II SA/Wa 2124/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Anna Mierzejewska Sędzia WSA – Adam Lipiński Sędzia WSA – Stanisław Marek Pietras (spraw.) Protokolant – starszy sekretarz sądowy Sylwia Mikuła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2015 r. sprawy ze skargi D. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...], 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] maja 2013 r., którą odmówił skarżącemu D. L. (ur. [...] maja 1966 r.) przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Podał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Tymczasem – zdaniem organu – z akt sprawy nie wynikają szczególne okoliczności, na skutek których skarżący nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, bowiem łączny okres ubezpieczenia wynosi 19 lat 9 miesięcy i 8 dni, natomiast w ocenianym do uprawnień 10-leciu, przed dniem powstania całkowitej niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym, zostało udowodnione 11 miesięcy i 22 dni. Dodał, że niespełnienie warunków do świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym i w okresach, w których wnioskodawca nie podejmował zatrudnienia, tj. od dnia [...] października 2003 r. do dnia [...] stycznia 2012 r., nie była wobec niego ustalona, przez lekarza orzecznika ZUS, całkowita niezdolność do pracy. Ponadto organ stwierdził, że skarżący nie przedstawił dowodów świadczących o obiektywnych trudnościach w podjęciu pracy wyjaśniając, że samo powoływanie się na fakt bycia osobą bezrobotną, nie odzwierciedla rzeczywistej aktywności osoby w poszukiwaniu pracy, bowiem dopiero dowody wskazujące na odmowę zatrudnienia przez konkretnych pracodawców pozwalają na uznanie okresu bezowocnych poszukiwań pracy, jako okresu przerwy w zatrudnieniu, spowodowanej szczególnymi okolicznościami, niezależnymi od woli, zaś pobyty skarżącego w szpitalu miały charakter krótkotrwały, a z dokumentacji medycznej nie wynika, aby w tym czasie był on niezdolny do pracy. W wyniku wniesionej od powyższej decyzji skargi do Sądu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 stycznia 2014 r. sygn. akt II SA/Wa 1963/13, uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą i stwierdził, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. W uzasadnieniu podał m.in., że "Tak więc, nie tylko całkowita niezdolność do pracy osoby zainteresowanej będzie szczególną okolicznością w rozumieniu ustawy, jako że jest stanem udaremniającymi wykluczającym jej aktywność zawodową. Całkowita niezdolność do pracy jest tylko jedną z przesłanek do przyznania świadczenia w drodze wyjątku i ma istnieć w chwili ubiegania się o to świadczenie, natomiast ograniczenia aktywności zawodowej przed jej powstaniem mogą być bardzo różne, choćby usprawiedliwione przyczynami zdrowotnymi, zmniejszającymi niewątpliwie możliwość zainteresowania się taką osobą na rynku pracy. Oczywiście nie można odmówić racji organowi, że okoliczności szczególne, które uzasadniają przyznanie renty w drodze wyjątku muszą mieć taki charakter, by uniemożliwiały ubezpieczonemu pracę, niemniej jednak, gdyby choroba D. L. nie wystąpiła, to ubezpieczony mógłby kontynuować zatrudnienie i w przyszłości spełnić warunki do uzyskania renty zwykłej (por. wypisy z treści orzeczeń lekarza orzecznika ZUS o częściowej niezdolności skarżącego do pracy z dnia [...] kwietnia 2003 r. i z dnia [...] października 2003 r., zaświadczenie lekarskie wydane przez [...] Zakład Medycyny Pracy z dnia [...] stycznia 2004 r. o niezdolności do pracy w charakterze robotnika wykwalifikowanego, a na takim stanowisku skarżący był zatrudniony, świadectwo pracy z dnia [...] stycznia 2004 r.). W ocenie Sądu, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie dokonał oceny znaczenia, dla zastosowania powołanego art. 83 ust. 1 ustawy, okoliczności braku ewentualnej możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącego, z uwagi na stan zdrowia – pojawiające się jeszcze w trakcie trwania stosunku pracy sygnały, świadczące o rozwijającej się chorobie (obecnie skarżący jest osobą chorą na [...], leczoną [...] i [...]). Z załączonej do akt administracyjnych dokumentacji wynika, że skarżący od 2003 r. starał się o uznanie go za osobę niezdolną do pracy. Zatem do momentu, od którego ustalano całkowitą niezdolność do pracy przez lekarza orzecznika ZUS, tj. od dnia [...] października 2012 r., choroba rozwijała się u skarżącego już od przeszło 9-ciu lat. Organ nie wziął też pod uwagę, że strona legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności (por. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, która powstała przed [...] rokiem życia: z dnia [...] listopada 2006 r., z dnia [...] grudnia 2008 r., z dnia [...] lutego 2010 r.) i nie ocenił, jakie znaczenie ma ten fakt w zakresie oceny możliwości znalezienia pracy przez skarżącego w charakterze pracownika fizycznego. Niewątpliwie zatem wymaga ponownego ustalenia, w świetle załączonej dokumentacji medycznej, czy w przypadku skarżącego nie występują szczególne okoliczności, o których mowa w art. 83 ustawy, zwłaszcza, że powyższe okoliczności były niezależne od jego woli. Ponadto, jak wynika z akt sprawy, skarżący wypracował znaczny okres ubezpieczeniowy (19 lat i 9 miesięcy), który – co należy podkreślić – jest adekwatny do jego wieku (w dacie orzeczenia o niezdolności do pracy skarżący miał [...] lat). (...) Tak więc, bez wnikliwej analizy przyczyn pozostawania skarżącego poza ubezpieczeniem, przesądzanie o niespełnieniu ustawowej przesłanki "szczególnych okoliczności", jest zdecydowanie przedwczesne. Rozpoznając zatem ponownie sprawę, organ winien przede wszystkim wyjaśnić powyższe wątpliwości w oparciu o materiał dowodowy, w zakresie możliwości podjęcia przez skarżącego zatrudnienia, po czym przeanalizować je w zestawieniu z poczynionymi wyżej uwagami, a następnie ocenić, czy spełniona została przesłanka braku szczególnych okoliczności". Następnie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...], działając na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.), po rozpatrzeniu po raz kolejny wniosku D. L., odmówił przyznania dla wymienionego renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, a powyższe warunki muszą być spełnione łącznie. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie – w ocenie organu – nie zostały wykazane żadne szczególne okoliczności uniemożliwiające pozytywne załatwienie sprawy. Dodano, że przez szczególne okoliczności rozumie się wydarzenie o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia. Natomiast w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy, zamiast 5 lat składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym, skarżący udowodnił 11 miesięcy i 22 dni tych okresów, a przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, dodatkowo usprawiedliwiony szczególnymi okolicznościami, zaś takie okoliczności w niniejszej sprawie nie występują. Ponadto w okresie od [...] października 2003 r. do [...] stycznia 2012 r. skarżący był zarejestrowany jako osoba bezrobotna, lecz nie przedstawił dowodów potwierdzających aktywność w poszukiwaniu pracy, zaś występujące u niego schorzenia mogły ograniczyć szanse na rynku pracy, ale nie umożliwiały całkowicie podjęcia zatrudnienia. Stwierdzono też, że lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...] grudnia 2013 r. ustalił, że skarżący jest całkowicie niezdolny do pracy od [...] stycznia 2012 r. do [...] grudnia 2014 r. We wniosku z dnia [...] lipca 2014 r. do Prezesa Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżący wskazał przede wszystkim, że organ nie wykonał wytycznych zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 stycznia 2014 r. sygn. akt II SA/Wa 1963/13. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2014 r. nr [...], mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...]. W uzasadnieniu – powołując się na argumentację zawartą w tej decyzji – podał, że samo wystąpienie schorzenia nie jest równoznaczne z niezdolnością do pracy i szeroko opisał stan faktyczny związany z ustaleniem u skarżącego stopnia niezdolności do pracy, natomiast orzeczenie o stopniu niepełnosprawności nie służy do celów rentowych i w województwie [...] istnieje 27 zakładów pracy chronionej, w których mógłby zostać zatrudniony posiadając znaczny stopień niepełnosprawności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżący D. L. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając: – błąd w ustaleniach faktycznych w zakresie w jakim przyjęto, że nie została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności, – naruszenie przepisów postępowania mający istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, 8, 11 oraz 107 § 2 i 3 k.p.a. polegające w szczególności na niedostatecznym wyjaśnieniu podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji o odmowie przyznania świadczenia w drodze wyjątku, niedostateczne wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy w szczególności nie wzięciu pod uwagę znacznego stażu pracy i to w warunkach szczególnych, jego całkowitej niezdolności do pracy i braku możliwości znalezienia pracy oraz braku pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej oraz naruszenie interesu społecznego i słusznego interesu obywatela poprzez dowolne przyjęcie, że nie wykazał obiektywnie, iż nie mógł znaleźć pracy. Dodał ponadto, że na powyższe wskazano również w cytowanym już wyżej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu – powołując się na opisany już powyżej stan faktyczny – odniósł się do wskazań zawartych w powyższym wyroku oraz skonstatował, że organ w najmniejszym stopniu nie odniósł do zaświadczenia lekarskiego z 2004 r. Na koniec zaś dodał, że znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. W cytowanym już w stanie faktycznym fragmencie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 stycznia 2014 r. sygn. akt II SA/Wa 1963/13 wskazano dla organu wytyczne co do dalszego postępowania przy ponownym rozpoznawaniu sprawy. Sprowadzały się one w głównej mierze do tego, że: – organ nie dokonał oceny znaczenia, dla zastosowania art. 83 ust. 1 ustawy, okoliczności braku ewentualnej możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącego, z uwagi na stan zdrowia pojawiające się jeszcze w trakcie trwania stosunku pracy sygnały świadczące o rozwijającej się chorobie przy uwzględnieniu faktu, że obecnie jest on chory na [...] leczoną [...] i[...], – organ nie wziął pod uwagę, że skarżący legitymował się znacznym stopniem niepełnosprawności, – organ nie ocenił, jakie znaczenie legitymowania się przez skarżącego znacznym stopniem niepełnosprawności miało wpływ na możliwość znalezienia pracy przez wymienionego w charakterze pracownika fizycznego, – organ nie ocenił dość znacznego – zdaniem Sądu – okresu ubezpieczeniowego skarżącego i adekwatnego do jego wieku. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie organ w najmniejszym nawet stopniu nie wykonał powyższych wskazań Sądu i w żadnej mierze nie uzasadnił swego stanowiska w tej kwestii w zaskarżonej decyzji, zgodnie z regułami przewidzianymi w art. 107 § 3 w zw. z art. 11 k.p.a. Zatem rozpoznając na nowo sprawę, organ jest zobowiązany wykonać, a nie – co należy szczególnie zaakcentować – całkowicie zignorować powyższe wytyczne, a na koniec zaś winien swoje ustalenia i stanowisko należycie uzasadnić, mając na względzie wymogi z art. 107 § 3 w zw. z art. 11 k.p.a. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) w zw. z art. 152 i art. 132, cytowanej już wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji wyroku.