II SA/Wa 2152/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek, Asesor WSA Joanna Kube (spr.), Asesor WSA Janusz Walawski, Protokolant Marcin Błach, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi W. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...]. z dnia [...] września 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] września 2004 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...], wydaną w oparciu o art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) - powoływanej nadal jako ustawa o emeryturach i rentach, o odmowie przyznania W. T. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. W toku postępowania ustalono, że W. T. lat 58 (ur. [...] listopada 1945 r.) posiada okres ubezpieczenia wynoszący 27 i 3 miesiące. Ostatnio udokumentowany okres ubezpieczenia przypada na dzień 31 października 1995 r. Całkowita niezdolność do pracy orzeczona została w dniu [...] lutego 2004 r. Lekarz orzecznik określił datę powstania całkowitej niezdolności do pracy od 2 grudnia 2003 r. okresowo do lutego 2005 r. W. T. w ostatnim dziesięcioleciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy podlegał ubezpieczeniu z tytułu zatrudnienia przez okres 3 miesięcy. Organ podkreślił, że od ostatnio wykazanego okresu ubezpieczenia do daty powstania całkowitej niezdolności do pracy tj. przez 8 lat i 2 miesiące nie udokumentował żadnego okresu zatrudnienia popartego opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne. Prezes ZUS oceniając wniosek uznał, że w sprawie brak jest szczególnych okoliczności na skutek, których wnioskodawca nie nabył uprawnień do świadczeń w trybie ustawowym, ponieważ we wskazanym wyżej okresie przerwy w zatrudnieniu, skarżący był zdolny do pracy i nie istniały przeszkody do wykonywania zatrudnienia, popartego kontynuowaniem ubezpieczenia. Ponadto w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśniono, że bardzo trudna sytuacja panująca na rynku pracy nie jest okolicznością, która może być podstawą do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, ponieważ trudności w znalezieniu pracy nie oznaczają niemożliwości jej podjęcia w rozumieniu art. 83 ust. 1 powołanej ustawy. W skardze do Sądu W. T. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżący zwrócił uwagę, że organ jako przyczynę odmowy przyznania renty w drodze wyjątku wywiódł z braku uprawnień do renty w trybie ustawowym, co zdaniem wnoszącego skargę jest zaprzeczeniem celu instytucji świadczenia w drodze wyjątku. Uzasadniając skargę podkreślił, że posiada ponad 32 lata okresów składkowych i nieskładkowych, oraz, że stracił pracę w wieku przedemerytalnym w wyniku zwolnień grupowych. Poinformował, że nie z własnej winy był od 1994 r. a następnie 1998 r. do czasu orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy zarejestrowany jako bezrobotny i nie uzyskał żadnej oferty pracy. Skarżący wykazał, że pozostaje na utrzymaniu żony, która otrzymuje emeryturę w wysokości 1107, 30 zł netto (brutto 1320 zł), a we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają z wnukiem D. K. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów skargi wskazano, że brak podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku nie wynika z samego braku uprawnień do świadczeń ustawowych, lecz może wynikać z przyczyn, które taki brak spowodowały. Organ wyjaśnił, że w sytuacji skarżącego istotna jest przede wszystkim przyczyna przerwy zatrudnieniu w latach 1995 - 2003. Trudności na rynku pracy nie mogą same w sobie stanowić wystarczającego usprawiedliwienia dla 8 letniej przerwy w ubezpieczeniu i mogą być oceniane w kontekście innych okoliczności leżących po stronie wnioskodawcy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach. Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Skarżący w ostatnim dziesięcioleciu przed uznaniem za całkowicie niezdolnego do pracy podlegał ubezpieczeniu społecznemu z tytułu zatrudnienia jedynie 3 miesiące. Zgromadzony materiał dowodowy nie wskazuje ważnych powodów, dla których wnioskujący o przyznanie świadczenia nie mógł spełnić wymagań potrzebnych do uzyskania emerytury lub renty w normalnym trybie, innymi słowy aby brak zatrudnienia w latach 1995 - 2003 był spowodowany szczególnymi okolicznościami, o których mowa w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach. Za okoliczność szczególną uniemożliwiającą wypracowanie stażu skutkującego nabycie świadczeń w trybie przepisów ustawy o emeryturach i rentach - na potrzeby stosowania powołanego wyżej przepisu - należy uznać wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2001 r. sygn. akt II SA 3191/00 - LEX nr 537884). Zdaniem Sądu należy uznać za zasadne stanowisko organu, że powoływanie się na trudności w znalezieniu pracy spowodowane bezrobociem nie jest wystarczającym argumentem dla usprawiedliwienia niepodejmowania w okresie ponad 8 lat jakiegokolwiek zatrudnienia podlegającemu ubezpieczeniu. Mając na względzie, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).