II SA/Wa 2149/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bronisław Szydło, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Kwiecińska (spr.), Asesor WSA Przemysław Szustakiewicz, Protokolant Arkadiusz Koziarski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lutego 2007 r. sprawy ze skargi A. H. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2006 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Decyzją z dnia [...] września 2006 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku A. H. o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku po zmarłym ojcu, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] lipca 2006 r. nr [...], odmawiającą przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełni łącznie następujące warunki: – jest lub był osobą ubezpieczoną lub członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, – nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, – nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, – nie ma niezbędnych środków utrzymania. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, a zatem w pierwszej kolejności bada się uprawnienia jakie przysługiwałyby tej osobie. Również szczególna okoliczność, o której mowa w przytoczonym powyżej przepisie, odnosi się do osoby zmarłej. Za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 powołanej ustawy uważa się wyłącznie zdarzenie lub trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Organ wskazał, że ostatnio udowodniony okres ubezpieczenia przypada na dzień [...] sierpnia 1989 r. i od tej daty do dnia śmierci, tj. [...] września 2005 r., czyli przez ponad 16 lat nie został udokumentowany jakikolwiek okres, za który odprowadzane byłyby składki na ubezpieczenie społeczne. Prezes ZUS stwierdził, że przy ustalaniu prawa do świadczenia w drodze wyjątku bierze się pod uwagę łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia ubezpieczonego. W niniejszej sprawie I. H. miał udowodniony okres składkowy wynoszący jedynie 8 lat 2 miesiące i 27 dni. Nie jest to okres adekwatny do wieku ubezpieczonego, który w chwili śmierci miał 49 lat. Organ stwierdził, że w sprawie nie wystąpiły szczególne okoliczności uniemożliwiające uzyskanie uprawnień w trybie zwykłym. Szczególnej okoliczności nie stanowią przerwy w zatrudnieniu, które miały miejsce w okresach od [...] maja 1978 r. do [...] grudnia 1980 r. oraz od [...] marca 1985 r. do [...] lipca 1987 r. Brak spełnienia przesłanki szczególnych okoliczności przez ojca wnioskodawczyni powoduje, że nie można skutecznie domagać się renty rodzinnej, skoro prawo do tego świadczenia jest pochodną prawa przysługującego ubezpieczonemu. Organ wskazał nadto, że wnioskodawczyni jest osobą pełnoletnią oraz zdolną do podjęcia zatrudnienia, co wyklucza dopuszczalność przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Przez pojęcie wieku, o którym mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS należy rozumieć wiek, w którym osoba ubiegająca się o świadczenie nie może jeszcze podjąć zatrudnienia z uwagi na niepełnoletność, czyli wiek poniżej 18 lat, a nie ogólną granicę wieku dla dzieci uczących się lub studiujących. Okres pobierania nauki powyżej 18 roku życia nie stanowi przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia w drodze wyjątku po zmarłym ojcu. Organ powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 września 2001 r. sygn. akt II SA 226/01. Prezes ZUS stwierdził również, że strona nie pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. Wymieniona ostateczna decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stała się przedmiotem skargi A.H.do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca wskazała na trudne warunki materialne, stwierdzając, że posiadane środki finansowe nie są wystarczające na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Ze względu na trudności na rynku pracy podjęła studia, tak aby w przyszłości zwiększyć swoje szanse na znalezienie pracy w Polsce. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo podniósł, że trudna sytuacja materialna była brana pod uwagę, jednakże nie stanowi wystarczającej przesłanki przyznania świadczenia, bowiem renta w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym według potrzeb. W trybie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie istnieje możliwość przyznania świadczenia osobie pełnoletniej, studiującej, niezależnie od trybu studiów i ilości kierunków, na których pobierana jest nauka oraz całkowicie zdolnej do pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że jeżeli zaskarżona decyzja prawa nie narusza, sąd obowiązany jest skargę oddalić. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. W postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie stosuje się bowiem – zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach – przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku jest zatem związany rygorami procedury administracyjnej, określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę postępowanie przeprowadzone zostało zgodnie z wymogami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), a ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest prawidłowe. Decyzja odmawiająca wymienionego świadczenia nie narusza zatem prawa. Organ prawidłowo stwierdził, że w pierwszej kolejności bada się uprawnienia do świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. W sprawie bezsporne jest, że w odniesieniu do zmarłego ojca wnioskodawczyni nie została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności. W ocenie Sądu, za okoliczność szczególną uznać należy wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 czerwca 2000 r., sygn. akt II SA 306/00). W okresie ostatnich 16 lat przed śmiercią I. H., nie istniały niezależne od wymienionego przeszkody uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia i odprowadzanie składek na ubezpieczenie społeczne, których nie można byłoby przezwyciężyć. Tak długi okres nieodprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne, nieuzasadniony zdarzeniem o charakterze nadzwyczajnym, niemożliwym do przewidzenia i przezwyciężenia, a nadto, krótki, bo wynoszący jedynie 8 lat 2 miesiące i 27 dni udokumentowany okres składkowy na przestrzeni 49 lat życia, nie pozwoliły, zasadnie, Prezesowi ZUS na przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Zgodzić należy się z organem również, co do braku możliwości przyznania świadczenia, o którym mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, osobie pełnoletniej, studiującej i zdolnej do pracy. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 stycznia 2001 r. sygn. akt II SA 2840/00 wskazał, że "(...) każdy rodzaj świadczenia w drodze wyjątku może być przyznany tylko osobom niezdolnym do aktywności zawodowej z powodu wieku lub całkowitej niezdolności do pracy, (...). W przepisie tym wiek oznacza pełnoletność do osiągnięcia wieku emerytalnego, bez możliwości wyodrębnienia z tej grupy osób uczących się, w przeciwieństwie do renty rodzinnej przyznawanej w normalnym trybie na podstawie art. 68 tej ustawy. (...)". W świetle powyższego, ustalenia organu – co do braku spełnienia przesłanki szczególnych okoliczności w odniesieniu do ojca, jak również niespełnienia przesłanki w postaci niemożności podjęcia pracy przez skarżącą ze względu na wiek, oraz niespełnienia przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania – należy uznać za prawidłowe. Z przytoczonych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i stąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w wyroku.