II SA/Wa 215/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski (spr.), Sędzia WSA Bronisław Szydło, Asesor WSA Jacek Fronczyk, Protokolant Arkadiusz Koziarski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi B.G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] listopada 2005 r., wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2002 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), którą odmówił B.G. przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji podano między innymi, iż do przyznania świadczenia w trybie art. 83 powołanej ustawy wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie powinny być spełnione łącznie. W sprawie nie stwierdzono istnienia szczególnych okoliczności, na skutek których wnioskodawczyni nie nabyła uprawnień do świadczenia ustawowego. Wskazano, że za szczególną okoliczność usprawiedliwiającą brak zatrudnienia uważa się zdarzenie lub trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia jej skutków. Z akt sprawy wynika, że w okresie od [...] marca 1997 r. do [...] kwietnia 2002 r. w ubezpieczeniu B.G. wystąpiła długotrwała przerwa. We wskazanym okresie nie istniały obiektywne przeszkody spowodowane przykładowo stanem zdrowia, uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym w celu nabycia uprawnień do renty ustawowej. Podkreślono, że całkowita niezdolność do pracy uniemożliwiająca zatrudnienie została orzeczona przez lekarza orzecznika dopiero od dnia [...] lutego 2005 r. W decyzji wskazano również, że fakt zarejestrowania w charakterze osoby bezrobotnej w okresie od [...] marca 1997 r. do [...] kwietnia 1997 r. oraz od [...] grudnia 2000 r. do [...] kwietnia 2001 r. nie ma decydującego znaczenia przy podejmowaniu decyzji w sprawie świadczenia w drodze wyjątku. Także trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję B.G. wniosła o jej uchylenie i ustalenie prawa do renty powołując się na stan zdrowia i orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy, spowodowaną chorobą [...], która wymagała leczenia już od 2002 r. Skarżąca wskazała na okres ubezpieczenia wynoszący 22 lata, 7 miesięcy i 29 dni, w tym w pięcioleciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy - 4 lata, 5 miesięcy i 29 dni. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i odnosząc się do zarzutów skargi stwierdził, iż przed lutym 2005 r. skarżąca nie była całkowicie niezdolna do pracy, a przed lutym 2004 r. nie istniała u niej nawet niezdolność częściowa. W czasie przerwy w ubezpieczeniu trwającej 5 lat, łączny okres jej aktywności w poszukiwaniu pracy wynosi 5 miesięcy, bo tylko tyle czasu łącznie skarżąca była zarejestrowana, jako bezrobotna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy Wojewódzki Sąd Administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku stanowiącego przedmiot postępowania administracyjnego, a w szczególności nie przyznaje odpowiednich praw lub świadczeń, a jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa. Podstawę materialnoprawną tej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162 poz. 1118 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Wskazać należy, że świadczenie przewidziane w art. 83 ust. 1 ustawy o rentach i emeryturach nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb - ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy. Jest to świadczenie, które może być przyznane w razie niezależnego od ubezpieczonego niedopełnienia warunków do uzyskania renty na zasadach ogólnych. Ponadto z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach wynika, iż przede wszystkim konieczne jest wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakiś szczególnych okoliczności. Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił. Skarżąca na 48 lat życia posiada wprawdzie łącznie 22 lata, 7 miesięcy i 29 dni ubezpieczenia, jednak w dziesięcioleciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy w lutym 2005 r. wykazano 3 lata i 10 miesięcy ubezpieczenia, zaś w dziesięcioleciu przed postaniem niezdolności częściowej w lutym 2004 r. - 4,5 roku ubezpieczenia. W okresie od marca 1997 r. do kwietnia 2002 r. nie wykonywała żadnej działalności objętej ubezpieczeniem i z akt sprawy nie wynika, aby przyczyną braku ubezpieczenia były szczególne okoliczności. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że za okoliczność szczególną, z powodu której ubiegający się o świadczenie nie wypracował świadczenia rentowego na ogólnych zasadach ustawy, można uważać tylko takie zdarzenie, bądź trwały stan, wykluczający aktywność zawodową połączoną z ubezpieczeniem społecznym, z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Skarżąca tego nie dowiodła. W czasie przerwy w ubezpieczeniu od marca 1997 r. do kwietnia 2002 r. skarżąca nie była niezdolna do pracy - nawet częściowo, co wynika ze zgodnych opinii lekarza orzecznika ZUS i biegłych sądowych. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wydając zarówno zaskarżoną, jak i poprzedzającą ją decyzję o odmowie przyznania skarżącej świadczenia w drodze wyjątku nie naruszył prawa i dlatego skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 kwietnia 2002 r. Prawo postępowania przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Niezależnie od powyższego należy jednak zwrócić uwagę na uchwałę 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2006 r. sygn. akt IUPZ 5/05, w której zajęto stanowisko, że renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który udowodnił okres składkowy i nieskładkowy, wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiety lub 25 lat dla mężczyzny oraz jest całkowicie niezdolny do pracy (art. 57 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych), bez potrzeby wykazania przewidzianego w art. 58 ust. 2 tej ustawy pięcioletniego okresu składkowego i nieskładkowego przypadającego w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy. Powyższe stanowisko Sądu Najwyższego może stwarzać w przypadku skarżącej posiadającej ponad 22 - letni okres ubezpieczenia możliwość ubiegania się o przyznanie renty w trybie zwykłym, w drodze ponownego wniosku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.