II SA/Wa 2141/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec, Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Asesor WSA Jacek Fronczyk (spr.), Protokolant Arkadiusz Koziarski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 marca 2005 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] sierpnia 2004 r.; 2) zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2004r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku W. K. z dnia 17 marca 2004r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.), odmówił przyznania w drodze wyjątku renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS podniósł, że W. K. wprawdzie posiada ponad 24 - letni staż ubezpieczeniowy, jednakże po wykorzystaniu pobierania zasiłku dla bezrobotnych w lutym 2000r. do czasu powstania całkowitej niezdolności do pracy we wrześniu 2003r., tj. przez ponad 3 lata, nie został udowodniony żaden okres pracy poparty opłacaniem składki na ubezpieczenie emerytalno - rentowe. Ponadto istniejąca w latach 1995 - 1999 częściowa niezdolność do pracy nie wykluczała możliwości wykonywania zatrudnienia, lecz jedynie ograniczała. Zdaniem organu, przerwa w zatrudnieniu nie wskazuje na istnienie szczególnych okoliczności, które mogłyby popierać wniosek, a trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 sierpnia 2004r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, W. K. podał, że przerwa w zatrudnieniu, na którą wskazuje organ, wynika z prowadzenia spraw przed sądem powszechnym w związku z ustalaniem prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, tj. po tym, kiedy utracił prawo do przyznanego wcześniej świadczenia. Wskazał, że był hospitalizowany, co uniemożliwiało mu podjęcie jakiejkolwiek pracy. Fakt ten może udokumentować, a ponadto dysponuje opinią specjalisty zajmującego się jego stanem zdrowia, które to okoliczności znajdują potwierdzenie w późniejszej diagnozie stwierdzającej [...], na podstawie której orzeczono istniejącą od dnia 17 września 2003r. całkowitą niezdolność do pracy. Jego zdaniem, w sprawie występują szczególne okoliczności uzasadniające jego wniosek. Stąd też decyzja organu jest dla niego nader krzywdząca. Decyzją z dnia [...] września 2004r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie znajdując podstaw do uwzględnienia wniosku, utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] sierpnia 2004r. i w uzasadnieniu przytoczył tę samą argumentację. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie W. K. zarzucił Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, że nie odniósł się do jego wniosków dowodowych, jakie formułował na etapie postępowania administracyjnego. W szczególności pominął dowód z kart leczenia szpitalnego, co w ocenie skarżącego, ma znaczenie, albowiem wskazuje na istnienie okoliczności, które usprawiedliwiają kwestionowany przez organ okres nieobjęty ubezpieczeniem społecznym. Fakt leczenia szpitalnego, jak również późniejsze pozostawanie pod stałą kontrolą specjalistów stanowią podstawy do przyjęcia, iż wobec orzeczonej - w następstwie powstałych schorzeń -całkowitej niezdolności do pracy, jedynie wskutek szczególnych okoliczności nie nabył świadczenia na zasadach ogólnych. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Konstrukcja tego przepisu wskazuje, że zawarte w nim przesłanki muszą być spełnione łącznie. Ustalenie ich istnienia musi jednak nastąpić w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym. W niniejszej sprawie okoliczności, o których mowa w powyższym przepisie, nie zostały należycie zbadane i rozważone. Zaskarżona decyzja została podjęta przy błędnej ocenie stanu faktycznego oraz bez wyjaśnienia okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W. K. w chwili wydawania decyzji w pierwszej instancji miał 48 lat i ponad 24 - letni okres ubezpieczeniowy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pominął przede wszystkim fakt adekwatności wieku do okresu ubezpieczeniowego. Skarżący, legitymując się ponad 24 - letnim stażem, "wypracował" niejako prawo do ekwiwalentu ze strony instytucji ubezpieczeniowej. Prezes ZUS ponadto w swych ustaleniach przyjął, iż skarżący od lutego 2000r. do czasu powstania całkowitej niezdolności do pracy nie był objęty ubezpieczeniem społecznym. Jednocześnie jednak organ nie neguje faktu, że skarżący wcześniej pobierał rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy i całkowicie pomija tę okoliczność, że jego stan zdrowia mógł w kwestionowanym okresie wskazywać na istnienie szczególnych okoliczności, wobec których niemożliwym było podjęcie pracy objętej ubezpieczeniem społecznym. Organ zupełnie pominął w swej ocenie te okoliczności, które mogą świadczyć na korzyść skarżącego. W ocenie Sądu, stwierdzone schorzenia swój początek mogły mieć właśnie w kwestionowanym przez organ okresie. Początek całkowitej niezdolności do pracy nie jest bowiem tożsamy z początkiem choroby [...]. Pierwsze objawy choroby mogły pojawić się jeszcze przed datą powstania całkowitej niezdolności do pracy, zatem mogłyby uzasadniać powyższą przerwę w zatrudnieniu. Gdyby dolegliwości związane z chorobą nie wystąpiły, a w późniejszym okresie nie nasiliły się, skarżący z pewnością kontynuowałby zatrudnienie, czego dowodem jest jego długoletni staż ubezpieczeniowy. Sąd zwraca uwagę, że żaden przepis cyt. ustawy nie zawiera definicji "szczególnych okoliczności", dlatego też ich wystąpienie, w odniesieniu do każdego wnioskodawcy, winno być stwierdzone tylko indywidualnie. Fakt pozostawania bez pracy przez W. K. w przywołanym wyżej okresie może wskazywać na obiektywnie istniejące przyczyny, niezależne od woli, udaremniające możliwość przepracowania wymaganego okresu w ostatnim dziesięcioleciu, a tym samym na istnienie szczególnych okoliczności, o jakich mowa w art. 83 ust. 1 przedmiotowej ustawy, wskutek których nie spełnił on wymagań warunkujących uzyskanie prawa do renty na zasadach ogólnych. Skarżący formułował wnioski dowodowe dotyczące pobytu w szpitalu i prowadzonej w tamtym okresie terapii, do których to wniosków organ nie odniósł się. W tym zakresie należało podjąć czynności celem wyjaśnienia wątpliwości pod kątem "szczególnych okoliczności" i dokonać właściwej oceny. W sprawie niesporne jest, że skarżący od dnia 17 września 2003r. jest całkowicie niezdolny do pracy. Pozostaje na utrzymaniu żony pobierającej zasiłek dla bezrobotnych, a zatem trudno również przyjąć, że posiada niezbędne środki utrzymania. Uznać zatem należało, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Prezesa ZUS zostały wydane z naruszeniem przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a także z mającym istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.). W świetle art. 7 Kpa. organy administracji publicznej podejmują m.in. wszelkie czynności niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Na podstawie zaś art. 77 § 1 Kpa. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W oparciu o art. 80 Kpa. organ administracji publicznej na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona, a na zasadzie art. 107 § 3 Kpa. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku. W oparciu o art. 152 ww. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.