II SA/Wa 2192/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kania, Sędziowie WSA Adam Lipiński (spr.), Janusz Walawski, Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Wiechowicz, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi małoletniego P. F. – reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego A. F. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. utrzymał w mocy swoją poprzedzającą decyzję z dnia [...] lipca 2015 r. o odmowie przyznania małoletniemu P. F., urodzonemu w dniu [...] czerwca 1999 r. (reprezentowanemu przez matkę A. F.), renty rodzinnej w drodze wyjątku po ojcu H. F., zmarłym w dniu [...] grudnia 2013 r. W uzasadnieniu decyzji organ odwołał się do uregulowań przepisu art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2015 r., poz. 748), określającego przesłanki nabycia świadczenia z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w drodze wyjątku i dokonując subsumpcji tego przepisu ze stanem faktycznym spawy, stwierdził, iż w materiale niniejszej spawy brak jest okoliczności wskazujących aby ojciec dziecka – H. F., urodzony w 1955 r. i zmarły w 2013 r. nie spełnił z przyczyn wyjątkowych warunków ustawowych do uzyskania uprawnień ze świadczeń z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Organ podkreślił, iż pod pojęciem okoliczności wyjątkowych rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w spełnieniu warunków ustawowych do uzyskania świadczenia. Prezes ZUS wskazał, iż w 10-leciu przypadającym przed dniem śmierci ojca dziecka zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano 1 rok, 11 miesięcy i 27 dni okresów składkowych. W okresach: od dnia 10 czerwca 2000 r. do dnia 12 kwietnia 2004 r., od dnia 18 grudnia 2005 r. do dnia 17 maja 2009 r. i od dnia 6 czerwca 2009 r. do dnia 4 sierpnia 2013 r. ojciec dziecka nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Analiza przebiegu ubezpieczenia prowadzi do wniosku, że niespełnienie warunków do świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem wobec ojca dziecka w wyżej wymienionych okresach nie była orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Nadto akt sprawy wynika, iż ojciec dziecka pracował ww. przerwach dorywczo bez zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego. W ocenie organu powyższe okoliczności wskazują na brak szczególnych okoliczności, które spowodowały niespełnienie wymogów ustawowych do uzyskania świadczenia Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Organ podkreślił, iż trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Działająca w imieniu małoletniego P. F. jego matka A. F. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, w której powyższej decyzji zarzuciła naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 Kpa, polegające na braku ustaleniu z urzędu przez organ stanu faktycznego oraz nie przeprowadzeniu wszystkich dowodów mających na celu merytoryczne załatwienie sprawy. W konkluzji skargi wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, ze wskazaniem zakresu postepowania dowodowego, które organ powinien przeprowadzić. W tym zakresie przedstawiła następujące dokumenty: • zaświadczenia Starosty W. z dnia [...] listopada 2015 r. na okoliczność, że rodzice H. F. tj. W. F. i J. F. byli właścicielami gospodarstwa rolnego w latach 1971- 1977 o powierzchni 5,01 ha położonego w obrębie [...] gm. [...], • poświadczenia zameldowania z Urzędu Gminy [...] z dnia [...] listopada 2015 r. na okoliczność, że H. F. w okresie od [...] stycznia 1955 r. do [...] maja 1977 r. był zameldowany i zamieszkiwał w miejscowości [...], • oświadczenia H. F. zam. [...] kod pocztowy[...] , na okoliczność, że H. F. w okresie od [...] stycznia 1971 r. do [...] kwietnia 1973 r. pracował w gospodarstwie rolnym rodziców W. i J. F., • oświadczenia R. B. zam. [...] kod pocztowy [...], na okoliczność, że H. F. w okresie od [...] stycznia 1971 r. do [...] kwietnia 1973 r. pracował w gospodarstwie rolnym rodziców W. i J. F., • zaświadczenia z Zespołu Szkół Samochodowych i Licealnych Nr [...] Technikum [...] Nr [...] z dnia [...] września 2015 r. na okoliczność, że P. F. jest uczniem klasy I Technikum [...]. W uzasadnieniu skargi, podniosła, iż zgodnie z art. 10 ustawy o Emeryturach i Rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych do okresów składkowych zalicza się przypadające przed dniem 1 lipca 1977 r. okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego po ukończeniu 16 roku życia. Organ wydając decyzję odmowną nie zbadał czy H. F. posiadał okresy składkowe opisane w powyższym artykule w/w ustawy. Zgodnie z art. 58 ust. 4 ustawy o Emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przepisu ust. 2 art. 58 nie stosuje się do ubezpieczonego, który udowodnił okres składkowy, o którym mowa w art. 6, wynoszący co najmniej 25 lat dla kobiety i 30 lat dla mężczyzny. W związku z powyższym, gdyby okres pracy H. F. w gospodarstwie rolnym jego rodziców przed dniem 1 lipca 1977 r. został zaliczony do okresów składkowych to wówczas został by spełniony warunek uprawnienia do świadczenia H. F. z Funduszy Ubezpieczeń Społecznych, a następnie warunek do uzyskania przez jego małoletniego syna P. F., prawa do otrzymania renty rodzinnej. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o kek oddalenie, argumentując, iż warunki wskazane w art. 83 ustawy nie zostały łącznie spełnione. Łączny okres ubezpieczenia ojca dziecka jest długi i wynosi ponad 28,5 roku na 40 lat aktywności zawodowej, jednak na 10-lecie oceniane do uprawnień przypada niespełna 2 lata. Jak ustalono, ojciec dziecka w latach 2000-2004, 2005-2009 i 2009-2013 pozostawał bez ubezpieczenia, podejmując w tym czasie prace ubezpieczeniem nie objęte, co w żadnym razie nie może być uznane za okoliczność szczególną, na którą nie miałby wpływu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na zasadzie art. 1 § 1 i 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.) Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. Zawarte w cytowanym przepisie sformułowanie: "wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty" zarówno praktyka orzecznicza jak i doktryna odnoszą do ubezpieczonego. Zatem w postępowaniu administracyjnym o świadczenie w drodze wyjątku istotne są przyczyny dla których ubezpieczony nie opłacał składek ubezpieczenia społecznego i ocena tych przyczyn pod kątem istnienia szczególnych okoliczności, które usprawiedliwiałyby brak ubezpieczenia w pewnych okresach. Zasad ta rozciąga się także na świadczenia przysługujące najbliższej rodzinie ubezpieczonego, w tym konkretnym przypadku na prawo do renty rodzinnej w trybie wyjątku. Podkreślenia wymaga okoliczność, że pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy wyjątkowych potrzeb czy niedostatku, sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie, ale zaistnienie w niniejszej sprawie szczególnych okoliczności usprawiedliwiających niemożność uzyskania przez ubezpieczonego danego świadczenia w trybie zwykłym. Przechodząc do niniejszej sprawy, wskazać należy iż nie wykazano w jej materiale szczególnych okoliczności, które mogły mieć wpływ na niemożność uzyskania przez H. F. uprawnień do świadczeń z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w trybie zwykłym, a zatem w niniejszej sprawie brak jest istotnej przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Szczególne podkreślenia wymaga okoliczność, podniesiona przez stronę skarżącą we wniosku inicjującym sprawę, iż H. F. pracował dorywczo. Trafnie zatem argumentuje Prezes ZUS w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż okoliczność ta uniemożliwia potraktowanie przypadku H. F. jako zdarzenia wyjątkowego, usprawiedliwiającego wyjątkowymi okolicznościami brak wymaganego okresu ubezpieczenia w ostatnim dziesięcioleciu jego życia. Stanowisko prezentowane w tej materii przez organ zgodne jest z orzecznictwem (por. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2002 r. sygn.. akt II SA 3741/01). Nadto w skardze zasadność powyższej argumentacji nie jest podważana. Natomiast argumenty podniesione w skardze opierają się na dokumentach nieznanych organowi i nieprzedstawionych mu przez A. F., podczas trwania postepowania administracyjnego w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku. Dokumenty te przedstawiono dopiero w skardze. Zatem już tej choćby przyczyny nie mogą stanowić podstawy do kwestionowania ustaleń dokonanych przez organ i stanowić o uchyleniu zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji. Zaznaczyć tu należy, iż sądy administracyjne kontrolują rozstrzygnięcia organów administracji zgodnie ze stanem faktycznym, który był znany organowi administracyjnemu najpóźniej w dacie wydania ostatecznej decyzji. Również w brew twierdzeniom skargi, Prezes ZUS nie ma obowiązku z urzędu badać w postępowaniu o świadczenie w drodze wyjątku czy ubezpieczony nabył uprawnienia z tytułu ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310). Powyższe czyni niezasadnym zarzut naruszenia przez organ podczas rozpoznawania niniejszej sprawy art. 7 i art. 77 Kpa. Natomiast, jeżeli istotnie H. F. uprawnienia z powyższego tytułu (pracy w gospodarstwie rolnym) nabył, to z uwagi na znaczny ogólny staż ubezpieczenia (ponad 28 lat), okoliczność ta powinna zostać przez zainteresowaną zgłoszona wcześniej. Nic nie szkodzi również aby wskazując na te nowe okoliczność strona skarżąca ponowiła wniosek o przyznanie dochodzonego świadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dopatrzył się aby zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz decyzja ją poprzedzająca posiadały wady skutkujące ich uchyleniem albo stwierdzeniem nieważności i dlatego na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.