II SA/Wa 2165/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska Sędziowie WSA Przemysław Szustakiewicz Janusz Walawski (spr.) Protokolant asystent sędziego Joanna Ukalska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi W. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] po rozpatrzeniu wniosku W.T. z dnia [...] czerwca 2009 r. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie te przesłanki winny być spełnione łącznie. Oznacza to, że niespełnienie nawet jednej z nich wyklucza możliwość przyznania wspomnianego świadczenia. Organ podał, iż z dokumentacji zebranej w aktach rentowych wynika, że W.T.i nie spełnia jednego z warunków wymaganych do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, ponieważ orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] czerwca 2010 r. został uznany za częściowo niezdolnego do pracy. W związku z powyższym organ nie znalazł podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ wskazał również, iż przy rozpatrywaniu wspomnianego wniosku ocenie podlegała również sytuacja materialna z tym, że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. We wniosku z dnia [...] sierpnia 2010 r. skierowanym do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy pełnomocnik W.T. podał, że wnioskodawca nie zgodził się ze stanowiskiem organu. Wskazał również, że stan zdrowia wnioskodawcy z dnia na dzień ulega pogorszeniu. Podniósł, że wnioskodawca nie może podjąć żadnej pracy, gdyż żaden z lekarzy nie chce wydać stosownego zaświadczenia potwierdzającego częściową zdolność do pracy i z uwagi na to W.T. powinien być poddany ponownemu badaniu przez lekarza orzecznika, i uznany za całkowicie niezdolnego do pracy. Wskazał również na bardzo trudną sytuację materialną, i rodzinną wnioskodawcy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję I instancji. W uzasadnieniu organ podał, iż po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] sierpnia 2010 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, z akt sprawy nie wynikają szczególne okoliczności, na skutek których W.T. nie nabył uprawnienia do świadczenia na zasadach ogólnych. Tym samym, organ nie stwierdził istnienia przesłanek umożliwiających pozytywne załatwienie sprawy. Prezes ZUS podkreślił, że W.T.i ma 57 lat, a więc nie osiągnął jeszcze wieku emerytalnego wynoszącego dla mężczyzn 65 lat. Wskazał, że na przestrzeni 57 lat życia W.T. udokumentował okresy składkowe i nieskładkowe wynoszące łącznie 18 lat, 9 miesięcy i 5 dni. W ubezpieczeniu występuje przerwa w okresie od [...] stycznia 1978 r. do [...] grudnia 1979 r., w czasie której wnioskodawca nie podejmował zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Wskazał również, że po przeprowadzeniu postępowania orzeczniczego komisja lekarska ZUS orzeczeniem z dnia [...] czerwca 2010 r. ustaliła w stosunku do wnioskodawcy częściową niezdolność do pracy, na dzień [...] marca 2005 r. Wskazano, że wnioskodawca zaprzestał wykonywania pracy w dniu [...] sierpnia 1994 r. mając wówczas 41 lat mimo, iż ze sprawy nie wynika, aby w tym czasie zatrudnienie nie mogło być kontynuowane ze względu na stan zdrowia, zwłaszcza że nie wydano orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy. W ocenie organu nie istniały przeszkody do tego, aby kontynuować zatrudnienie w celu uzyskania w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. W odniesieniu do treści zawartych we wniosku z dnia [...] sierpnia 2010 r. o pogarszającym się stanie zdrowia W.T. organ stwierdził, że samo wystąpienie schorzenia nie jest równoznaczne z niezdolnością do pracy. Prezes ZUS podniósł również, że trudna sytuacja materialna wnioskodawcy nie jest wystarczającą przesłanką do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Wnioskodawca został poinformowany, że powyższa decyzja jest ostateczna, oraz pouczony o możliwości zaskarżenia jej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie W.T. podał, że nie zgadza się z decyzją Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia [...] listopada 2010 r., oraz podtrzymał swoje stanowisko. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi w całości i utrzymanie w mocy decyzji II instancji, przytaczając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami dotyczącymi postępowania. Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty – nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich przesłanek określonych w art. 83 ust. 1. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Ustalenie ich istnienia musi jednak nastąpić w prawidłowo prowadzonym postępowaniu administracyjnym. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w postępowaniach w sprawach o świadczenia określone w ustawie ma obowiązek stosować przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) zwanej dalej k.p.a. Podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej – art. 7 k.p.a. – poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Ma on także obowiązek należycie i wyczerpująco informować stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego – art. 9 k.p.a. – spoczywa na nim także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego – art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. – oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie czyni zadość wszystkim przesłankom, wymienionym w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przede wszystkim niemożność podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym omawiany przepis łączy z całkowitą niezdolnością do pracy, bądź wiekiem. Oba elementy skarżącego nie dotyczą. Nie został bowiem w drodze orzeczenia lekarza orzecznika ZUS uznany za całkowicie niezdolnego do pracy, a jedynie za częściowo niezdolnego do pracy. Niezdolność do pracy ustawa definiuje w przepisach art. 12 i nast. cytowanej ustawy, stanowiąc, że niezdolną do pracy w rozumieniu ustawy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy zarobkowej po przekwalifikowaniu, przy czym całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Przez pojęcie wieku, w myśl przepisu art. 83 ust. 1 ustawy, jako przeszkody w podjęciu pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, uprawniającego w konsekwencji (przy wystąpieniu pozostałych przesłanek) do świadczenia w drodze wyjątku, należy rozumieć wiek, w którym osoba ubiegająca się o to świadczenie nie może jeszcze podjąć zatrudnienia z uwagi na niepełnoletność (wiek poniżej 18 lat życia) albo wiek emerytalny. Skoro w sytuacji skarżącego przesłanka niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek nie zachodzi, to w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy, jest to okoliczność przesądzająca o niemożności uwzględnienia wniosku o rentę w trybie tego przepisu. Sąd rozpatrując niniejszą sprawę wziął pod uwagę trudną sytuację materialną i życiową skarżącego, jednakże sam tylko ten aspekt nie wystarcza do przyznania świadczenia typu ubezpieczeniowego, a więc uzależnionego co do zasady od zaistnienia przesłanek składających się na jego podstawę prawną. Świadczenie przyznawane w trybie art. 83 ust. 1 ustawy nie jest bowiem świadczeniem socjalnym, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej, nawet gdy są one uzasadnione. Potrzeby te mogą natomiast uzasadniać ubieganie się o świadczenie z tytułu pomocy społecznej. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.