II SA/Wa 2153/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bronisław Szydło (spr.), Sędziowie WSA Adam Lipiński, Eugeniusz Wasilewski, Protokolant Izabela Kaliszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2006 r. sprawy ze skargi M. Ł. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2005 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] sierpnia 2005 r. 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] października 2005 r., wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.), którą odmówił M. Ł. przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podniósł, że M. Ł. nie spełnia warunków określonych w powołanym art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przepis ten stanowi, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: ” jest lub był osobą ubezpieczoną, ” nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, ” nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy z uwagi na stan zdrowia lub wiek, ” nie ma niezbędnych środków utrzymania. Z akt sprawy nie wynika, aby istniały szczególne okoliczności, na skutek których M. Ł. nie nabył uprawnień do świadczenia ustawowego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] sierpnia 2005 r., zarzucając, że zostały one wydane z naruszeniem art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na ustalony stan faktyczny i prawny, wnosił o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Rozpatrując skargę M. Ł. pod tym kątem, Sąd uznał, że jego skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawą materialnoprawną odmowy przyznania skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku był art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Z użytego w tym przepisie sformułowania "może przyznać" wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ decyzyjny posiada swobodę działania i możliwości wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy. Do oceny Prezesa ZUS należało zatem podjęcie decyzji o przyznaniu lub odmowie skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku. Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest ograniczona. Nie obejmuje ona bowiem celowości zaskarżonej decyzji. Sąd może zatem tylko badać, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozpatrujący zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Uprawnienie Prezesa ZUS w zakresie możliwości przyznawania świadczeń wyjątkowych nie oznacza więc bynajmniej, że organ ten w zakresie istniejącej delegacji ustawowej może w sposób dowolny kreować stosunki prawne. Konstrukcja powołanego art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wskazuje, że zawarte w nim przesłanki muszą być spełnione łącznie. Ustalenie tego musi jednak nastąpić w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym. Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczeń w trybie art. 83 ust. 1 tej ustawy jest związany rygorami procedury administracyjnej. Wynika to wyraźnie z przepisu art. 124 tej ustawy, który mówi, iż w postępowaniu w sprawach świadczenia, określonych w ustawie, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Prezes ZUS winien więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. W niniejszej sprawie Prezes ZUS dopuścił się naruszenia wszystkich tych reguł procesowych, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, czego dowodem są przede wszystkim uzasadnienia obu jego decyzji. Sprowadzają się one wyłącznie do przytoczenia okoliczności faktycznych, które w jego ocenie wpłynęły na odmowę, nie wspominając natomiast o tych, które mogą stanowić podstawę do przyznania świadczenia w trybie wyjątkowym. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że M. Ł ur. [...] grudnia 1967 r., na skutek obrażeń jakich doznał w wypadku w dniu [...] sierpnia 2004 r., jest [...] i z uwagi na stan zdrowia, całkowicie niezdolny do pracy zarobkowej i wymaga stałej opieki drugiej osoby. Mieszka wraz z rodzicami w K. i pozostaje na ich utrzymaniu, przy czym dochody nie przekraczają 500 zł na osobę w tej rodzinie. Na dzień wypadku legitymował się okresem ubezpieczenia 11 lat i 2 miesiące, przy czym w ostatnim dziesięcioleciu, licząc wstecz od dnia wypadku, wykazał tylko 3 lata i 5 miesięcy okresu ubezpieczenia. Poza sporem pozostaje także, że wypadek jakiemu uległ, nie jest związany z zatrudnieniem. Ostatnie zatrudnienie podjął na 5 dni przed wypadkiem. Pozostaje więc kwestia wyjaśnienia przyczyn, dla których nie nabył on uprawnień w trybie zwykłym, innymi słowy, czy w jego wypadku nie zachodzą szczególne okoliczności usprawiedliwiające nieuzyskanie uprawnień do renty w trybie przewidzianym w art. 57 i następne ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Skarżący w wieku 37 lat legitymuje się ponad 11-letnim okresem ubezpieczenia. Jest to okres ubezpieczenia długi, biorąc pod uwagę jego wiek. Prezes ZUS nie odniósł się do tego, że skarżący legitymujący się takim długim okresem ubezpieczenia, mieszka na obszarze dotkniętym strukturalnym bezrobociem, aktywnie poszukiwał pracy, o czym świadczą liczne okresy ubezpieczenia oraz fakt, że pierwszą pracę podjął w wieku 18 lat, a uległ wypadkowi, gdy pozostawał w zatrudnieniu. Zdaniem Sądu, fakty te wskazują, że nie był on bierny i robił wszystko, co możliwe, aby być ubezpieczonym. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.