II SA/Wa 2168/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Stanisław Marek Pietras (spraw.) Asesor WSA - Andrzej Kołodziej Asesor WSA - Janusz Walawski Protokolant - Tomasz Nowicki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2005 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku L. G. z dnia 5 grudnia 2003 r. występującej jako pełnomocnik małoletniej M. G. (ur. [...] maja 1989 r.), powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), odmówił przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla wyżej wymienionego dziecka wnioskodawczyni po jej zmarłym w dniu [...] grudnia 1999 r. ojcu, J. G. (ur. [...] sierpnia 1958 r.). W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy, lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Reasumując, renta rodzinna w trybie wyjątku może być przyznana, jeżeli osoba, po której ma ją otrzymać, posiadała odpowiednio długi, w stosunku do wieku, okres składkowy i nieskładkowy. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie zmarły ojciec dzieci w ciągu 41 lat życia udokumentował jedynie 11 lat, 2 miesiące i 19 dni okresu ubezpieczenia. Ponadto w okresie zatrudnienia wystąpiły przerwy w latach 1981 - 1982 oraz 1982 - 1987, a ostatnio udokumentowany okres zatrudnienia przypada na dzień 30 listopada 1995 r. Jest to zdecydowanie zbyt krotki okres zatrudnienia, aby uzasadniał pozytywne załatwienie wniosku. Stąd też nie dopatrzono się żadnych szczególnych okoliczności, które spowodowałyby niespełnienie warunków do przyznania renty na zasadach ogólnych, bowiem wymieniony był w tym czasie zdolny do pracy. Wprawdzie trudna sytuacja majątkowa skarżącej była brana pod uwagę, jednak nie stanowi ona kryterium przesadzającym o przyznaniu powyższego świadczenia. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 lipca 2004 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy L. G. nie zgodziła się ze stanowiskiem organu administracji i podała, że ojciec dziecka pracował dorywczo, a ponadto był [...] i przebywał w zakładzie karnym. Na tych faktach nie może tracić niczym niewinne dziecko, zaś ona sama znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] września 2004 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] czerwca 2004 r. i w uzasadnieniu przytoczył argumentację podaną już w decyzji pierwszoinstancyjnej, prostując jednocześnie, że łączny okres ubezpieczenia wynosił 13 lat, 1 miesiąc i 19 dni, jednakże w niczym nie zmienia to argumentacji podanej w decyzji pierwszoinstancyjnej. Świadome bowiem podejmowanie zatrudnienia, bez odprowadzania składek na ubezpieczenie, nie może być uznane za szczególną okoliczność. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, pełnomocnik małoletniej M. G. wniosła o uchylenie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2004 r. i zasądzenia kosztów postępowania, zarzucając rażące naruszenie przepisu art. 83 cytowanej już w podstawie decyzji ustawy. W uzasadnieniu - poza argumentami przedstawionym już we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - podała, że na terenie, na którym zamieszkiwał zmarły ojciec dziecka, występuje bardzo duże bezrobocie i nawet osoby zdrowe mają znaczne trudności ze znalezieniem pracy. Tym bardziej ojciec dziecka, który był [...] i co należy traktować w kategoriach choroby. Ponadto chorował on już od dłuższego czasu, co też nie powinno pozostać bez wpływu na treść rozstrzygnięcia. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem podlega oddaleniu, ponieważ zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Stosownie bowiem do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia wszystkie wymienione warunki w cyt. przepisie powinny być spełnione łącznie. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że małoletnia M. G. jest pozostałym członkiem rodziny po zmarłym J. G. Bezspornym również jest to, że ze względu na wiek nie może ona podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Niezależnie od powyższego, nie ma ona z uwagi na trudną sytuację finansową wychowującej ją matki - niezbędnych środków utrzymania. Reasumując, opisane powyżej przesłanki upoważniałyby dziecko zmarłego do uzyskania świadczenia w drodze wyjątku. Jednak poza powyższymi warunkami kolejną obligatoryjną przesłanką przyznania renty w drodze wyjątku jest uznanie, że tylko wskutek szczególnych okoliczności nie zostały spełnione przez zmarłego ojca warunki do uzyskania prawa do renty na zasadach ogólnych. Analizując przedmiotową sprawę Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Zauważyć bowiem należy, że J. G. na przestrzeni przeszło 41 lat życia udokumentował jedynie 13 lat, 1 miesiąc i 19 dni okresu ubezpieczenia. Ponadto z akt sprawy nie wynika, aby przez pozostały okres aktywności zawodowej pozostawanie bez pracy oraz nieodprowadzanie składek na ubezpieczenie społeczne nastąpiło z powodu niezawinionych przez niego i niezależnych od jego woli sytuacji. Sytuacji niezwykłych, nieprzewidzianych, wyjątkowych, specjalnych bądź nieprzeciętnych, a tylko takie można uznać za szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 cyt. ustawy. Wszak do dnia zgonu był on zdolny do wykonywania pracy, którą zaprzestał wykonywać w dniu 30 listopada 1995 r. Następnie podejmował się prac dorywczych i stąd też za okres wykonywania tych ostatnich prac mógł odprowadzać składki na ubezpieczenie społeczne. Słusznie zatem organ uznał, że nie było żadnych przeciwwskazań do jej świadczenia i w konsekwencji odprowadzania składek na ubezpieczenie. Nie tłumaczy tego również trudna sytuacja na rynku pracy. Pozostawanie bez zatrudnienia, potwierdzone nawet formalnie rejestracją bezrobotnego w urzędzie pracy, nie ma decydującego znaczenia przy podejmowaniu decyzji, bowiem nie odzwierciedla rzeczywistej aktywności bezrobotnego w poszukiwaniu pracy. Podobnie rzecz się ma z [...] przez ojca dziecka, jak i fakt przebywania przez niego w zakładzie karnym. W świetle poczynionych już powyżej rozważań w żadnym wypadku nie są to okoliczności szczególne, które uniemożliwiałyby mu nabycie praw do uzyskania emerytury bądź renty na warunkach ogólnych. Stąd też brak tej ostatniej przesłanki uniemożliwia przyznanie dziecku skarżącej świadczenia w drodze wyjątku. Motywy przytoczone przez organ administracji w dostateczny sposób uzasadniają podjętą decyzję. Takie uzasadnienie mieści się w granicach poprawnego korzystania z uznania administracyjnego i z tej przyczyny Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa w zaskarżonej decyzji i to tym bardziej rażącego w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Na marginesie podnieść należy, że powyższe świadczenie nie ma charakteru socjalnego przyznawanego wyłącznie według potrzeb, np. ze względu na trudną sytuację materialną. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 w zw. z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.