II SA/Wa 2134/17
WyrokWSA w Warszawie2018-07-25
Skład orzekający: Joanna Kube, Iwona Maciejuk, Andrzej Góraj
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy w przypadku braku uprawnień do renty rodzinnej w trybie zwykłym, można przyznać świadczenie w drodze wyjątku, gdy zmarły ubezpieczony cierpiał na schorzenia psychiczne, które uniemożliwiały mu podjęcie zatrudnienia, pomimo braku orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy?Ratio decidendi
Świadczenie w drodze wyjątku może zostać przyznane, gdy łącznie spełnione są trzy przesłanki: brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, niemożność podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem spowodowana całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem, oraz brak niezbędnych środków utrzymania. Samo cierpienie na schorzenia psychiczne, bez podjęcia leczenia i bez orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy, nie stanowi wystarczającej przesłanki do uznania, że wystąpiły szczególne okoliczności uniemożliwiające podjęcie zatrudnienia i wypracowanie wymaganego stażu pracy, zwłaszcza gdy okres ubezpieczenia jest nieadekwatnie krótki w stosunku do wieku ubezpieczonego.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi małoletniej M. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiającą przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu. Organ ustalił, że ojciec dziecka w ciągu 42 lat życia udowodnił jedynie 14 lat pracy, co było niewystarczające do przyznania świadczenia w trybie zwykłym. Skarżąca zarzuciła organowi błędną wykładnię przepisów, niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, wskazując na szczególne okoliczności zdrowotne ojca i trudną sytuację materialną dziecka.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube, Sędziowie WSA Iwona Maciejuk, Andrzej Góraj (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 lipca 2018 r. sprawy ze skargi małoletniej M. K. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego M. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę.
Decyzją z dnia [...] listopada 2017r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z [...] czerwca 2017r. o odmowie przyznania małoletniej M. K. renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu.
Organ w trakcie postępowania ustalił, że na przestrzeni 42 lat życia ojca dziecka, udowodniono łączny staż pracy wynoszący 14 lat, 2 miesiące i 27 dni.
Organ wyjaśnił też, że jakkolwiek świadczenie w drodze wyjątku nie jest wprost uzależnione od stażu pracy, to jednak staż ten nie może pozostawać bez wpływu na ocenę wystąpienia warunków przewidzianych w tym przepisie. Okres ubezpieczenia powinien być odpowiedni do wieku ojca dziecka, a tylko wykazanie, że niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowały okoliczności niemożliwe do przezwyciężenia, może skutkować przyznaniem świadczenia w drodze wyjątku.
Ponadto organ ustalił, iż w 10-leciu przypadającym przed dniem śmierci ojca dziecka, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udowodniono jedynie 1 rok, 1 miesiąc i 26 dni tych okresów.
Dalej w uzasadnieniu skarżonej decyzji wskazano, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje krótki okres, usprawiedliwiony szczególnymi okolicznościami (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 6.11.2007 r., sygnatura II SA/Wa 1056/07, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z akt sprawy-co podkreślił organ-wynika zaś, że w okresach od [...].01.1999 r. do [...].12.2003 r., od [...].07.2004 r. do [...].08.2005 r., od [...].09.2005 r. do [...].09.2006 r. oraz od [...].11.2006 do [...].10.2008 r. ojciec dziecka nie podejmował zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. To spowodowało brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Ze sprawy według organu nie wynika zaś, aby w powyższych okresach ojciec dziecka nie kontynuował zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. Zgodnie z orzeczeniem komisji lekarskiej z [...].10.2017 r. nie była wówczas wobec niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Organ przyjął więc, że występujące u ojca dziecka schorzenia nie powodowały długotrwałej niezdolności do pracy. Zatem nie istniały przeciwwskazania, ze względu na stan zdrowia ojca dziecka, które uniemożliwiałyby podjęcie zatrudnienia, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.
Wyjaśniono, że samo wystąpienie schorzenia nie stanowi wystarczającego kryterium orzekania o uprawnieniach rentowych, jeżeli zmianom chorobowym nie towarzyszą skutki w sferze zdolności danej osoby do wykonywania pracy zarobkowej.
Organ wskazał również, iż przy rozpatrywaniu uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna w jakiej znajduje się wnioskodawczyni, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej nie jest bowiem świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione.
Od powyższej decyzji skargę do tut. Sądu wywiodła M. K., działająca w imieniu małoletniej córki zmarłego.
Zarzuciła organowi naruszenie :
1) przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
tj. art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1383 z późn.zm.) zwanej dalej u.e.r.f.u.s., poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, skutkujące przyjęciem przez organ, iż w przedmiotowej sprawie nie występują łącznie wszystkie ustawowe przesłanki do uzyskania renty w drodze wyjątku, a zwłaszcza szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przez zmarłego ojca wnioskodawczyni przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia w okresach niepodlegania przez niego ubezpieczeniu oraz nie posiadania przez wnioskodawczynię niezbędnych środków utrzymania, podczas gdy warunki do uzyskania renty zostały spełnione,
2) przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257) zwanej dalej k.p.a., poprzez zaniechanie wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego, a w szczególności nie wzięcia pod uwagę dokumentacji dotyczącej stanu zdrowia zmarłego ojca Skarżącej, a przez to nie wyjaśnienie dokładnie stanu faktycznego, co do zaistnienia szczególnych okoliczności, które stanowiły przeszkodę uniemożliwiającą mu podjęcie zatrudnienia i objęcia go ubezpieczeniem, a w konsekwencji nie kierowanie się przez Organ przy wydaniu decyzji słusznym interesem strony,
a) art. 80 k.p.a., poprzez dokonanie błędnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, co do faktu zaistnienia w okresie nie podlegania przez ojca Skarżącej ubezpieczeniu, szczególnych okoliczności, które uniemożliwiały mu przezwyciężenie przeszkód w nabyciu uprawnień do świadczenia rentowego w trybie zwykłym,
b) art. 15 k.p.a. poprzez nie przeprowadzenie w postępowaniu wywołanym wniesieniem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy postępowania wyjaśniającego, lecz jedynie zweryfikowanie poprawność decyzji wydanej w I instancji, nie ustosunkowanie się do zarzutów Skarżącej podniesionych we wniosku, w wyniku czego doszło do naruszenia prawa do dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej; b) art. 107 k.p.a. - poprzez brak wskazania w uzasadnieniu decyzji okoliczności i dowodów, którym organ odmówił wiarygodności i mocy dowodowej wydając decyzję.
Wskazując na powyższe zarzuty, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. strona wniosła o:
3) uchylenie w całości zaskarżone decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Organu pierwszej instancji;
4) na podstawie art. 200 p.p.s.a. o zasądzenie od Organu na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych;
5) na podstawie art. 119 pkt. 2 p.p.s.a. o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
W ocenie skarżącej nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem Prezesa ZUS wyrażonym zaskarżonej decyzji, albowiem z zebranego w sprawie materiału dowodowego jasno wynika, iż w przedmiotowej sprawie zaistniały warunki umożliwiające przyznanie renty rodzinnej po zmarłym ojcu w drodze wyjątku.
Art. 83 ust. u.e.r.f.u.s., nie wskazuje całkowitej niezdolności do pracy jako szczególnej okoliczności uniemożliwiającej spełnienie warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Gdyby tak było to, zapis art. 83 ust. 1 ustawy musiałby brzmieć " (,.).nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek całkowitej niezdolności do pracy (...) a nie wskutek szczególnych okoliczności.
Ustawodawca, nie definiuje również pojęcia "szczególna okoliczność". Zatem oceny czy w danej sprawie zaistniała tzw. "szczególna okoliczność" należy dokonywać indywidualnie w aspekcie konkretnego przypadku, albowiem zgodnie z poglądem wyrażonym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 16 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SA/Wa 242/14 "w świetle art. 83 ust. 1 u.e.r.f.u.s. z okolicznością szczególną mamy do czynienia wówczas, gdy ubezpieczony pomimo dołożenia największego wysiłku nie jest w stanie pokonać przeszkód w kontynuowaniu zatrudnienia bądź innej działalności objętej ubezpieczeniem".
W ocenie strony, fakt nie orzeczenia wobec ojca małoletniej całkowitej niezdolności do pracy, nie jest dowodem na to, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły szczególne okoliczności uniemożliwiające podjęcie mu zatrudnienia, bowiem zgodnie z poglądem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 stycznia 2009 r., sygn. akt I OSK 733/2008 (Lex Polonica nr 2448712). "szczególne okoliczności - to wszelkiego rodzaju sytuacje, które czynią daną osobę nieatrakcyjną na rynku pracy, pozostającą poza kręgiem zainteresowania pracodawców; również i takie, kiedy osoba nie jest zdolna pod względem zdrowotnym do świadczenia pracy, choć nie legitymuje się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy, ale jej stan zdrowia w poszukiwaniu pracy stawia ją na pozycji dużo gorszej, niż osobę zdrową"
Zatem nie tylko całkowita niezdolność do pracy osoby zainteresowanej będzie szczególną okolicznością, tj. stanem udaremniającym i wykluczającym jej aktywność zawodową, ale także inne czynniki, które ograniczają i utrudniają możliwość zatrudnienia i które przy uwzględnieniu wszelkich aspektów stanu faktycznego sprawy - kwalifikowane mogą być w kategoriach "szczególnych okoliczności", bowiem "jako okoliczność szczególna w rozumieniu art. 83 ust. 1 należy rozumieć zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków " (wyrok NSA w Warszawie z dnia 7 marca 2001 r., Sygn. akt. II SA 3191/00, LEX nr 53784). "Zdarzenie to musi mieć taki charakter, by uniemożliwiało ubezpieczonemu pracę" (wyrok NSA w Warszawie z dnia 11 października 2000 r., II SA 954/00, LEX nr 53788).
Jak wyjaśniono w skardze, brak aktywności zawodowej ojca małoletniej w okresach: od [...].01.1999 r. do [...].12.2003 r" od [...].07.2004 r. do [...].08.2005r" od [...].09.2005 r. do [...].09.2006 r. oraz od [...].11.2006 r. do [...].10.2008 r. i niemożność podjęcia jakiejkolwiek pracy zawodowej, nie były spowodowane jego celowa bezczynnością, ale jego choroba- [...] i [...], na która cierpiał od 1998r. i która w ciągu lat się nasilała.
[...] jest chorobą powodującą, że człowiek funkcjonuje w zwolnionym rytmie, ma zaburzenia koncentracji i obniżoną samoocenę. Często bywa tak, że osoba z tym schorzeniem nie nadaję się do żadnej pracy, gdyż nie jest w stanie normalnie funkcjonować w społeczeństwie.
L. K. w okresie od 1998 r. do [...].05.2010 r. z powodu swojej choroby - [...] i [...] - nie był zdolny do żadnej pracy. Jak wynika z zaświadczenia o stanie zdrowia wystawionego przez lekarza leczącego z dnia [...].08.2008 r., załączonego do niniejszej skargi, ojciec małoletniej od 1998 r. leczył się [...]. W 2005 r. [...]. Z powodu swojej choroby był wielokrotnie hospitalizowany, w tym również na oddziale [...], o czy świadczą załączone do skargi karty leczenia szpitalnego.
Dowód:
- karta informacyjną leczenia szpitalnego z K., nr [...] z dnia [...].11.1998 r.,
- karta informacyjną leczenia szpitalnego z K., nr [...] z dnia [...].01.1999 r.,
- karta informacyjną leczenia szpitalnego z K., nr [...] z dnia [...].01.2003 r"
- karta informacyjną leczenia szpitalnego z [...], nr [...]
z dnia [...].05.2005 r.,
- karta informacyjna leczenia szpitalnego z K., nr [...] z dnia [...].11.1998 r.
- karta informacyjna leczenia szpitalnego z K., nr [...] z dnia [...].12.2005 r.
- karta informacyjną leczenia szpitalnego z K., nr [...] z dnia [...].07.2007 r.
- zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia z dnia [...].08.2008 r.
Z powodu występujących u niego [...] i [...] był pod stałą kontrolą lekarza prowadzącego. Był również pod kontrolą [...]. Od 2006 uczestniczył w spotkaniach terapeutyczno - diagnostycznych, które miały na celu niwelowanie trudności wpływających na jego funkcjonowanie w społeczeństwie. Jednak pomimo terapii i leczenia farmakologicznego, stan jego nie uległ diametralnej poprawie. Jak wynika z treści opinii psychologicznej z dnia [...].08.2008 r., u w/w nadal występowały [...], które w ostateczności doprowadziły do jego śmierci.
Dowód: - opinia psychologa z dnia [...].08.2008r.;
- zaświadczenie od psychologa z dnia [...].09.2008r.;
W skardze podkreślono takze, iż przeszkodą uniemożliwiającą podjęcia zatrudnienia, nie musi być jedynie schorzenia somatyczne, występujące u danej osoby. Przeszkodę taką stanowić może również choroba psychiczna. Jedną z takich chorób jest [...], która całkowicie człowieka zniewala i nie pozwala mu na normalne funkcjonowanie, a co za tym idzie uniemożliwia choremu człowiekowi, podjęcie lub kontynuowaniu zatrudnienia.
W świetle powyższego z całą pewnością należy uznać, iż [...] na którą cierpiał ojciec strony stanowi szczególną okoliczność, która uniemożliwiała mu podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. W tej sytuacji można bowiem przypuszczać, iż gdyby ojciec skarżącej nie zachorował, miałaby możliwość kontynuowania zatrudnienia i wypracowania okresu niezbędnego do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych. Niestety z powodu choroby nie miał takiej możliwości.
Poza tym, dowodem na to, że u ojca małoletniej występowały szczególne okoliczności uniemożliwiające podjęcie zatrudnienia, świadczą wydane w stosunku do niego w roku 2006 i 2007 orzeczenia o niepełnosprawności. Gdyby takie okoliczności nie zaistniały, to żadna komisja lekarska nie wydałaby w stosunku do niego orzeczenia o niepełnosprawności.
Dowód: - orzeczenie o stopniu niepełnosprawności [...], - orzeczenie o stopniu niepełnosprawności [...].
Według strony nie można podzielić również stanowiska jakie Prezes ZUS zajął w sprawie kolejnej przesłanki do uzyskania renty rodzinnej w drodze wyjątku, jaką jest nie posiadanie niezbędnych środków utrzymania.
Jak wynika z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, małoletnia M. K. nie jest dzieckiem w pełni sprawnym, urodziła się [...]. Skutkiem czego są specyficzne zaburzenia [...] o dużym nasileniu z [...] oraz zaburzeniami [...], które wynikły w następstwie komplikacji okołoporodowych. Oprócz tego bardzo często przechodzi infekcje dróg oddechowych.
Małoletnia z uwagi na występujące u niej schorzenia była pod stałą opieką wielu specjalistów w tym: neurologa, otolaryngologa, foniatry, okulisty, dermatologa. Nadal wymaga leczenia w poradniach specjalistycznych: neurologicznej, laryngologicznej, logopedycznej i psychologiczno-pedagogicznych. A to niestety niesie ze sobą wydatki, związane z dojazdem do specjalistów. Oprócz tego objęta została terapią [...] i skierowana na [...].
Poza tym, cierpi na [...] oraz inne choroby przewlekłe, w tym: [...], specyficzne zaburzenia [...], przewlekłe zapalenie [...] oraz alergiczne [...].
Ponadto zdiagnozowano u niej również [...], co będzie wiązało się z zakupem, dla niej okularów. Małoletnia nie może także prowadzić tak aktywnego trybu życia, jak jej rówieśnicy, z uwagi na [...], która przy wzmożonym wysiłku, np. bieganiu, powoduje nadreaktywność oskrzeli, co objawia się zadyszką i ostrym, męczącym kaszlem. Z uwagi na występujący u niej deficyt dotyczący koncentracji uwagi, percepcji słuchowej i grafomotoryki, a także w związku z potrzebą doskonalenia artykulacji pod opieką logopedy. Z racji występujących u niej schorzeń i niepełnosprawności nadal uczęszcza na zajęcia [...],[...] które są niezbędne do uzyskania przez nią pełnej sprawności psychoruchowej.
Oprócz tego, w związku ze występującymi u niej schorzeniami musi regularnie przechodzić badania EEG, co wiąże się z kosztem w kwocie 100 zł jednorazowo, za każde badanie. Dodatkowo dochodzą do tego również koszty wizyt lekarskich oraz zakupu niezbędnych lekarstw, które małoletnia musi systematycznie przyjmować.
Stan zdrowia Małoletniej M. K. generuje większe koszty utrzymania, niż każdego innego zdrowego dziecka w jej wieku, co potwierdzają dokumenty znajdujące się w aktach sprawy. Z uwagi na nieustanną potrzebę leczenia i rehabilitacji, wykonywania badań kontrolnych oraz zakupu niezbędnych leków, kwota dochodu w wysokości 894,81 zł brutto (netto-749,58 zł) przypadająca na jej utrzymanie z pewnością nie stanowi dla niej niezbędnych środków utrzymania.
W świetle powyższego nie powinno być żadnych wątpliwości, co do spełnienia wszystkich przesłanek wymienionych w art. 83 ust. 1 u.e.r.f.u.s. warunkujących przyznanie świadczenia w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu skargi zwrócona także uwagę na to, że motywy działania organu nie zostały wyjaśnione w sposób wyczerpujący.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w skarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
skargę uznać należy za niezasadną.
Zgodnie z treścią przepisu art.1 par. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr.153, poz.1269 z późn. zm.) Sąd Administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem, skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym.
Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny stanu faktycznego przedstawionego przez wnioskodawczynię, poprzez pryzmat art.83 ust.1 ustawy o Emeryturach i Rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 153, poz. 1227 – tekst jedn.). W/przytoczony przepis formułuje trzy przesłanki, których łączne spełnienie determinuje możliwość otrzymania świadczenia w drodze wyjątku. Przesłankami tymi są :
- brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty,
-niemożliwość podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, spowodowana całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem,
- brak niezbędnych środków utrzymania.
Podkreślić w tym miejscu po raz kolejny należy, iż powyższe okoliczności, muszą występować łącznie, aby możliwym było przyznanie świadczenia wyjątkowego. Brak występowania którejkolwiek z powyższych przesłanek uniemożliwia zaś pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie omawianego świadczenia.
Przechodząc do realiów niniejszej sprawy wskazać należy, iż kwestią sporną było istnienie po stronie zmarłego ojca dziecka, okoliczności faktycznych potwierdzających istnienie pierwszej z w/w przesłanek omawianego przepisu. Brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty należy bowiem badać w nawiązaniu do okresu zatrudnienia uprawnionego do świadczenia, a więc w odniesieniu do wypracowanej przez niego emerytury czy renty. Należności wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych – jak słusznie podniesiono w skarżonej decyzji - nie są bowiem zapomogą państwową, a stanowią odpowiednik składek, które uprawniony odprowadzał w trakcie życia zawodowego. Świadczenie emerytalne czy rentowe stanowi więc wypadkową okresu przez który uprawniony budował kapitał początkowy odprowadzając składki na ubezpieczenie. Istotne znaczenie ma to, czy okres czasu przez jaki strona podlegała ubezpieczeniu jest adekwatny do wieku uprawnionego. Świadczenie w drodze wyjątku jest bowiem świadczeniem pochodnym w stosunku do okresu ubezpieczenia. Nieuwzględnianie powyższej okoliczności prowadziłoby zaś do rażącej niesprawiedliwości wobec osób tworzących Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, które przez 30 czy często przez ponad 40 lat odprowadzały tam należne składki. Brak zaś jest powodów (prawnych czy moralnych), dla których osoby tworzące powyższy fundusz, miałyby własnym kosztem finansować świadczenia na rzecz takich osób, które funduszu tego nie tworzyły lub czyniły to przez zbyt krótki okres czasu.
Wyjaśnić także należy, że w przypadku gdy przedmiotem wniosku jest przyznanie świadczenia wyjątkowego na dzieci po zmarłym członku rodziny, badanie występowania przesłanki bycia ubezpieczonym (opisanej w art.83 omawianej ustawy) następuje w odniesieniu do długości okresu w ciągu którego zmarły podlegał ubezpieczeniu społecznemu i odprowadzał składki na rzecz Funduszu.
Przechodząc do realiów niniejszej sprawy podkreślić należy, iż zmarły, na 42 lata życia wypracował jedynie 14 lat, 2 miesiące i 27 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Okolicznością nie wymagającą dowodu jest więc to, że okres pozostawania przez zmarłego w zatrudnieniu był nieadekwatnie krótki w stosunku do jego wieku.
W świetle powyższego należało wyjaśnić, czy strona wykazała istnienie szczególnych okoliczności po stronie zmarłego, które uniemożliwiły mu wypracowania stażu pracy stosownego do wieku. Ciężar dowodowy w tym zakresie obciążał stronę dochodzącą przedmiotowego świadczenia. Tylko bowiem strona mogła dysponować wiedzą na temat tego, czy w życiu zmarłego istniały szczególne przeszkody, które uniemożliwiały mu podejmowanie zatrudnienia.
Jak wynika z materiału zgromadzonego w niniejszej sprawie, strona upatrywała istnienia powyższych szczególnych okoliczności w stanie zdrowia zmarłego m.in. w [...] i [...] zmarłego. Na organie spoczywał więc obowiązek poczynienia ustaleń faktycznych, w celu umożliwienia oceny zasadności wniosku który zainicjował niniejsze postępowanie. Oczywistym zaś jest, że organ, podobnie jak i Sąd administracyjny, nie posiada wiedzy specjalistycznej z zakresu medycyny, umożliwiającej mu dokonywanie samodzielnej oceny stanu zdrowia danej osoby. W tym zakresie organ musiał polegać na ocenie wyrażonej przez lekarzy orzeczników – członków Komisji Lekarskiej ZUS. Lekarze ci w niniejszym postępowaniu pełnią bowiem rolę quasi biegłych. Ich opinia wyrażona w orzeczeniu, ma więc dla organu jak i dla Sadu administracyjnego moc wiążącą w zakresie w jakim odnosi się do stanu zdrowia ocenianej osoby. Sad administracyjny nie został bowiem wyposażony przez ustawodawcę w instrumentarium procesowe (choćby w postaci możliwości zasięgnięcia opinii biegłego sądowego) umożliwiające mu dokonywania weryfikacji poprawności orzeczenia Komisji Lekarskiej ZUS.
W ocenie tut. Sądu organ wyjaśniając kwestię stanu zdrowia zmarłego ojca wnioskodawczyni i wpływu tej okoliczności na możliwość wykonywania przez zmarłego zatrudnienia, podołał ciążącemu na nim obowiązkowi zebrania wyczerpującego materiału dowodowego. Organ zwrócił się bowiem do właściwej Komisji Lekarskiej ZUS o wydanie opinii w omawianym zakresie. Komisja w dniu [...] października 2017r. wydała zaś orzeczenie w którym stwierdziła, ze brak jest podstaw do orzeczenia długotrwałej niezdolności do pracy ojca wnioskodawczyni przed datą jego zgonu.
W oparciu o powyższe orzeczenie, organ miał więc możliwość przyjęcia, ze po stronie zmarłego nie występowały szczególne okoliczności zdrowotne, uniemożliwiające znalezienie zatrudnienia i wypracowanie okresów składkowych adekwatnych do jego wieku. Jak to już bowiem wyżej wyjaśniono, organ nie mógł zakwestionować merytorycznej poprawności w/w orzeczenia Komisji Lekarskiej. Będąc zaś związanym jego treścią, nie mógł formułować wniosków z nią sprzecznych.
Co się tyczy wskazywanej w skardze [...] zmarłego to uwypuklenia wymaga okoliczność, że strona nie powołała żadnego dowodu dla wykazania, że zmarły podejmował leczenie dla [...]. Stąd więc organ zasadnie mógł stwierdził, że samo istnienie [...] nie może być potraktowane jako okoliczność szczególna, tłumacząca brak wypracowania stosownego stażu pracy. Skoro bowiem badany, nie podejmował prób leczenia dla [...], brak jest przesłanek mogących uzasadniać tezę, że omawiana choroba stanowiła niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w wykonywaniu zatrudnienia. W sytuacji więc, gdy skarżący nie podejmował leczenia, przyznanie dochodzonego świadczenia stanowiłoby nadużycie w stosunku do innych osób ubezpieczonych, które latami wypracowywały składki z których składa się Fundusz Ubezpieczeń Społecznych.
Analizując zarzuty skargi tut. Sąd nie odniósł się zaś do podniesionych w jej uzasadnieniu kwestii dotyczących braku niezbędnych kosztów utrzymania strony. Tej okoliczności organ nie uczynił podstawą wydania skarżonej decyzji. Nie wywodził bowiem, aby dochód strony był tak wysoki, iż uniemożliwiał uznanie że małoletnia może skutecznie powoływać się na brak niezbędnych środków utrzymania. Jak zaś wyjaśniono to już na wstępie niniejszego uzasadnienia, wszystkie przesłanki opisane w przepisie art.83 omawianej ustawy muszą występować łącznie, aby możliwym było przyznanie dochodzonego świadczenia. W sytuacji więc, gdy organ prawidłowo nie dopatrzył się tego, aby po stronie ojca wnioskodawczyni występowały szczególne okoliczności usprawiedliwiające brak wypracowania przez niego stażu pracy adekwatnego do wieku, to niezależnie od kwestii środków utrzymania skarżącej, nie mógł już pozytywnie rozpatrzeć wniosku inicjującego postępowanie.
W tym stanie sprawy, uznając iż skarżona decyzja nie narusza prawa, Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 28.07.2026. · Źródło