II SA/Wa 2167/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk (spr.), Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska, Sędzia WSA Joanna Kube, , Protokolant specjalista Monika Gieroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Politechniki [...] z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium dla osób niepełnosprawnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Wydziałowej Komisji Stypendialnej Politechniki [...] z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...], 2. zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej Politechniki [...] na rzecz skarżącej A. W. kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wydziałowa Komisja Stypendialna Wydziału [...] Politechniki [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] (na decyzji widnieje też "Numer: [...]"), na podstawie art. 86 ust. 2 w zw. z ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2020 r., poz. 85 z pózn. zm.) i art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2 2020 r. poz. 256 z późn. zm.), zwanej dalej k.p.a. w związku z § 21 Regulaminu świadczeń dla studentów Politechniki [...] na rok akademicki 2020/2021, stanowiącego załącznik do zarządzenia nr [...]Rektora [...] z dnia [...] września 2020 r., po rozpoznaniu wniosku A. W. o przyznanie stypendium dla osób niepełnosprawnych, odmówiła przyznania wymienionej stypendium dla osób niepełnosprawnych. W uzasadnieniu Komisja wskazała, że w dniu [...].10.2020r. A. W..- studentka Wydziału [...] złożyła wniosek o stypendium dla osób niepełnosprawnych. Podniesiono, że na podstawie art. 89 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, w związku z § 21 Regulaminu świadczeń dla studentów Politechniki [...] na rok akademicki 2020/2021, stypendium dla osób niepełnosprawnych może otrzymywać student(ka) od pierwszego roku studiów, który/a posiada orzeczenie o niepełnosprawności, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie, o którym mowa w art. 5 oraz art. 62 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. W ocenie organu wnioskodawca/czyni nie wykazał/a, że spełnia warunki uzyskania stypendium dla osób niepełnosprawnych z poniższych względów. Przekroczony termin 72 miesięcy bycia studentem. A. W. wniosła odwołanie od tej decyzji (wskazała, że jest to odwołanie od decyzji nr [...] z dnia [...].12.2020 r. dotyczącej sprawy o znaku [...]). Odwoławcza Komisja Stypendialna Politechniki [...] decyzją z dnia [...] marca 2021 r. nr [...], na podstawie z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 86 ust. 2 Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2020 r., poz. 85 z późn. zm.) oraz na podstawie § 23 Regulaminu świadczeń dla studentów Politechniki [...] na rok akademicki 2020/2021, stanowiącego załącznik do zarządzenia nr [...] Rektora [...] z dnia [...] września 2020 r., po rozpatrzeniu odwołania o stypendium dla osób niepełnosprawnych od decyzji nr [...] z dnia [...]. 12.2020 r., utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Odwoławcza Komisja Stypendialna wskazała, że decyzją nr [...] z dnia [...].12.2020 r. Wydziałowa Komisja Stypendialna odmówił/a Panu/Pani* przyznania stypendium dla osób niepełnosprawnych. Jako przyczynę odmowy wskazano niespełnienie uzyskania stypendium dla osób niepełnosprawnych określonych w § 2 ust. 4 Regulaminu. "Świadczenia, o których mowa w ust. 3, przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat studiowania, liczony w miesiącach posiadania statusu studenta. Czas ten biegnie również wówczas, gdy osoba znajduje się na urlopie od zajęć, ale pozostaje na studiach". Wniesionym w terminie odwołaniem odwołująca wskazała, że nie pobierała świadczeń przez okres 6 lat, jednocześnie powołując się na wyroki WSA wskazała, że w jej opinii powinien być brany po uwagę okres pobierania świadczenia a nie studiowania oraz wniosła o ponownie rozpatrzenie sprawy. OKS podała, że zgodnie z § 2 ust. 4 Regulaminu świadczeń dla studentów Politechniki [...] na rok akademicki 2020/2021 oraz art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2020 r., poz. 85 z późn. zm.) świadczenia z Funduszu Stypendialnego przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Uczelnia ustalając prawo do świadczeń opiera się na zapisach ustawowych, a w przypadku niejasności na stanowisku Ministerstwa Edukacji i Nauki. W powyższej sprawie Ministerstwo jasno określiło stanowisko wyrażone w piśmie z dnia [...].02.2019 r. sygn. [...]"Stypendia dla studentów w świetle ustawy 2.0." (w załączeniu). Jak wynika z załączonego dokumentu w ocenie resortu edukacji i nauki nie jest zasadne finansowe wspieranie ze środków publicznych kształcenia trwającego dłużej niż standardowy okres studiów, niezbędny do uzyskania wykształcenia wyższego. Terminowa realizacja procesu kształcenia przez studenta ma istotne znaczenie także z punktu widzenia finansów publicznych, szczególnie w przypadku kształcenia na studiach stacjonarnych w uczelniach publicznych, które są bezpłatne dla studentów, zaś ciężar ich finansowania spoczywa solidarnie na podatnikach. Tymczasem interpretacja części wojewódzkich sądów administracyjnych pozwala na dalsze wspieranie studentów, którzy przedłużają okres studiowania, poprzez rozpoczynanie studiów i rezygnowanie z ich ukończenia, a następnie podejmowanie studiów na innych kierunkach. Może to generować zarzuty nierównego traktowania obywateli i naruszenia zasady sprawiedliwości społecznej w stosunku do studentów, którzy są w stanie zdobyć wykształcenie wyższe w okresie 6 lat. OKS wskazała, że z analizy orzeczeń sądów administracyjnych wynika, że część wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych w omawianej kwestii jest nieprawomocnych, co oznacza, że prawidłowość zaprezentowanego przez sądy stanowiska jest obecnie przedmiotem oceny przez Naczelny Sąd Administracyjny. Decyzja Odwoławczej Komisji Stypendialnej Politechniki [...] z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi A. W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji z dnia [...].12.2020 r. nr [...] oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 7, art. 75 § 1, art. 77 par. 1, art. 78 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie okoliczności faktycznych istotnych dla prawidłowego rozpoznania sprawy oraz dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego, polegającego na tym, że błędna była interpretacja przepisów art. 93 ust.2.1 i ust. 2.2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce w zakresie oceny terminu przysługiwania świadczeń w postaci stypendium dla studentów niepełnosprawnych i wadliwego sposobu obliczania okresu przysługiwania tych świadczeń, - art. 10 § 1 w zw. z art. 79 § 1 i § 2 i art. 81 k.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie wzięcia czynnego udziału w postępowaniu, w szczególności niemożności uczestnictwa podczas przeprowadzanego w sprawie dowodu oraz niemożliwości wypowiedzenia się co do tak zebranych, przez organ, dowodów, przed wydaniem przez organ rozstrzygnięcia w sprawie, mimo że nie występowała w sprawie okoliczność mogąca usprawiedliwić zastosowanie przez organ art. 10 § 2 k.p.a. W uzasadnieniu skarżąca przywołała art. 93 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Wskazała, że dotychczas otrzymywała świadczenie jedynie przez okres 1,5 roku od października 2018 do lutego 2020, zgodnie z logiczną interpretacją wspomnianego zapisu, pozostaje jej należny pozostały okres 4,5 roku otrzymywania świadczenia. Podniosła, że fakt rozpoczęcia otrzymywania świadczenia dotyczącego niepełnosprawności uzyskanej przed rozpoczęciem studiów w roku 2018 wynikał z otrzymania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności dopiero w dniu [...].08.2018 r. Skarżąca powołała się na orzeczenia sądów administracyjnych. Wskazała nadto, na dodatkowy błąd Wydziałowej Komisji Stypendialnej i Odwoławczej Komisji Stypendialnej w zakresie wyznaczenia okresu przysługiwania jej świadczenia. Podała, że po uzyskaniu tytułu zawodowego inżyniera, co nastąpiło w lutym 2020 r., nie przysługiwało jej prawo do otrzymywania świadczeń, pomimo posiadania statusu studenta na drugim z realizowanych kierunków (studia inżynierskie na Wydziale [...]). W momencie uzyskania opisywanego tytułu, zaprzestała pobierania świadczenia, zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 2. Zaprzestanie nastąpiło po upływie 1,5 roku od rozpoczęcia pobierania świadczenia oraz 5,5 lat od rozpoczęcia studiów na Politechnice [...]. Przywołała art. 93 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce i wskazała, że po rozpoczęciu zaocznych studiów magisterskich na Wydziale [...] w październiku 2020 r. powinno nastąpić przywrócenie możliwości otrzymywania świadczenia, “jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat, co, zależnie od poprawności metody wyznaczenia okresu sześcioletniego, w związku z moim rozpoczęciem studiów w październiku 2014 r., oznacza pozostałe 0,5 lub 4,5 lat otrzymywania świadczenia. Odwoławcza Komisja Stypendialna Politechniki [...], reprezentowana przez adwokata, wniosła o oddalenie skargi. Pełnomocnik wskazał, że w uzasadnieniu decyzji nr [...] organ wskazał, że wydając decyzję opierał się nie tylko na art. 93 p.s.w.n., ale także na stanowisku Ministerstwa Edukacji i Nauki. Zgodnie z pismem z dnia [...] lutego 2019 r. w opinii Ministerstwa; "omawiany artykuł określa łączny okres (nieprzekraczający 6 lat), w którym danej osobie przysługuje możliwość ubiegania się o świadczenia w ramach studiów - niezależnie od ich rodzaju i długości trwania, jak też uczelni, na których są odbywane. Tym samym dla biegu tego terminu nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenie czy je pobiera". Z ww. pisma Ministerstwa wynika, że w ocenie resortu edukacji i nauki nie jest zasadne finansowe wspieranie ze środków publicznych kształcenia trwającego dłużej niż standardowy okres studiów, niezbędny do uzyskania wykształcenia wyższego. Terminowa realizacja procesu kształcenia przez studenta ma istotne znaczenia także z punktu widzenia finansów publicznych, szczególnie w przypadku kształcenia na studiach stacjonarnych w uczelniach publicznych, które są bezpłatne dla studentów, zaś ciężar ich finansowania spoczywa solidarnie na podatnikach. Tymczasem interpretacja części Wojewódzkich Sądów Administracyjnych pozwala na dalsze wspieranie studentów, którzy przedłużają okres studiowania, poprzez rozpoczynanie studiów i rezygnowanie z ich ukończenia, a następnie podejmowanie studiów na innych kierunkach. W ocenie Ministerstwa może to generować zarzuty nierównego traktowania obywateli i naruszenia zasady sprawiedliwości społecznej w stosunki do studentów, którzy są w stanie zdobyć wykształcenie wyższe w okresie 6 lat. Odwoławcza Komisja Stypendialna w swojej decyzji powołała się również na § 2 ust. 4 Regulaminu świadczeń dla studentów Politechniki [...] na rok akademicki 2020/2021, który stanowi, że: "Świadczenia, o których mowa w ust. 4, przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 łat studiowania. Uczony w miesiącach posiadania statusu studenta". Odnosząc się do twierdzeń Skarżącej jakoby Organ nie wyjaśnił okoliczności faktycznych istotnych dla prawidłowego rozpoznania sprawy pełnomocnik wskazał, że zarówno Wydziałowa Komisja Stypendialna, jak i Odwoławcza Komisja stypendialna w sposób wyczerpujący wyjaśniła stan faktyczny i wzięła pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy. Jednakże zarówno organ I, jaki i II instancji ustalił, że Skarżąca nie spełnia kryteriów, które pozwoliłyby przyznać jej stypendium rektora dla osób niepełnosprawnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga podlegała uwzględnieniu. W sprawie niniejszej naruszone zostały przepisy prawa administracyjnego procesowego w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 86 ust. 2 przyznanie świadczenia, tj. m.in. stypendium dla osób niepełnosprawnych, oraz odmowa jego przyznania następują w drodze decyzji administracyjnej. Oznacza to, że komisje stypendialne podejmujące decyzje w tego rodzaju sprawie związane są rygorami procedury administracyjnej określającej obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i rozstrzygania. Organy obowiązane są tym samym przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnienia rozstrzygnięcia zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie decyzji stosownie do art. 107 § 3 k.p.a., powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Sąd na podstawie wyjaśnień pełnomocnika organu składanych w toku postępowania sądowoadministracyjnego przyjął, że w zaskarżonej decyzji omyłkowo organ odwoławczy wskazał datę [...].12.2020 r., albowiem jak wyjaśnił organ, w obrocie prawnym istnieje jedynie decyzja Wydziałowej Komisji Stypendialnej Wydziału [...] [...] nr [...] z dnia [...] grudnia 2020 r. W ocenie Sądu, w sprawie niniejszej doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z pierwszym z powołanych przepisów, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zarówno z zaskarżonej decyzji jak i decyzji organu I instancji nr [...] z dnia [...].12.2020 r. wynika, że organ nie dokonał w tej sprawie żadnych ustaleń stanu faktycznego. Tymczasem to właśnie dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i wskazanie go w uzasadnieniu decyzji pozwala na stwierdzenie, czy organ dokonał prawidłowej subsumcji ustalonego stanu faktycznego do dyspozycji przepisów prawa materialnego, a nadto, czy ten stan faktyczny został ustalony zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej. W sprawie niniejszej ustaleń takich w obu decyzjach brak, co stanowi naruszenie wskazanych wyżej przepisów k.p.a. w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Nadto, poza ustaleniami stanu faktycznego uzasadnienie decyzji administracyjnej powinno zawierać również powołanie podstawy prawnej, co oznacza nie tylko jej wskazanie ale także przytoczenie i wyjaśnienie. Organ I instancji przywołał jedynie art. 89 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i powołał się na stanowiący jego powielenie § 21 Regulaminu świadczeń dla studentów [...]. W sprawie nie wiadomo dlaczego przy powołaniu się na te przepisy wnioskodawczyni nie spełnia warunku uzyskania stypendium. Wskazanie w decyzji organu I instancji na "Przekroczony termin 72 miesięcy bycia studentem" nie znajduje wyjaśnienia w uzasadnieniu decyzji. Decyzja organu I instancji nie wyjaśnia tym samym podstawy prawnej podjętego rozstrzygnięcia odmownego. Z kolei zaskarżona decyzja z dnia [...] marca 2021 r. odwołuje się do § 2 ust. 4 Regulaminu świadczeń dla studentów P[...] oraz stanowiska Ministerstwa Edukacji i Nauki zawartego w piśmie z dnia [...].02.2019 r. sygn. [...]"Stypendia dla studentów w świetle ustawy 2.0." Podkreślenia wymaga w związku z powyższym, że pisma Ministerstwa, w tym zawarte w nich poglądy, stanowiska, nie stanowią źródła prawa powszechnie obowiązującego w RP i nie mogą stanowić podstawy podejmowanych rozstrzygnięć, o których mowa w art. 86 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Warto przy tym wskazać, że w kwestii interpretacji normy zawartej w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 czerwca 2022 r. sygn. akt III OSK 5175/21 (orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponownie rozpatrując i rozstrzygając sprawę z wniosku skarżącej o przyznanie stypendium dla osób niepełnosprawnych, organ uwzględni przedstawione wyżej rozważania, w tym dokona pełnych ustaleń stanu faktycznego, zbierze niezbędny do rozpatrzenia sprawy materiał dowodowy i wszechstronnie go rozpatrzy. Uzasadnienie decyzji powinno spełniać wymogi art. 107 § 3 k.p.a., powinno z niego jednoznacznie wynikać, jakie przepisy prawa organ zastosował rozstrzygając w sprawie i wyjaśniać powody, dla których podjęta została taka a nie inna decyzja, w ściśle ustalonym przez organ i przedstawionym w decyzji stanie faktycznym. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329), orzekł jak w punkcie 1 wyroku. O zwrocie kosztów postępowania, jak w punkcie 2 wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 200 powołanej ustawy. Do kosztów tych Sąd zaliczył uiszczony wpis sądowy od skargi w wysokości 200 zł.