II SA/Wa 2126/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska (spr.), Sędzia WSA Andrzej Kołodziej, Asesor WSA, Jacek Fronczyk, Protokolant Anna Siwonia, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lutego 2006 r. sprawy ze skargi T. P. przedstawicielki ustawowej małoletniego D. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2005 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] sierpnia 2005 r. o numerze [...], 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Decyzją z dnia [...] października 2005 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] sierpnia 2005 r. [...], odmawiającą przyznania małoletniemu D. P. świadczenia w drodze wyjątku po zmarłym ojcu W. P. W uzasadnieniu ww. decyzji Prezes ZUS podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. Organ wskazał, iż w toku postępowania nie stwierdzono istnienia przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania. Jak bowiem wynika z dokumentacji zawartej w aktach rentowych, T. P. - matka małoletniego D. P., pobiera świadczenie emerytalne w kwocie [...] zł. Ponadto A. P. - córka T. P., ma przyznaną rentę socjalną w wysokości [...] zł i przysługuje jej zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł. T. P. otrzymuje także dodatek z tytułu samotnego wychowywania dzieci w kwocie [...] zł i [...] zł, dodatek na kształcenie i rehabilitację dziecka niepełnosprawnego w wysokości [...] zł oraz zasiłki rodzinne w kwocie [...] zł. Łączny dochód rodziny wynosi [...] zł miesięcznie, co nie pozwala, w ocenie organu, na uznanie, że wnioskodawca jest pozbawiony niezbędnych środków utrzymania. Skargę na tę decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie T. P., przedstawicielka ustawowa małoletniego D. P. W skardze podniesiono, iż Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie wziął pod uwagę kalectwa A. P. i związanego z nim zwiększenia kosztów utrzymania A. P. Skarżąca wskazała, iż nie można porównywać niezbędnych środków na utrzymanie osoby zdrowej z niezbędnymi środkami na utrzymanie osoby niepełnosprawnej. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Artykuł 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269) statuuje zasadę kontroli przez sąd administracyjny zaskarżonych decyzji pod względem ich zgodności z prawem. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając skargę w świetle powołanych powyżej przepisów, należy stwierdzić, że zasługuje ona na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 83 ust. 1 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wprowadza on szczególną regulację, pozwalającą na uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Świadczenia z omawianego przepisu mają wyjątkowy charakter także dlatego, że są finansowane bezpośrednio z budżetu państwa, a nie z FUS. Ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając ich przyznanie decyzji Prezesa ZUS, która to decyzja ma charakter uznaniowy. Decyzja ta nie jest jednak dowolna, ograniczona jest czterema przesłankami wymienionymi w art. 83 ust. 1 cyt. ustawy, a mianowicie, uprawniony jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w postępowaniach w sprawach o świadczenia określone w ustawie ma obowiązek stosować przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek przestrzegania zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a. Ma on zatem obowiązek podejmowania wszelkich niezbędnych kroków, zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, a w szczególności winien z urzędu określić, jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego. Organ ma także obowiązek należycie i wyczerpująco informować stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego - art. 9 k.p.a. Spoczywa na nim obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego, co wynika z przepisu art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a. W rozpatrywanej sprawie organ naruszył przywołane reguły w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Odmawiając przyznania świadczenia w drodze wyjątku, Prezes ZUS nie oparł swojego rozstrzygnięcia na wyczerpujących dowodach, jak również nie poddał szczegółowej analizie zebranych w sprawie materiałów. Podstawą uzasadnienia zaskarżonej decyzji jest stwierdzenie, że skoro łączny dochód trzyosobowej rodziny stanowi kwota [...] zł miesięcznie, to nie można uznać, że D. P. jest pozbawiony niezbędnych środków utrzymania. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, jedną z osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe jest A. P. A. P. jest osobą niepełnosprawną, wymaga opieki i dodatkowych zabiegów pielęgnacyjnych i specjalnej diety. Ponadto A. P. studiuje na Akademii [...] w W. i w związku z tym wydatkuje kwotę [...] zł miesięcznie z tytułu opłaty za akademik. Wskazane powyżej okoliczności powodują, iż znaczna część kwoty, jaką dysponują osoby prowadzące wspólne gospodarstwo domowe - tj. T., A. i D. P., przeznaczona jest na zaspakajanie niezbędnych potrzeb życiowych jednej z tych osób. Okoliczność ta, mająca, w ocenie Sądu, istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, nie została wzięta pod uwagę przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W toku postępowania administracyjnego nie ustalono, wbrew zarzutom strony, jaka część wspólnych dochodów rodziny pozostaje do dyspozycji małoletniego D. i jego matki. Ustalenie tych faktów pozwoli usunąć istotne wątpliwości co do istnienia przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania. Należy zwrócić uwagę, iż niepełnosprawność jednego z członków rodziny i związane z tym istotne zwiększenie niezbędnych kosztów utrzymania osoby niepełnosprawnej mają wpływ na wysokość kwot wydatkowanych na utrzymanie pozostałych członków rodziny, a co za tym idzie mogą mieć wpływ na ocenę przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania, o której mowa w przepisie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ppkt c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.