II SA/Wa 2169/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Adam Lipiński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 listopada 2011 r. sprawy ze skargi M. L. – przedstawicielki ustawowej małoletnich A. i K. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. M. L. wystąpiła do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku na rzecz małoletnich dzieci: A. i K. L. po zmarłym w 2009 r. ojcu M. L. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. odmówił przyznania świadczenia, a po rozpatrzeniu wniosku M. L. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. utrzymał w mocy poprzednią decyzję. Decyzja z dnia [...] sierpnia 2010 r. została uchylona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 grudnia 2010 r. sygn. akt II SA/Wa 1692/10 z uwagi na naruszenie przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 24 § 1 pkt 5 w zw. z art. 127 § 3 Kpa, czyli wydaniu zaskarżonej decyzji przez tę sama osobę, która brała udział w wydaniu decyzji, od której złożono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydał w dniu [...] czerwca 2011 r. decyzję o utrzymaniu w mocy decyzji z dnia [...] lutego 2010 r. W uzasadnieniu organ wskazał, iż ojciec dzieci legitymował się łącznym okresem ubezpieczenia społecznego w wymiarze 2 lat i 7 miesięcy, co stanowi okres nieadekwatny do jego wieku 31 lat. W okresie od 1 sierpnia 1996 r. do 28 lutego 2008 r., czyli przez ponad 11 lat, M. L. nie podejmował zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi. Organ podkreślił, iż z materiału sprawy nie wynika aby brak ubezpieczenia był spowodowany szczególnymi okolicznościami, zatem zgodnie z treścią art. 83 § 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), należało odmówić przyznania świadczenia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił nadto, że trudne warunki materialne i brak środków utrzymania nie stanowią wystarczających przesłanek przyznania świadczenia w drodze wyjątku, które nie jest świadczeniem socjalnym. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi M. L. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca zarzuciła organowi błąd w ustaleniach faktycznych oraz naruszenie przepisów postępowania, co miało wpływ na wynik sprawy. Skarżąca zarzuciła nadto nieuwzględnienie przez organ wszystkich okoliczności podnoszonych przez nią w pismach oraz pominięcie wskazań i oceny prawnej dokonanych w wyroku Sądu z dnia 21 grudnia 2010 r., w tym również podpisanie zaskarżonej decyzji przez tę samą osobę, która podpisała decyzję, od której przysługiwało prawo wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. M. L. podniosła nadto, że jest wdową samotnie wychowującą dwójkę małoletnich dzieci, a zasada równości wobec prawa oraz polityka społeczna państwa, uwzględniająca dobro rodziny i obejmująca szczególną pomocą rodziny wielodzietne i niepełne, znajdujące się w trudnej sytuacji, wskazuje, że dzieci powinny otrzymać rentę po zmarłym ojcu. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Stosownie zaś do treści art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe postępowanie było przedmiotem zaskarżenia. Badana pod tym kątem skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, rozpoznając niniejszą sprawę, dokonał istotnych dla wyniku sprawy naruszeń prawa, to jest rozpoznając wniosek skarżącej o ponowne rozpoznanie sprawy, ponownie naruszył przepisy postępowania administracyjnego, w szczególności art. 24 § 1 pkt 5 w zw. z art. 127 § 3 Kpa, jak również pominął ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w wyroku Sądu z dnia 21 grudnia 2010 r. sygn. akt II SA/Wa 1692/10. Zaskarżoną decyzję z dnia [...] czerwca 2011 r. wydała bowiem ta sama osoba, która brała udział w wydaniu decyzji z dnia [...] lutego 2010 r., od której przysługiwało skarżącej prawo wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Nie powtarzając w całości rozważań orzeczenia z dnia 21 grudnia 2010 r. przypomnieć jedynie należy, że zgodnie z przepisem art. 24 § 1 pkt 5 Kpa pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu decyzji w niższej instancji. W doktrynie przyjmuje się, że reguła określona w art. 24 § 1 pkt 5 Kpa ma zastosowanie także do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, o którym mowa w art. 127 § 3 Kpa, a więc do sytuacji, w której pracownik naczelnego organu administracji publicznej lub samorządowego kolegium odwoławczego brał udział w wydaniu przez ten organ decyzji w pierwszej instancji, następnie zaskarżonej do tego samego organu wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy. Nadto, organ ponownie rozpatrując sprawę, powinien rozważyć wszystkie okoliczności sprawy, w tym i okoliczności wskazane przez skarżącą we wniosku o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku oraz w skardze. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych powinien również odnieść się do zarzutów merytorycznych i, w razie potrzeby, zobowiązać stronę do złożenia dodatkowych dokumentów na poparcie jej twierdzeń. Wskazując na wyżej opisane uchybienia organu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.