II SA/Wa 2137/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski Sędziowie WSA Joanna Kube WSA Ewa Grochowska – Jung (spr.) Protokolant Maria Zawada po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2010 r. sprawy ze skargi B. Ł. na decyzję Dowódcy Sił Powietrznych z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia prawa do wypłaty diety uchyla zaskarżoną decyzję zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości B. L. w dniu [...] maja 2005 r. zwrócił się do Dowódcy Jednostki Wojskowej [...] z pisemnym wnioskiem o wypłacenie zaległych należności finansowych za uczestnictwo w okresie od dnia [...] grudnia 2002 r. do dnia [...] lutego 2003 r. w szkoleniu przygotowawczym do udziału w [...] w B., powołując się przy tym na ówcześnie obowiązujące przepisy rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 kwietnia 2001 r. w sprawie należności żołnierzy za podróże i przeniesienia służbowe (Dz. U. Nr 32, poz. 372). Decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] Dowódca Jednostki Wojskowej [...] odmówił przyznania [...] B. L., pełniącemu zawodową służbę wojskową w Jednostce Wojskowej [...], 125 % diety za każdą pełną dobę wykonywania zadań służbowych poza stałym miejscem pełnienia służby lub miejscem zamieszkania w celu uczestnictwa wnioskodawcy w ćwiczeniach i szkoleniach poligonowych za okres od dnia [...] grudnia 2002 r. do dnia [...] lutego 2003 r. w Centrum [...]. B. L. odwołał się od tej decyzji, jednakże Dowódca Sił Powietrznych decyzją z dnia [...] września 2008 r. nr [...] utrzymał ją w mocy. Uzasadniając decyzję, organ odwoławczy, podobnie jak organ pierwszej instancji, wskazał, że przyczyną odmowy przyznania B. L. 125 % diety za każdą pełną dobę wykonywania zadań służbowych poza stałym miejscem pełnienia służby lub miejscem zamieszkania w celu uczestnictwa wnioskodawcy w ćwiczeniach i szkoleniach poligonowych, był fakt nieobowiązywania w momencie złożenia wniosku przez zainteresowanego powołanego przez niego rozporządzenia. W tym czasie obowiązywały już bowiem przepisy nowego rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 28 maja 2004 r. w sprawie należności żołnierzy zawodowych za przeniesienia i podróże służbowe i wedle jego przepisów należało ustalić te uprawnienia. Powołując się zaś na jego zapis § 14 ust. 5 pkt 1, organ uznał, że z przedłożonego przez zainteresowanego zaświadczenia nie wynikało, żeby żołnierz uczestniczył w szkoleniu poligonowym. Nie było zatem podstaw prawnych do przyznania wyżej wnioskowanej należności. Decyzja ta stała się przedmiotem skargi B. L. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzucił organowi, że jego koledzy, którzy podobnie jak on wystąpili o te świadczenia, otrzymali je, pomimo złożenia wniosków już po zmianie przepisów. Skarżący zarzucił ponadto organowi fakt niedoręczenia mu decyzji przez okres około 3 lat. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 5 maja 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 1712/08 uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Dowódcy Jednostki Wojskowej [...] z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] i stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, iż w rozpoznawanej sprawie będą miały zastosowanie przepisy rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 kwietnia 2001 r. w sprawie należności żołnierzy za podróże i przeniesienia służbowe. W ocenie Sądu skarżący wypełnił przesłanki z § 5 ust. 5 pkt 1 w związku z § 5 ust. 4 pkt. 1 powołanego rozporządzenia. Zgodnie zaś z jego § 11 ust. 4, diety, o których mowa w § 5 ust. 5, wypłaca się do 10 dnia każdego miesiąca za miesiąc poprzedni na podstawie zatwierdzonego przez dowódcę jednostki wykazu liczby dni, w których wykonywane były zadania uprawniające do tej należności. Zdaniem Sądu, w świetle tego przepisu, samo nabycie prawa do należnej diety następuje po odbyciu przez żołnierza zawodowego podróży służbowej, natomiast ocena spełnienia przez niego warunków do jej otrzymania następuje w momencie złożenia stosownego wniosku, z uwzględnieniem terminów przedawnienia tych roszczeń, o których mowa w art. 75 ust. 1 ustawy pragmatycznej. Konkludując, Sąd stwierdził, że faktem prawotwórczym, wszczynającym postępowanie w sprawie, było odbycie przez skarżącego podróży służbowej w okresie od dnia [...] grudnia 2002 r. do dnia [...] lutego 2003 r. pod rządami rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 kwietnia 2001 r. w sprawie należności żołnierzy za podróże i przeniesienia służbowe. Tak więc sprawa należała do spraw wszczętych i niezakończonych ostateczną decyzją do dnia 1 lipca 2004 r., co powodowało konieczność rozpatrzenia wniosku skarżącego w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 kwietnia 2001 r. w sprawie należności żołnierzy za podróże i przeniesienia służbowe w związku z art. 169 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Decyzją z dnia [...] września 2009 r. nr [...]Dowódca Jednostki Wojskowej [...] ustalił B. L. prawo do wypłaty 125% diety za każdą pełną dobę podróży służbowej, odbytej w celu uczestniczenia przez B. L. w szkoleniu zorganizowanego pododdziału wojskowego w Centrum [...], przygotowującego do udziału w [...] w B., w okresie od [...] grudnia 2002 r. do [...] lutego 2003 r. (łącznie 34 dni), w wysokości [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami za zwłokę od dnia, w którym należność pieniężna stała się wymagalna do dnia wypłaty tej należności organ uznał, iż skarżący spełnia przesłanki określone w § 5 ust. 5 pkt 1 w związku z § 5 ust. 4 pkt 1 oraz § 11 ust. 4 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 kwietnia 2001 r. w sprawie należności żołnierzy za podróże i przeniesienia służbowe w związku z art. 169 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Od powyższej decyzji B. L. złożył odwołanie, w którym zarzucił decyzji Dowódcy Jednostki Wojskowej [...] brak precyzji, przejawiający się w nieokreśleniu konkretnej daty, od której organ przyznaje świadczenie odsetkowe. Zdaniem odwołującego, umieszczenie w decyzji sformułowania "od dnia kiedy należność pieniężna stała się wymagalna" – rodzi ryzyko dowolnej jego interpretacji przez służby finansowe [...] Wojskowego Oddziału [...] i w konsekwencji może oznaczać wypłatę zaniżonej kwoty odsetek. Równocześnie odwołujący wskazał, iż w jego ocenie odsetki należą mu się od dnia [...] lutego 2003 r., tj. od dnia zakończenia szkolenia przygotowawczego. Dowódca Sił Powietrznych decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...]– działając na podstawie art. 127 § 2 i 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 ze zm.), uchylił zaskarżoną decyzję w części stwierdzającej, że B. L. należą się odsetki za zwłokę "od dnia, w którym należność pieniężna stała się wymagalna do dnia zapłaty tej należności" i orzekł, iż B. L. należą się odsetki za zwłokę w wypłacie kwoty [...] zł od dnia, w którym wskazana należność pieniężna stała się wymagalna, tj. od dnia [...] maja 2005 r., przy czym do wypłaty pozostaje kwota odsetek obejmująca nieprzedawniony okres 3 lat wstecz od dnia zapłaty należności głównej. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, iż w niniejszej sprawie bezsporne jest, że B. L. należą się diety za każdą pełną dobę podróży służbowej, którą odbył w celu uczestnictwa w szkoleniu zorganizowanego pododdziału wojskowego w Centrum [...], przygotowującym do udziału w [...] w B. Bezspornym jest także, iż organ wojskowy pozostawał w zwłoce z wypłatą wskazanych należności, wobec czego po jego stronie powstał obowiązek zapłaty odsetek ustawowych. Dowódca Jednostki Wojskowej [...], wydając w dniu [...] września 2009 r. decyzję nr [...], prawidłowo określił zarówno liczbę dni, za które należą się żołnierzowi diety, jak i wysokość należności, nie określił jednak dokładnej daty, od której winny być naliczane odsetki od zaległej sumy. Rozpatrując kwestię daty, od której żołnierzowi przysługują odsetki, organ powołał się na treść art. 75 ust. 3 wojskowej ustawy pragmatycznej, zgodnie z którym w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73 ustawy, żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie lub inna należność pieniężna stały się wymagalne. Cytowany przepis uzależnia zatem przyznanie żołnierzowi zawodowemu odsetek ustawowych od zaistnienia zwłoki w wypłacie należności pieniężnych. Wskazał, iż ustawa o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nie precyzuje pojęcia "zwłoki", koniecznym jest zatem posiłkowanie się znaczeniem wskazanego terminu wyznaczonym przez doktrynę cywilistyczną. Opóźnienie i zwłoka są szczególnie unormowanymi przypadkami nienależytego wykonania zobowiązania przez dłużnika. Dłużnik opóźnia się z wykonaniem zobowiązania, jeżeli świadczenie możliwe do spełnienia i wymagalne nie zostaje zrealizowane w czasie właściwym (czyli w oznaczonym terminie, a gdy termin nie został oznaczony, niezwłocznie po wezwaniu przez wierzyciela), a dłużnik nie był uprawniony do wstrzymania (powstrzymania) się ze świadczeniem. Dłużnik opóźnia się także wówczas, gdy kwestionuje istnienie lub wysokość świadczenia. Stan opóźnienia może przybrać postać bądź opóźnienia zwykłego (prostego, sensu stricto), bądź zwłoki (opóźnienia kwalifikowanego). Skutki "opóźnienia" i "zwłoki’’ są różne. Z opóźnieniem zwykłym mamy do czynienia wówczas, gdy dłużnik nie spełnia świadczenia w czasie właściwym z przyczyn, za które odpowiedzialności nie ponosi. Zwłoka jest opóźnieniem kwalifikowanym dłużnika, czyli wynikłym wskutek okoliczności, za które dłużnik ponosi odpowiedzialność (Komentarz KC, K. Pietrzykowski). W przedmiotowej sprawie obowiązek zapłaty odsetek ustawowych powstał po stronie organu wojskowego dopiero z chwilą złożenia przez B. L. wniosku o wypłatę należności związanych z uczestnictwem w ćwiczeniach w Centrum [...] za okres od [...] grudnia 2002 r. do [...] lutego 2003 r., tj. od dnia [...] maja 2005 r. Żołnierz przebywał bowiem w krajowej podróży służbowej skierowany na podstawie rozkazu dziennego Dowódcy JW [...] nr [...] z dnia [...] grudnia 2002 r. Wskazał, iż "organizatorem" szkolenia przygotowawczego nie był dowódca kierujący B. L. na ww. szkolenie, czyli Dowódca JW [...], tylko Komendant Centrum [...]. Dowódca JW [...] nie miał zatem wiedzy dotyczącej długości i rodzaju szkolenia, w którym uczestniczyć miał żołnierz. Nie był więc w stanie określić – za ile dni należą się zainteresowanemu diety. Wiedzę powyższą dowódca ten posiadł dopiero z chwilą złożenia przez B. L. stosownego zaświadczenia wydanego przez Komendanta Centrum [...]. Nadto Dowódca JW [...] nie był władny do weryfikacji okresu i rodzaju szkolenia, na którym przebywał B. L., czego wyrazem jest pismo Komendanta ww. Centrum [...] z dnia [...] maja 2005 r. odmawiające doprecyzowania informacji zawartych w zaświadczeniu dotyczącym szkolenia odbytego przez B. L. W tej sytuacji, zdaniem organu odwoławczego, po odbyciu przez żołnierza szkolenia organ pozostawał w opóźnieniu z wypłatą świadczenia, niemniej opóźnienie to przybrało postać zwłoki dopiero z chwilą złożenia przez żołnierza wniosku wraz z zaświadczeniem. Zatem, zgodnie z art. 75 ust. 3 ustawy pragmatycznej, dopiero od [...] maja 2005 r. można naliczać B. L. odsetki za zwłokę w wypłacie należnych diet. Natomiast, zgodnie z art. 75 ust. 1 ustawy pragmatycznej – roszczenia z tytułu prawa do uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73, ulegają przedawnieniu z upływem trzech lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. W tej sytuacji część należnych odsetek uległa już przedawnieniu, wobec czego do wypłaty pozostaje kwota odsetek obejmująca nieprzedawniony okres 3 lat wstecz od dnia zapłaty należności głównej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie B. L. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej przedawnienia odsetek i przyznania mu prawa do odsetek za pełen okres, zarzucając organowi błędne zastosowanie przepisów interpretujących wypłacanie odsetek ustawowych. Zdaniem skarżącego nie był on zobowiązany do składania wniosku o wypłatę należności, a więc diety winny mu być wypłacone z urzędu i ten obowiązek spoczywał na Dowódcy JW [...]. W odpowiedzi na skargę Dowódca Sił Powietrznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe argumenty faktyczne i prawne. W piśmie z dnia 16 stycznia 2010 r. stanowiącym, jak to nazwał skarżący - "wyjaśnienie na odpowiedź na skargę – Dowódcy Sił Powietrznych" B. L. podniósł, iż jego zdaniem nie doszło do przedawnienia odsetek, a art. 73 oraz art. 75 ustawy pragmatycznej nie mogą mieć w jego przypadku zastosowania do przedawnienia odsetek. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Skarga oceniana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę wypłaty B. L. zaległych należności finansowych za jego uczestnictwo w okresie od dnia [...] grudnia 2002 r. do dnia [...] lutego 2003 r. w szkoleniu przygotowawczym do udziału w [...] w B., stanowią przepisy rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 kwietnia 2001 r. w sprawie należności żołnierzy za podróże i przeniesienia służbowe (Dz. U. Nr 32, poz. 372). Wskazać należy, że niekwestionowane jest, że w okresie od dnia [...] grudnia 2002 r. do dnia [...] lutego 2003 r. skarżący uczestniczył w szkoleniu przygotowawczym do udziału w [...] w B., czym wypełniał przesłanki z § 5 ust. 5 pkt 1 w związku z § 5 ust. 4 pkt 1 powołanego rozporządzenia. Zgodnie zaś z jego § 11 ust. 4, diety, o których mowa w § 5 ust. 5, wypłaca się do 10 dnia każdego miesiąca za miesiąc poprzedni na podstawie zatwierdzonego przez dowódcę wykazu liczby dni, w których wykonywane były zadania uprawniające do tej należności. Tak więc, w świetle tego przepisu, samo nabycie prawa do należnej diety następuje po odbyciu przez żołnierza zawodowego podróży służbowej, natomiast ocena spełnienia przez niego warunków do jej otrzymania następuje w momencie złożenia stosownego wniosku. Istota sporu sprowadza się do dwóch kwestii: daty, od której przysługują żołnierzowi odsetki za zwłokę oraz przedawnienia tych odsetek. Rozpatrując kwestię daty, od której przysługują żołnierzowi odsetki, wskazać należy, iż ustawa pragmatyczna w art. 75 ust. 3 stanowi, że w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73, żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie lub inna należność pieniężna stały się wymagalne. Sporną pomiędzy stronami jest w niniejszej sprawie data, od której organ pozostawał w zwłoce. Zgodzić się, zdaniem Sądu, należy ze stanowiskiem organu, iż obowiązek zapłaty odsetek ustawowych powstał po stronie organu wojskowego dopiero po dniu złożenia przez B. L. wniosku o wypłatę należności związanych z uczestnictwem w ćwiczeniach w Centrum [...] za okres od [...] grudnia 2002 r. do [...] lutego 2003 r., tj. od dnia [...] maja 2005 r. W przedmiotowej sprawie mamy bowiem do czynienia z sytuacją, w której żołnierz przebywał w krajowej podróży służbowej, skierowany na podstawie rozkazu dziennego Dowódcy JW [...] nr [...] z dnia [...] grudnia 2002 r. Organizatorem szkolenia przygotowawczego, na które skierowano żołnierza, nie był dowódca kierujący B. L. na ww. szkolenie, czyli Dowódca JW [...], tylko Komendant Centrum [...]. Dowódca JW [...] nie miał zatem wiedzy dotyczącej długości i rodzaju szkolenia, w którym uczestniczyć miał żołnierz. Co bowiem wymaga podkreślenia – żołnierz nie przez pełen okres skierowania go do ww. Centrum przebywał na szkoleniu, z tytułu którego przysługują diety. Potwierdzeniem powyższego jest choćby treść zaświadczenia wydanego przez Komendanta Centrum [...], z którego wynika dokładnie, które dni były dniami uczestnictwa w szkoleniu. Należy zauważyć, iż nie był to "ciąg dni", a jedynie wybrane 34 dni spośród przeszło 2-miesiecznego okresu, w którym odbywało się szkolenie. Dowódca JW [...], nie mając wiedzy, w których dniach odbywało się przedmiotowe szkolenie, nie był w stanie określić – za ile dni (i czy w ogóle) należą się zainteresowanemu diety. Wiedzę powyższą dowódca ten posiadł dopiero z chwilą złożenia przez B. L. wniosku oraz stosownego zaświadczenia wydanego przez Komendanta [...]. Należy więc uznać, iż dopiero od tego dnia, tj. [...] maja 2005 r. Dowódca JW [...]pozostawał w zwłoce z wypłatą diet, bowiem należność stała się wymagalna od dnia [...] maja 2005 r. Nie można natomiast zgodzić się z argumentacją organu, iż część odsetek za zwłokę w wypłacie należności uległa już przedawnieniu. Zgodnie z treścią art. 75 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych roszczenia z tytułu prawa do uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73, ulegają przedawnieniu z upływem trzech lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Bieg przedawnienia roszczenia z tytułu prawa do uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73, przerywa: 1. każda czynność przed organem właściwym do rozpatrzenia roszczenia, podjęta bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia roszczenia; 2. uznanie roszczenia. W razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73, żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie lub inna należność pieniężna stały się wymagalne. Bezsporny jest w sprawie fakt, iż złożenie przez skarżącego w dniu [...] maja 2005 r. pisemnego wniosku o wypłacenie zaległych należności finansowych za uczestnictwo w okresie od [...] grudnia 2002 r. do [...] lutego 2003 r. w szkoleniu przygotowawczym do udziału w [...] w B. spowodowało przerwanie biegu przedawnienia dochodzonego roszczenia. W tej sytuacji niezrozumiałym jest zawarte w zaskarżonej decyzji twierdzenie organu, iż część odsetek należnych skarżącemu uległa przedawnieniu, bowiem odsetki te należne są od dnia wymagalności, tj. od dnia [...] maja 2005 r. do dnia zapłaty należności głównej. Z akt administracyjnych nie wynika, aby należność główna do chwili wydania zaskarżonej decyzji została wypłacona. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za zasadną i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji. O wykonalności wyroku orzeczono na podstawie art. 152 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.