W związku z powyższym, mimo że sytuacja majątkowa i rodzinna Skarżącej jest ciężka, nie jest zasadne ustanowienie na rzecz Skarżącej profesjonalnego pełnomocnika jakim jest adwokat lub radca prawny. Natomiast w odniesieniu do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych należy wyjaśnić, że Skarżąca w niniejszej sprawie korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. e P.p.s.a. W myśl tego przepisu nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Niniejsza sprawa dotyczy świadczenia w drodze wyjątku z ubezpieczenia społecznego i mieści się w powyższej kategorii spraw. Ustawowy charakter zwolnienia oznacza, że strona skarżąca działanie organu w tej kategorii spraw nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych już od momentu wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego (wniesienia skargi) poprzez cały tok tego postępowania, zarówno przed sądem pierwszej instancji – wojewódzkim sądem administracyjnym – jak i przed sądem drugiej instancji – Naczelnym Sądem Administracyjnym. Z kolei, zgodnie z art. 262 P.p.s.a., przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. W konsekwencji wniosek strony, która korzysta z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, a występuje o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, podlega rozpoznaniu tylko w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego. W pozostałym bowiem zakresie o zwolnieniu od kosztów sądowych rozstrzyga sama ustawa. W odróżnieniu od zwolnienia mocą postanowienia sądu lub referendarza sądowego (zwolnienie podmiotowe zależne od sytuacji majątkowej strony), zwolnienie ustawowe ma charakter przedmiotowy i jest niezależne od sytuacji majątkowej strony i jej możliwości płatniczych. Z tych względów na podstawie art. 246 § 1 i § 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono, jak w sentencji postanowienia.