II SA/Wa 218/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Walawski po rozpoznaniu w dniu 2 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. K. o przyznanie prawa pomocy obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi P. K. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia pozwolenia na broń palną myśliwską postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. We wniosku z dnia 21 kwietnia 2015 r., będącym odpowiedzią na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, P. K. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata z urzędu, w sprawie o sygn. akt II SA/Wa 218/15. Z oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący pozostaje sam w gospodarstwie domowym i utrzymuje się z wynagrodzenia w wysokości 10.400 zł brutto (od 1 czerwca 2015 r.). Skarżący ujawnił, że posiada majątek w postaci nieruchomości rolnej o powierzchni 1,5 ha i innych nieruchomości o powierzchni 5 ha. Posiada również zgromadzone oszczędności w kwocie 175.000 zł i środki ulokowane w funduszu inwestycyjnym w kwocie 494.00 zł. Wyjaśnił, że co miesiąc uiszcza na rzecz syna alimenty w wysokości 1.500 zł, podał także, że posiada zadłużenie wobec Skarbu Państwa w wysokości 210.00 zł z tytułu zapłaty za zakupioną nieruchomość. Oświadczył, że nie pozostaje w stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym. Uzasadniając wniosek wskazał, że wszystkie dotychczas zgromadzone środki materialne są mu niezbędne na spłatę wymaganych zobowiązań i zakup lub budowę domu. Postanowieniem z dnia 22 maja 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Od ww. postanowienia skarżący wniósł sprzeciw wskazując, że zabezpieczenie potrzeb mieszkaniowych jest jedną z podstawowych potrzeb ludzkich, a brak takiego zabezpieczenia może powodować istotny uszczerbek w prawidłowym funkcjonowaniu obywatela. Nadto zarzucił brak zwrócenia uwagi na to, że przed Sądem zawisły jeszcze dwie sprawy z jego skargi, w których również został zobowiązany do uiszczenia wpisów sądowych i w których poniesie koszty adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 wyżej przytoczonego przepisu). Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ustawodawca użył w tym przepisie określenia "gdy wykaże", co oznacza, że to wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – komentarz", Bogusław Dauter, Bogusław Gruszczyński, Andrzej Kabat, Małgorzata Niezgódka-Medek; wydanie II – Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554). Należy wskazać, iż przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. Udzielenie bowiem prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Jak wskazuje się w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Analizując jednak treść oświadczenia zamieszczonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy należy stwierdzić, że sytuacja finansowa skarżącego nie uprawnia do przyznania prawa pomocy. Z akt sprawy wynika bowiem, że skarżący dysponuje znacznymi kwotami (nie tylko dochodem, ale również zgormadzonymi oszczędnościami i lokatami), z których bez jakichkolwiek wątpliwości jest w stanie uiścić zarówno koszty sądowe jak i wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru. Odnosząc się do stwierdzenia, iż wykazane środki są mu niezbędne na budowę lub zakup domu, należy zaznaczyć, że skoro strona inicjuje postępowanie sądowe, to musi liczyć się z koniecznością partycypowania w kosztach procesu i zabezpieczyć na ten cel odpowiednie środki. W niniejszej sprawie to ugruntowane stanowisko sądów administracyjnych jest o tyle aktualne, że budowa domu lub jego zakup nie są podstawową potrzebą bytową skarżącego. Dodać również należy, że posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, a na pewno w zakresie całkowitym. Wszak udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. To, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania, tym bardziej, że wpis od skargi w niniejszej sprawie nie jest wysoki (por. M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, 2 wydanie, C.H. Beck, Warszawa 2013, s. 890). Odnosząc się do stwierdzenia skarżącego o konieczności poniesienia kosztów sądowych i adwokackich w ich trzykrotnej wysokości w związku z wniesieniem trzech spraw do Sądu, wyjaśnić trzeba, że wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się do sprawy, zatem w każdej sprawie odrębnie powinno być prowadzone postępowanie w tym zakresie i odrębnie dokonana ocena stanu majątkowego. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.