II SA/Wa 2174/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Sędziowie WSA Joanna Kube, WSA Ewa Grochowska-Jung (spr.), Protokolant Dorota Kwiatkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2008 r. sprawy ze skargi N. S. na decyzję Prezes Wojskowej Agencji Mieszkaniowej z dnia [...] września 2007 r. nr [...] w przedmiocie opróżnienia lokalu mieszkalnego oraz wysokości należnych opłat i odszkodowań 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w S. z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] 2) zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości 3) przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego J. S. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa złote 80/100) stanowiącą 22% podatku VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] maja 2001 r. nr [...] Dyrektor Oddziału Terenowego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w St. przydzielił mł. chor. M. S. – mężowi skarżącej, kwaterę zastępczą przy [...] w St. W decyzji tej uwzględniono żonę oficera – N. S. (skarżącą) oraz córkę – L. S. Wyrokiem Sądu Okręgowego w Sz. z dnia [...] stycznia 2004 r. sygn. akt [...] małżeństwo N. i M. S. zostało rozwiązane przez orzeczenie rozwodu. W związku z faktem, iż M. S. został przeniesiony do pełnienia służby w jednostce wojskowej w S., Dyrektor Oddziału Regionalnego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w G., decyzją z dnia [...] października 2006 r. nr [...] przyznał mu prawo zamieszkiwania w lokalu mieszkalnym nr [...] przy ul. [...] w S. W związku z powyższym, decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w Sz. stwierdził wygaśnięcie, jako bezprzedmiotowej, decyzji Dyrektora Oddziału Terenowego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w St. z dnia [...] maja 2001 r. nr [...]. W wyniku wniesionego przez N. S. odwołania od decyzji z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] Prezes Wojskowej Agencji Mieszkaniowej decyzją z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] umorzył postępowanie odwoławcze, wskazując w uzasadnieniu, iż nie jest ona stroną postępowania. Pismem z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] organ poinformował N. S. o obowiązujących uregulowaniach prawnych i wezwał ją do dobrowolnego zwolnienia zajmowanego lokalu mieszkalnego. Następnie, pismem z dnia [....] lutego 2007 r. nr [...], powiadomił skarżącą, iż biorąc pod uwagę jej sytuację, istnieje możliwość wydania dla niej decyzji o prawie zamieszkiwania w lokalu mieszkalnym w miejscowości M., gdzie występuje wolny zasób lokalowy. Na powyższą propozycję N. S. nie wyraziła zgody. Wobec powyższego, pismem z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w Sz. zawiadomił N. S. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie zwolnienia i opróżnienia zajmowanego przez nią lokalu mieszkalnego oraz wysokości należnych opłat i odszkodowań. Następnie, decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 37a ust. 1 i 2 oraz art. 13 ust. 6 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. Nr 41, poz. 398 ze zm.) oraz art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), Dyrektor Oddziału Regionalnego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w Sz. orzekł o opróżnieniu przez N. S. zajmowanego lokalu mieszkalnego w St. przy [...] w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji oraz o uiszczeniu, oprócz opłat i opłat pośrednich, odszkodowania w wysokości 200 % wartości należnych opłat za lokal mieszkalny, za każdy rozpoczęty miesiąc jego zajmowania, od dnia 17 października 2006 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż przedmiotowy lokal mieszkalny zajmowany jest przez N. S. bez tytułu prawnego od dnia, w którym ostateczna stała się decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w G. z dnia [...] października 2006 r. nr [...] przyznająca jej byłemu mężowi prawo zamieszkiwania w lokalu mieszkalnym nr [...] przy ul. [...] w S., zaś z analizy przepisów art. 37a ust. 1 i 2 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP wynika, że w przypadku stwierdzenia okoliczności w nich wskazanych, tj. zajmowania lokalu bez tytułu prawnego, organ jest obowiązany wydać decyzję w przedmiocie opróżnienia lokalu i wysokości należnych opłat i odszkodowań. Od powyższej decyzji N. S. złożyła odwołanie do Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej, wnosząc o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, w tym przede wszystkim art. 24 ust. 5 pkt 3, art. 37a oraz art. 41 ust. 1 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP. Wskazała ponadto, iż organ nieprawidłowo obliczył termin zajmowania przez nią lokalu mieszkalnego bez tytułu prawnego. Jeśli bowiem przyjąć, iż w rzeczywistości zajmuje ona lokal bez tytułu prawnego, to ma to miejsce od dnia, kiedy ostateczna stała się decyzja Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] umarzająca postępowanie odwoławcze w przedmiocie wygaszenia decyzji z dnia [...] maja 2001 r. nr [...]. Po rozpatrzeniu odwołania, Prezes Wojskowej Agencji Mieszkaniowej decyzją z dnia [...] września 2007 r. nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję w części określającej termin początkowy zobowiązania do uiszczania odszkodowania i w tym zakresie stwierdził, że obowiązek uiszczania odszkodowania powstał z dniem 1 listopada 2006 r., zaś w pozostałej części utrzymał decyzję w mocy. W uzasadnieniu ponownie podkreślił, iż tryb postępowania, o którym mowa w art. 37a ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP, nie jest trybem fakultatywnym, lecz obligatoryjnym. W sytuacji zaistnienia stanu faktycznego określonego w tym przepisie organ zobowiązany jest zatem do wydania decyzji w przedmiocie opróżnienia lokalu i wysokości należnych opłat i odszkodowań. Organ wskazał, iż niezasadny jest zarzut N. S. o błędnym wyliczeniu okresu zajmowania przez nią lokalu mieszkalnego bez tytułu prawnego. W świetle bowiem przepisów ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP, żołnierz zawodowy, otrzymując decyzję o prawie zamieszkiwania w kolejnym lokalu mieszkalnym traci uprawnienie do dalszego zajmowania poprzedniego lokalu. Ponieważ taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, decyzja o przydziale kwatery zastępczej z dnia [...] maja 2001 r. nr [...] stała się bezprzedmiotowa. Organ podkreślił, iż decyzja stwierdzająca wygaśnięcie decyzji o przydziale kwatery zastępczej jest wyłącznie decyzją deklaratoryjną, potwierdzającą zaistniały stan prawny, zaś momentem, od którego N. S. zajmuje przedmiotowy lokal mieszkalny bez tytułu prawnego jest data uprawomocnienia się decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w G. z dnia [...] października 2006 r. nr [...], przyznającej prawo zamieszkiwania w innym lokalu mieszkalnym jej byłemu mężowi. Wskazał dodatkowo, iż w zgodnie z przepisami cytowanej ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP, prawo zamieszkiwania w lokalu mieszkalnym przysługuje żołnierzowi zawodowemu, nie zaś członkom jego rodziny, których uprawnienia są jedynie pochodną uprawnień tego żołnierza. Wobec tego, w sytuacji, gdy żołnierz zawodowy traci prawo do zamieszkiwania w danym lokalu, uprawnienie to tracą również członkowie jego rodziny. Prezes Wojskowej Agencji Mieszkaniowej stwierdził ponadto, iż organ I instancji błędnie wskazał termin początkowy powstania obowiązku uiszczenia odszkodowania, bowiem z akt sprawy wynika, że decyzja nr [...] o prawie zamieszkiwania w lokalu mieszkalnym została doręczona M. S. w dniu 28 września 2006 r. Oficer nie złożył od niej odwołania, przez co decyzja ta stała się ostateczna w dniu 13 października 2006 r., zatem od tej daty przedmiotowy lokal mieszkalny w St. zajmowany jest przez N. S. bez tytułu prawnego. Uwzględniając treść art. 37a powołanej ustawy, organ II instancji orzekł o obowiązku uiszczania przez stronę odszkodowania od dnia 1 listopada 2006 r. Na powyższą decyzję N. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, domagając się jej uchylenia. Ponadto wniosła o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi wskazała na bardzo trudną sytuację materialną i rodzinną, która uzasadnia prawo zamieszkiwania w lokalu mieszkalnym razem z małoletnią córką. Stwierdziła, iż musiała pożyczyć pieniądze, aby spłacić długi zaciągnięte przez jej byłego męża oraz wyremontować przedmiotowe mieszkanie, które było niemal doszczętnie zniszczone. Dodała również, że według jej wiedzy w zasobach Wojskowej Agencji Mieszkaniowej znajdują się jeszcze inne wolne mieszkania, które od lat nie są zamieszkane. W odpowiedzi na skargę Prezes Wojskowej Agencji Mieszkaniowej wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia 23 czerwca 2008 r. ustanowiony w sprawie pełnomocnik skarżącej podtrzymał skargę oraz wnioski w niej zawarte. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie, ale z powodów odmiennych, aniżeli podnosi skarżąca. Zezwala na to treść art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w myśl którego Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany granicami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z treścią art. 37a ust. 1 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r., Nr 41, poz. 398 ze zm.), osoby zajmujące lokal mieszkalny bez tytułu prawnego są obowiązane do jego opróżnienia, uiszczenia opłaty za używanie lokalu i opłat pośrednich oraz zapłaty odszkodowania w wysokości 200 % wartości należnych opłat za używanie lokalu za każdy rozpoczęty miesiąc jego zajmowania. Stosownie natomiast do ust. 2 tego przepisu w przypadku, o którym mowa w ust. 1, dyrektor oddziału regionalnego Agencji wydaje decyzję w sprawie opróżnienia lokalu mieszkalnego oraz wysokości należnych opłat i odszkodowań. Reasumując, utrata tytułu prawnego do zajmowania lokalu mieszkalnego, pozostającego w zasobach Wojskowej Agencji Mieszkaniowej, związana jest, między innymi, z uzyskaniem uprawnień do kolejnego lokalu. Zatem kluczowe jest ustalenie właściwej daty uzyskania uprawnień do kolejnego lokalu. Prezes Wojskowej Agencji Mieszkaniowej ustalił w zaskarżonej decyzji, iż skarżąca zamieszkuje przedmiotowy lokal bez tytułu prawnego od dnia 13 października 2006 r., tzn. od dnia, w którym stała się prawomocna decyzja z dnia [...] października 2006 r. nr [...], przyznająca prawo zamieszkiwania byłemu mężowi skarżącej – żołnierzowi zawodowej służby wojskowej, w kolejnym lokalu mieszkalnym w nowym miejscu pełnienia służby. W takim przypadku żołnierz służby stałej i osoby wspólnie z nim zamieszkujące są obowiązani przekazać do dyspozycji Agencji dotychczas zajmowany lokal mieszkalny (art. 41 ust. 1 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP). Podkreślenia wymaga fakt ustalenia przez Dyrektora Oddziału Regionalnego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w Sz. innej daty początkowej, od której organ ten policzył okres zajmowania przez skarżącą lokalu mieszkalnego bez tytułu prawnego, czyli 17 października 2006 r. Zdaniem organu II instancji, data ta została błędnie ustalona, ponieważ decyzję o prawie zamieszkiwania w kolejnym lokalu mąż skarżącej odebrał już 28 września 2006 r., a wobec braku wniesienia odwołania, decyzja powyższa stała się prawomocna właśnie od dnia 13 października 2006 r., nie zaś od 17 października 2006 r. Zatem wyjaśnienia organów obydwu instancji rozmijają się znacznie w tym zakresie. Dyrektor Oddziału Regionalnego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w Szczecinie wskazał dzień 2 października 2006 r. jako dzień wydania i (pośrednio) doręczenia decyzji o przyznaniu byłemu mężowi skarżącej prawa zamieszkiwania w kolejnym lokalu mieszkalnym. Pośredniość wskazania daty doręczenia decyzji wynika z podania daty, od której decyzja stała się prawomocna, nie zaś jednoznacznego potwierdzenia sposobu i daty doręczenia tej decyzji. Natomiast w zaskarżonej decyzji z dnia [...] września 2007 r. Prezes Wojskowej Agencji Mieszkaniowej stwierdził, że decyzja przyznająca byłemu mężowi skarżącej prawo zamieszkiwania w kolejnym lokalu mieszkalnym została doręczona już w dniu 28 września 2006 r. Tak ustalony termin doręczenia decyzji oznaczałby jednak, iż została ona doręczona jeszcze przed jej wydaniem. Wobec zauważonych rozbieżności dotyczących daty doręczenia decyzji z [...] października 2006 r., Sąd zobowiązał pełnomocnika organu do przedstawienia dowodu doręczenia tej decyzji, jednak pełnomocnik Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej oświadczył do protokołu, iż nie dysponuje takim dokumentem. Wobec powyższego, w ocenie Sądu, organy administracji publicznej, orzekające w sprawie, uchybiły zasadom postępowania administracyjnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Organy administracji publicznej związane są bowiem rygorami procedury administracyjnej, określającymi ich obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Muszą zatem przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 kpa), której realizacja wymaga, aby dopuścić jako dowód w sprawie wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia stanu faktycznego, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 kpa). Ponadto są zobowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Muszą wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 kpa. W kontekście powyższych rozważań wskazać należy, że doszło do uchybienia zasad postępowania administracyjnego, bowiem zebrany materiał dowodowy okazał się niepełny, a pomimo zauważonych rozbieżności (na co wskazuje korekta daty o stwierdzeniu prawomocności decyzji z dnia 2 października 2006 r.), nie został uzupełniony. Tymczasem uchybienia te mają kluczowe znaczenie dla rozpatrywanej sprawy, bowiem od ustalenia czy i kiedy decyzja przyznająca byłemu mężowi skarżącej prawa zamieszkiwania w kolejnym lokalu mieszkalnym stała się prawomocna, zależy ustalenie terminu ewentualnej utraty przez skarżącą tytułu prawnego do zajmowania lokalu mieszkalnego oraz terminu, od którego organy Agencji mogą domagać się odszkodowania za używanie lokalu bez tytułu prawnego. Zatem przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, organy administracji publicznej powinny precyzyjnie ustalić, czy i od kiedy decyzja z dnia [...] października 2006 r., przyznająca byłemu mężowi skarżącej prawo zamieszkiwania w kolejnym lokalu mieszkalnym, zaczęła wywoływać skutki prawne, bowiem ma to decydujące znaczenie dla określenia terminu utraty przez skarżącą tytułu prawnego do zajmowanego lokalu mieszkalnego. Prawo skarżącej do zamieszkania w lokalu mieszkalnym lub kwaterze zastępczej wynika z uprawnienia jej byłego męża – żołnierza służby stałej, z którą to służbą wiąże się możliwość uzyskania takiego prawa. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 132 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości w oparciu o przepis art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 250 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) i w związku z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).