II SA/Wa 216/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Śledzik, Sędziowie WSA Adam Lipiński, Eugeniusz Wasilewski (sprawozdawca), Protokolant Elwira Sipak, specjalista, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi R.D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2010 r.; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości; 3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata G.J. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) oraz kwotę 55,20 zł (słownie: pięćdziesiąt pięć złotych 20/100) stanowiącą 23% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej "k.p.a."), utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...], którą to decyzją odmówił przyznania R. D. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Jako podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm., dalej jako "ustawa") i wyjaśnił, że przyznanie tego świadczenia jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Po ponownym rozpatrzeniu wniosku organ nie stwierdził kumulatywnego istnienia przesłanek, umożliwiających pozytywne załatwienie sprawy. Podniósł, że z akt sprawy nie wynikają szczególne okoliczności, na skutek których skarżący nie nabył uprawnień do świadczenia przyznawanego na zasadach ogólnych. Wskazał, że za szczególną okoliczność, na potrzeby stosowania ww. art. 83, rozumie się wyłącznie zdarzenie lub trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Podkreślił, iż okolicznością szczególną może być jedynie zdarzenie bądź trwały stan o charakterze zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym od woli danej osoby. Organ ustalił i podał, że na przestrzeni 68 lat życia wnioskodawca udowodnił okres składkowy, wynoszący 7 lat, 1 miesiąc i 7 dni oraz nieskładkowy - 2 lata, 9 miesięcy, 17 dni. Organ wskazał, że strona podjęła zatrudnienie w Polsce w dniu 2 sierpnia 1993 r., mając 51 lat, a w okresie od dnia 22 stycznia 1999 r. do dnia 31 marca 2003 r. wystąpiła przerwa w opłacaniu składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Ponadto organ stwierdził, że wcześniej świadczona praca na terenie [...] nie może zostać uwzględniona, bowiem przyjazd do Polski nie był związany z repatriacją. Wyjaśnił, że fakt podlegania ubezpieczeniu emerytalnemu i opłacanie składek na terenie [...] oraz zmiana miejsca zamieszkania stanowiła życiowy wybór wnioskodawcy i nie może być uznana za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 cytowanej ustawy. Organ podał, że orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] czerwca 2009 r. oraz z dnia [...] listopada 2010 r. R. D. został uznany za trwale całkowicie niezdolnego do pracy od dnia 14 kwietnia 2008 r. W konsekwencji organ uznał, że nie zaistniały szczególne okoliczności, w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi R. D. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący nie zgadzając się z treścią decyzji Prezesa ZUS w piśmie z dnia 15 kwietnia 2011 r., złożonym do akt sprawy, wskazał, że jego sprawa dotyczy odmowy przyznania mu świadczenia rentowego w drodze wyjątku ze względu na brak statusu repatrianta i niezaliczenie mu okresów pracy za granicą. Podniósł jednocześnie, że Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 18 listopada 1994 r., sygn. akt II URN 46/94 stwierdził, iż każdy cudzoziemiec narodowości lub pochodzenia polskiego, który przybył do Polski z zamiarem osiedlenia się na stałe i uzyskał na takie osiedlenie zezwolenie właściwego organu polskiego, jest repatriantem w rozumieniu art. 12 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. Nr 10, poz. 44 ze zm.) i z mocy prawa nabywa obywatelstwo polskie W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podnosząc argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2011 r. oddalił skargę. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że art. 83 ust. 1 ustawy stanowiący materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji jest regulacją szczególną, umożliwiającą uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym, przewidzianych wskazaną wyżej ustawą. Świadczenia z art. 83 ust. 1 ustawy nie mają charakteru roszczeniowego, a ich przyznanie zostało pozostawione uznaniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd może zatem tylko badać, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy. Stwierdził, że decyzjom nie można przypisać przekroczenia granic uznania administracyjnego. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że łączny okres ubezpieczenia skarżącego wynosi 9 lat, 5 miesięcy i 19 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Sąd podzielił ocenę organu, że okresy te są nieadekwatne do wieku skarżącego, a czas studiów [...] oraz pracy na terenie [...] nie może zostać wzięty pod uwagę ze względu na fakt, że skarżący nie posiada statusu repatrianta. W odniesieniu do powołanego przez skarżącego wyroku Sądu Najwyższego z dnia 18 listopada 1994 r., Sąd stwierdził, że został on wydany w nieobowiązującym obecnie stanie prawnym i z tego względu nie może znaleźć zastosowania w odniesieniu do sytuacji skarżącego. Jednocześnie zaznaczył, że art. 12 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim został skreślony z dniem 26 maja 2001 r. przez art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 kwietnia 2001 r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 42, poz. 475). Sąd stwierdził, że świadomy wybór miejsca zamieszkania i pracy nie może być postrzegany w kategoriach przeszkody uniemożliwiającej wypracowanie odpowiednio długiego stażu ubezpieczeniowego i nie ma charakteru okoliczności szczególnej, w rozumieniu art. 83 ustawy, a zatem nie stanowi podstawy do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W wyniku skargi kasacyjnej wniesionej przez R. D. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd ten, wyrokiem z dnia 8 grudnia 2011 r., sygn. akt I OSK 1565/11, uchylił powyższy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i przekazał sprawę Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Sąd kasacyjny uznał, iż organ nie wyjaśnił wszystkich okoliczności faktycznych mających istotne znaczenie w sprawie, a Sąd pierwszej instancji nie dostrzegając tych uchybień wadliwie oddalił skargę. Jednocześnie wskazał, iż obowiązkiem Sądu był ustalenie, czy zgromadzono w postępowaniu administracyjnym niezbędny materiał dowodowy oraz czy został on przez organy administracji publicznej oceniony. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego takich ustaleń Sąd pierwszej instancji, dysponując zebranym materiałem, nie dokonał, niezbyt dokładnie zbadał, czy stan faktyczny sprawy został prawidłowo ustalony przez organy administracji przy jednoczesnym zachowaniu reguł procesowych, przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7 i art. 77. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wykładnia prawa obejmuje zarówno prawo materialne, jak i prawo procesowe. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny organ właściwy do wydania rozstrzygnięcia w sprawie, jest związany w toku postępowania rygorami procedury administracyjnej. Musi m.in. przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej, zgodnie z dyspozycją art. 7 k.p.a., a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. W związku z tym ciąży na nim obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. Stwierdzić należy, iż rację ma strona skarżąca, że organ nie wyjaśnił wszystkich okoliczności faktycznych mających istotne znaczenie dla sprawy. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do tego, w jakim stopniu pogorszenie stanu zdrowia skarżącego R. D. w okresie 1999 - 2003 wpłynęło na jego zdolność do pracy i możliwość kontynuacji ubezpieczenia w Polsce. Zaznaczyć należy, iż skarżący przedstawił dodatkową dokumentację lekarską poświadczającą historię choroby za okres 1999 - 2003 r. Następnie dokumentacja ta została przekazana do lekarza orzecznika ZUS, który orzeczeniem z dnia [...] listopada 2010 r. wskazał tę samą datę (tj. 14 sierpnia 2008 r.) powstania całkowitej niezdolności do pracy co w orzeczeniu z dnia [...] czerwca 2009 r. Oceniając orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] listopada 2010 r., wskazać należy, iż nie zawiera ono żadnego odniesienia na temat przedstawionej przez skarżącego dokumentacji. Zatem istnieje uzasadniona wątpliwość czy lekarz wydający orzeczenie miał na uwadze przedstawioną dokumentację ustalając ponownie datę powstania całkowitej niezdolności do pracy. W ocenie Sądu organ ponownie rozpoznając sprawę powinien przeprowadzić pełną analizę materiału dowodowego uwzględniając powyższe uwagi, umożliwiając skarżącemu wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i dopiero wtedy, dokonując jego oceny, ustalić, czy wystąpiły w sprawie szczególne okoliczności, o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w wyroku. O przyznaniu adwokatowi z urzędu wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej orzeczono na podstawie art. 250 powołanej wyżej ustawy w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).