II SA/Wa 2137/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski (spr.), Sędziowie WSA Bronisław Szydło, Adam Lipiński, Protokolant Małgorzata Płodzicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2006 r. sprawy ze skargi E. U. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] października 2005 r. nr [...] w przedmiocie emerytury specjalnej - oddala skargę - Pismem z dnia [...] maja 2005 r. E. U. zwróciła się do Prezesa Rady Ministrów o przyznanie w szczególnym trybie wcześniejszej emerytury z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] września 2005 r. nr [...], działając na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania E. U. emerytury specjalnej. W uzasadnieniu organ stwierdził, iż świadczenie specjalne może być przyznane osobie znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej, niezdolnej do pracy z uwagi na wiek lub stan zdrowia, o ile w sprawie występują też inne okoliczności wskazujące na jej szczególny charakter. Okoliczności wynikające z uzasadnienia wniosku i nadesłanych dokumentów nie dają, zdaniem organu, podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] października 2005 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję. W uzasadnieniu wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 powołanej wyżej ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przepis ten nie określa warunków, jakie powinny być spełnione do przyznania świadczenia, w związku z czym, każdy wniosek jest oceniany pod kątem występowania szczególnych okoliczności mogących uzasadnić potraktowanie sprawy w sposób szczególny. Przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczeń specjalnych sytuacja bytowa wnioskodawcy brana jest pod uwagę, jednak nie stanowi jedynego kryterium przyznawania tych świadczeń. Świadczenie specjalne może być przyznane osobie znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej, o ile w sprawie występują też inne okoliczności, wskazujące na jej szczególny charakter. Mogą to być m.in. wybitne zasługi wnioskodawcy w jakiejś dziedzinie, np. kultury lub sportu albo szczególne zdarzenia losowe. Organ ustalił, iż rodzina E. U. składa się z czterech osób: męża i dwojga dzieci – córki w wieku 16 lat, syna w wieku 15 lat. Wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad niepełnosprawną córką E., u której stwierdzono [...]. Córka urodziła się [...] czerwca 1989 r. z uszkodzeniem [...]. Od urodzenia wymagała stałej opieki, bez pomocy drugich osób nie jest w stanie samodzielnie egzystować. Ze względu na stan zdrowia dziecka, E. U. nie mogła kontynuować zatrudnienia i nie pracuje do chwili obecnej. Na dzień [...] stycznia 1999 r. do okresu jej ubezpieczenia zostało zaliczonych 21 lat 3 miesiące i 3 dni. Wnioskodawczyni wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. o przyznanie uprawnień do wcześniejszej emerytury, przysługujących pracownikom opiekującym się dziećmi wymagającymi stałej opieki, lecz decyzją z dnia [...] listopada 2003 r. odmówiono przyznania wnioskowanego świadczenia, ze względu na wiek – nieukończone 45 lat. Następnie zwróciła się do Prezesa ZUS o przyznanie wcześniejszej emerytury z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Prezes ZUS decyzją z dnia [...] maja 2004 r. odmówił przyznania tego świadczenia. Obecnie dochód rodziny kształtuje się następująco: zarobki męża z tytułu prowadzenia działalności [...], wynosi 700 zł, miesięcznie, świadczenie pielęgnacyjne – 420 zł., zasiłek pielęgnacyjny – 144 zł., dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego – 70 zł., zasiłek rodzinny na dwoje dzieci – 86 zł., co daje łączną kwotę na cztery osoby 1420 zł, miesięcznie (355 zł/osobę). Koszty ponoszone na utrzymanie, kształcenie, rehabilitację niepełnosprawnej córki są znaczne. Córka od 1999 r. uczęszcza do Szkoły Specjalnej w S., jest uczennicą kl. VI. Jest codziennie przez matkę dowożona i odbierana ze szkoły ([...] km – K.-S.). Leczenie i rehabilitacja powoduje konieczność ponoszenia dużych nakładów finansowych, jak m.in. wyjazdy do K. do [...] na wielospecjalistyczną konsultację diagnostyczną – każdorazowy koszt przejazdu to ok. 350 zł (500 km w dwie strony), zakup tablic tematycznych niezbędnych do rozwoju dziecka, przejazdy na zajęcia ruchowe odbywające się na pływalni. Syn uczęszczający do II klasy Gimnazjum wymaga również nakładów finansowych na naukę i podstawową egzystencję. Jest dzieckiem zdolnym i pokrzywdzonym zaistniałą sytuacją. Ośrodek Pomocy Społecznej w K. od grudnia 1996 r. do 30 kwietnia 2004 r. wypłacał E. U. zasiłek stały z tytułu sprawowania stałej i bezpośredniej opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, wraz ze składkami na ubezpieczenie społeczne, lecz od marca 2001 r., zaprzestano opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Od tej pory sytuacja finansowa rodziny pogorszyła się, z powodu ponoszenia obowiązkowych składek w KRUS-ie, co znacznie uszczupliło i tak bardzo niski budżet rodziny. Tym niemniej, powyższe okoliczności nie stanowią, w ocenie organu, szczególnego przypadku dającego podstawę do przyznania E. U. emerytury specjalnej. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie E. U. powtórzyła argumenty przedstawione w postępowaniu administracyjnym. Polemizując z uzasadnieniem decyzji, stwierdziła, że zmiana rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. Nr 28, poz. 149), ma dla niej szczególnie niekorzystny charakter, co powinno uzasadniać przyznanie wnioskowanego świadczenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji, podkreślając uznaniowy charakter świadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności zaskarżonej decyzji administracyjnej z prawem obowiązującym w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami prawa procesowego. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem Prezes Rady Ministrów, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. A zatem, decyzja wydana przez organ na podstawie tego przepisu ma charakter uznaniowy. Uznanie stwarza organowi administracji publicznej możliwość działania na własną odpowiedzialność, jakkolwiek na podstawie upoważnienia udzielonego przez ustawodawcę. Uznaniowy charakter decyzji nie wyklucza wprawdzie, samo przez się, jej sądowej kontroli, ale oznacza, iż kontrola ta sprowadza się zasadniczo do badania, czy wydanie decyzji, zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej, zarówno przepisów szczegółowych, jak i zasad ogólnych określonych w rozdziale drugim Kodeksu postępowania administracyjnego. W szczególności sąd kontroluje, czy w toku tego postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, czy zebrano wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, a zatem, czy nie nosi ona cech dowolności. Badaniu podlega więc, czy przy wydawaniu zaskarżonej decyzji spełniona została zawarta w art. 7 kpa powinność dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu strony oraz czy respektowana była konstytucyjna zasada równości wobec prawa. Sam wybór rozstrzygnięcia, dokonywany na podstawie kryteriów słuszności i celowości, pozostaje już jednak poza kontrolą sądowo-administracyjną. Sąd administracyjny nie jest władny wkraczać w to uznanie, gdyż wtedy musiałby dokonać oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia słuszności i celowości, wykraczając poza granice określone we wskazanym wyżej art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, dokonując oceny zaskarżonej decyzji, nie stwierdził, aby naruszała ona prawo. Zdaniem Sądu, w postępowaniu administracyjnym prawidłowo zebrano i oceniono materiał dowodowy sprawy, dotyczący także warunków socjalno-bytowych skarżącej. Zauważyć przy tym należy, iż trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia specjalnego. Zgodnie z art. 82 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, otrzymanie renty specjalnej możliwe jest w sytuacji zaistnienia szczególnie uzasadnionego przypadku. Ustawodawca nie wprowadził w tym przepisie żadnych innych kryteriów do przyznania tego świadczenia. A zatem, muszą wystąpić szczególne okoliczności, które zgodnie z art. 116 ust. 5 powołanej ustawy wnioskodawca winien stosownie uzasadnić. Przepis nie określa, co to mają być za szczególne okoliczności. Tak więc, za każdym razem winny być one badane i oceniane w sposób indywidualny. Mogą to być na przykład wybitne, niebudzące wątpliwości osiągnięcia w dziedzinie literatury, sztuki czy sportu. Mogą to być również nadzwyczajne, szczególne zdarzenia losowe. Brana jest również pod uwagę sytuacja bytowa, jednakże ona nie może być jedyną przesłanką. Zastąpiłaby wówczas pomoc w ramach pomocy społecznej. Zgodzić się należy ze stanowiskiem organu wyrażonym w zaskarżonej decyzji, ze skarżąca nie wykazała okoliczności wskazujących na szczególny charakter sytuacji w jakiej się znalazła. Za taką okoliczność nie może być uznana, jak sugeruje to skarżąca, zmiana stanu prawnego w zakresie uprawnień do wcześniejszej emerytury z tytułu wychowywania niepełnosprawnego dziecka. Z przytoczonych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i dlatego orzekł jak w wyroku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).