II SA/Wa 2159/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Szustakiewicz, Sędzia WSA Adam Lipiński (spr.), Asesor WSA Sławomir Antoniuk, Protokolant Łukasz Mazur, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 marca 2008 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku: 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości; 3) przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata H. W. kwotę 240 zł (słownie dwieście czterdzieści złotych) oraz kwotę 52,80 zł (słownie pięćdziesiąt dwa 80/100 złotych) stanowiącą 22 % podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu. K. K. (urodzona [...] września 1946 r.) zwróciła się do Prezesa Rady Ministrów o przyznanie renty specjalnej z uwagi na trwały uszczerbek na zdrowiu. Podała, że w 1998 r. została zarażona żółtaczką typu "C" podczas hospitalizacji w [...] Centrum Medycznym w K. (placówka lecznicza publicznej służby zdrowia), co w konsekwencji skutkuje koniecznością ponoszenia wysokich miesięcznych wydatków na lekarstwa, leczenie i dietę. Otrzymywana obecnie emerytura nie wystarcza na pokrycie koniecznych wydatków związanych z chorobą. Wnioskodawczyni uważa, że odpowiedzialność za skutki zakażenia ponosi Skarb Państwa i dlatego powinna otrzymać rentę specjalną. Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] września 2007 r. na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) odmówił przyznania żądanego świadczenia i następnie, ponownie rozpatrując sprawę na skutek wniosku K. K., decyzją nr [...] z dnia [...] października 2007 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa utrzymał w mocy swoją poprzedzająca decyzję. Organ ustalił co następuje: Sąd Rejonowy w O. prawomocnym wyrokiem z dnia 27 października 1999 r. (sygn. akt I C 78/97) zasądził od Skarbu Państwa - Wojewody Śląskiego w K. na rzecz K. K. kwotę 14.900 zł z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia 29 marca 1997 r. tytułem zadośćuczynienia za zakażenie żółtaczką typu "C" i ustalił, że pozwany będzie w przyszłości ponosił odpowiedzialność za skutki zachorowania K. K. na wirusowe zapalenie wątroby typu "C". Z kolei Sąd Rejonowy w K., rozpoznając dalsze roszczenia K. K. z powyższego tytułu, wyrokiem z dnia 4 sierpnia 2003 r. (sygn. akt XIV C 687/03) zasądził na jej rzecz od Wojewody Śląskiego w K. kwotę 5.000 zł zadośćuczynienia oraz kwotę 13.041,11 zł tytułem skapitalizowanej renty wyrównawczej za okres od 1 stycznia 2000 r. do 30 kwietnia 2001 r., w pozostałej części Sąd oddalił powództwo o rentę wyrównawczą i umorzył postępowanie w części dotyczącej zapłaty renty za okres od 21 lutego 1997 r. do grudnia 1999 r. W wyniku apelacji strony pozwanej, Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 30 grudnia 2003 r. (sygn. akt IV Ca 466/03) uchylił powyższy wyrok w części dotyczącej zasądzonej renty i przekazał w tym zakresie sprawę do ponownego rozpoznania sądowi I instancji. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd Rejonowy w K. wyrokiem z dnia 28 czerwca 2005 r. (sygn. akt XVI C 257/04/5) oddalił powództwo. W toku ponownego rozpoznania sprawy stwierdzono, że już wcześniej, bo w marcu 1994 r., a więc na kilka lat przez zarażeniem wirusem żółtaczki, K. K. została zaliczona do drugiej grupy inwalidów. Psychiatrzy rozpoznali u niej zespół depresyjny endoreaktywny nawracający i encefalopatię. Rokowanie było niepomyślne. Z tych przyczyn stwierdzono wówczas trwałą niezdolność do pracy. Kolejne orzeczenia ZUS-u z lat 1996 i 1999 potwierdziły tę diagnozę. Z tej przyczyny K. K. od kwietnia 1994 r. pobierała rentę inwalidzką, a od stycznia 2002 r. emeryturę w wysokości równej dotychczasowej renty. Sąd pierwszej instancji ustalił, że przewlekłe zapalenie wątroby typu "C", na które zachorowała powódka, nie było przyczyną zaprzestania wykonywania przez nią pracy. Nadto K. K. nie wykazała, że gdyby nie zarażenie WZW typu "C", to inne stwierdzone u niej dolegliwości nie stanowiłyby podstawy do orzeczenia niezdolności do pracy. W ocenie Sądu Rejonowego wirusowe zapalenie wątroby nie zmieniło w niczym sytuacji powódki w aspekcie jej zdolności do pracy i wysokości otrzymywanej renty oraz emerytury. Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 16 grudnia 2005 r. oddalił apelację powódki, potwierdzając prawidłowość powyższych ustaleń sądu I instancji. Organ ustalił także, iż K. K. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem – Z. K. (lat [...]). Małżonkowie zamieszkują wspólnie z córką i zięciem w domu jednorodzinnym składającym się z dwóch pokoi, kuchni i łazienki. Córka i zięć prowadzą odrębne gospodarstwo domowe. Na dochód rodziny składa się emerytura wnioskodawczyni w wysokości 677,93 zł, emerytura jej męża – 979,31 zł i jego zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł, co łącznie stanowi kwotę 1.810,24 zł miesięcznie. Na stałe, miesięczne wydatki rodziny składają się: energia elektryczna – 70 zł, woda – 40 zł, telefon – 100 zł, usługi kominiarskie – 20 zł, butla gazowa – 45 zł, leki – 90 zł, minimalny koszt diety wątrobowej - ok. 500 zł, środki higieny i żywność dla męża - 700 zł, co łącznie stanowi kwotę 1.565 zł K. K. posiada orzeczoną II grupę inwalidzką i ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności, w czasie pobytu w szpitalu nabyła wirusowe zapalenie wątroby typu "C". Była wielokrotnie hospitalizowana i obecnie wymaga stosowania odpowiednich leków oraz specjalnej diety. Ponadto cierpi na nadczynność tarczycy, nadciśnienie, osteoporozę. Wymaga stałego przyjmowania lekarstw. Z. K. jest emerytem, inwalidą II grupy i posiada orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, cierpi na schorzenia neurologiczne, niedosłuch, nadciśnienie oraz prostatę. Wnioskodawczyni do grudnia 2004 r. korzystała z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej w K. Prezes Rady Ministrów wskazał, iż przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczeń specjalnych sytuacja bytowa wnioskodawcy brana jest pod uwagę, jednak nie stanowi jedynego kryterium przyznawania tych świadczeń. Świadczenie specjalne może być przyznane osobie znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej, o ile w sprawie występują też inne szczególne okoliczności wskazujące, iż wnioskodawca podczas swojej działalności np. politycznej, naukowej, społecznej, gospodarczej położył wybitne zasługi dla rozwoju kraju, a jego obecna sytuacja socjalno-bytowa jest rażąco niesprawiedliwa w odniesieniu do jego dokonań. W niniejszej sprawie K. K. nie przedstawiła okoliczności, które mogłyby świadczyć o jej szczególnych zasługach na rzecz kraju i społeczeństwa. Za podstawę do przyznania takiego świadczenia można również przyjąć zaistnienie szczególnego przypadku losowego, jednakże w niniejszej sprawie, w ocenie organu, z zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby spełnione były przesłanki uzasadniające przyznanie K. K. renty specjalnej. Świadczenia specjalne nie są świadczeniami stanowiącymi formę zadośćuczynienia za poniesiony uszczerbek na zdrowiu, nie są też świadczeniami, których główną przesłanką jest trudna sytuacja zdrowotna lub materialna wnioskodawcy. K. K. wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając naruszenie przez organ art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez błędne uznanie, iż nie spełnia przesłanek do uzyskania żądanego świadczenia, a także zarzucając naruszenie art. 89 § 2 i art. 90 § 2 Kpa, polegające na braku przeprowadzenia dowodów i stosownych ekspertyz w celu ustalenia jej stanu zdrowia, wskazując tu na przedstawioną przez nią w trakcie postępowania administracyjnego dokumentację. Na rozprawie pełnomocnik skarżącej zarzucił organowi brak rozpatrzenia sprawy pod kątem szczególnego przypadku losowego, jako przesłanki mogącej skutkować przyznaniem renty specjalnej. W odpowiedzi na skargę Prezes Rady Ministrów wnosił o jej oddalenie, wskazując na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji – brak po stronie skarżącej zasług dla kraju lub społeczeństwa w rozumieniu prezentowanym w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 października 2006 r. (OTK-A 2006/9/123). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przepis ten nie precyzuje warunków, jakie powinny być spełnione, aby renta lub emerytura mogła być przyznana w trybie tego przepisu. Świadczenie specjalne może być przyznane osobie znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej, o ile w sprawie występują też inne okoliczności, wskazujące na jej szczególny charakter. Takimi okolicznościami są zarówno położone przez wnioskodawcę zasługi dla kraju lub społeczeństwa jak i szczególne przypadki losowe. Na takie rozumienie pojęcia "szczególne okoliczności" zwraca uwagę Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 17 października 2006 r., sygn. akt P 38/2005 (publ. LEX poz. 210813) Decyzja wydana w przedmiocie świadczenia specjalnego jest decyzją uznaniową. Zakres uznania jest zawsze wyznaczony prawem i celem dla jakiego prawo to zostało stworzone. Podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 Kpa ma obowiązek kierowania się słusznym i uzasadnionym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych. Decyzje podejmowane w ramach uznania administracyjnego pozostają pod kontrolą sądu administracyjnego jak każde inne, ale zakres ich kontroli zmierza do ustalenia, czy na podstawie przepisów prawa dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania i czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami (por. wyrok NSA z 28 kwietnia 2003 r., sygn. akt II SA 2486/01, publ. LEX nr 149543). Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Wybór taki nie może być jednak dowolny. Musi on wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. K. K. nie legitymuje się zasługami dla kraju na niwie zawodowej, artystycznej czy też politycznej i ten aspekt sprawy został przez Prezesa Rady Ministrów prawidłowo zbadany, wyjaśniony i uzasadniony w kontekście braku przesłanek przemawiających za przyznaniem świadczenia specjalnego. Podkreślić tu należy, iż sama skarżąca nie domagała się przyznania świadczenia z powyższych powodów i nie twierdziła, aby była osobą zasłużoną. Wskazywała na zarażenie wirusem żółtaczki i na dalsze skutki tego zakażenia. Organ nie zbadał w sposób wyczerpujący zagadnienia czy zarażenie K. K. wirusowym zapaleniem wątroby typu "C" podczas hospitalizacji w uspołecznionej placówce służby zdrowia w 1998 r. spełnia cechy szczególnego przypadku losowego, uzasadniającego przyznanie żądanego świadczenia. Samo stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż w niniejszej sprawie z zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby spełnione były przesłanki uzasadniające przyznanie K. K. renty specjalnej z racji szczególnego przypadku losowego, przy braku uzasadnienia tego twierdzenia nie jest wystarczające. Rzetelnego uzasadnienia tego aspektu sprawy nie może zastąpić dokładne i wszechstronne ustalenie stanu faktycznego poczynione przez organ. Czym innym jest bowiem ustalenie konkretnych faktów, a czym innym dokonanie ich merytorycznej oceny i przedstawienie argumentów uzasadniających konkretne rozstrzygnięcie danej sprawy. Powyższe uchybienia naruszają zasady art. 7, art. 8 i art. 103 Kpa. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie uchybienia te mają decydujący wpływ na wynik sprawy, a brak prawidłowego uzasadnienia wspomnianego aspektu sprawy czyni niemożliwą kontrolę sądowoadministracyjną zaskarżonej decyzji i musi w rezultacie prowadzić do jej uchylenia. Prezes Rady Ministrów ponownie rozpatrując niniejszą sprawę powinien wyjaśnić czy doznane przez K. K. w 1998 r. zakażenie wirusowym zapaleniem wątroby typu "C" podczas jej hospitalizacji w uspołecznionej placówce opieki zdrowotnej może stanowić szczególny przypadek losowy uzasadniający przyznanie renty specjalnej. Rozstrzygając tak postawioną kwestię należy odnieść się do ustaleń poczynionych przez sądy powszechne, zawartych w uzasadnieniach ich prawomocnych wyroków, okoliczności zarażenia oraz odnieść się do warunków materialnych, w jakich znajduje się skarżąca. Biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności rozpoznawanej sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w oparciu o art. 145 § 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku. W oparciu o art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości, zaś na podstawie art. 250 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej.