II SA/Wa 2196/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Stanisław Marek Pietras (spraw.) Sędzia WSA - Ewa Kwiecińska Asesor WSA - Przemysław Szustakiewicz Protokolant - Wojciech Wiktorowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2005 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku W. K. z dnia [...] r., pełnomocnika ustawowego małoletniego M. K. (ur. [...] r.), powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania dla jej syna renty rodzinnej w drodze wyjątku po jego zmarłym w dniu [...] r. ojcu P. K. (ur. [...] r.). W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a renta rodzinna jest świadczeniem pochodnym, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie, zmarły ojciec dziecka skarżącej w ciągu 46 lat życia posiadał udokumentowany okres ubezpieczenia wynoszący 19 lat i [...] dni. Jednakże w ostatnim dziesięcioleciu przed zgonem, przypadało tylko [...] dni okresu ubezpieczenia, zaś w okresie od [...] r. do [...] r. wystąpiła ponad 8-letnia przerwa w wykonywaniu zatrudnienia. Ponadto od [...] r. do dnia zgonu, tj. przez 3 lata i [...] miesięcy, nie został udokumentowany żaden okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek na ubezpieczenie emerytalno - rentowe. Reasumując, nie zostały wykazane żadne szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w podjęciu zatrudnienia i nabyciu przez ojca dziecka uprawnień do świadczenia na zasadach ogólnych. Nie jest również żadną szczególną okolicznością, wykonywanie przez niego pracy dorywczej. Natomiast trudne warunki materialne nie stanowią jedynego kryterium przyznania świadczenia w drodze wyjątku. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, W. K. nie zgodziła się ze stanowiskiem organu administracji i uznała powyższą decyzję za krzywdzącą. W dalszej części podała, że oboje z ojcem dziecka przepracowali prawie 20 lat i płacili składki na ubezpieczenie. Nie jest też winna temu, że zmarły ojciec dziecka nie mógł znaleźć zatrudnienia, podobnie jak ona. Natomiast jej sytuacja finansowa jest bardzo trudna i nie posiada ona niezbędnych środków na utrzymanie syna. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...], utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] października 2005 r. i w uzasadnieniu powołał się na argumentację podaną już w zaskarżonej decyzji akcentując jednocześnie, że ojciec dziecka nie był uznany za całkowicie niezdolnego do pracy. Również świadome podejmowanie przez niego zatrudnienia bez zgłoszenia do ubezpieczenia i odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne, nie może być uznane za szczególną okoliczność. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, W. K. nie zgodziła się z zaskarżoną decyzją i w uzasadnieniu przytoczyła zarzuty zawarte już we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. W piśmie procesowym z dnia [...] r., skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem organu i powołała się na wcześniej już przedstawione zarzuty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem podlega oddaleniu, bowiem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Stosownie bowiem do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia wszystkie wymienione warunki w cyt. przepisie powinny być spełnione łącznie. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że M. K. jest pozostałym po zmarłym ojcu P. K., członkiem rodziny. Bezspornym również jest to, że nie ma on niezbędnych środków utrzymania zważywszy na trudną sytuację materialną jego matki oraz nie może podjąć pracy ze względu na wiek. Reasumując, opisane powyżej przesłanki upoważniałyby do przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. Jednak poza powyższymi warunkami, kolejną obligatoryjną przesłanką przyznania renty w drodze wyjątku jest uznanie, że tylko wskutek szczególnych okoliczności, nie zostały spełnione przez jego ojca warunki do uzyskania prawa do renty na zasadach ogólnych. Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Zauważyć bowiem należy, że zmarły ojciec dziecka na przestrzeni 46 lat życia udokumentował jedynie 19 lat oraz [...] dni okresu ubezpieczenia i jest to okres pracy zdecydowanie nieadekwatny do jego wieku. Ponadto z akt sprawy nie wynika, aby przez pozostały okres aktywności zawodowej, pozostawanie bez pracy oraz nieodprowadzanie składek na ubezpieczenie społeczne, nastąpiło z powodu niezawinionych przez niego i niezależnych od jego woli, sytuacji. Sytuacji niezwykłych, nieprzewidzianych, wyjątkowych, specjalnych bądź nieprzeciętnych, a tylko takie można uznać za szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 cyt. ustawy. Nie można również uznać za szczególną okoliczność faktu, że miał on trudności w uzyskaniu zatrudnienia. Wszak podejmował się prac dorywczych i nic nie stało na przeszkodzie odprowadzaniu przez niego składek emerytalno - rentowych. Słusznie zatem organ uznał, że nie było żadnych przeciwwskazań do świadczenia pracy przez P. K. i w konsekwencji odprowadzania składek na ubezpieczenie. Stąd też brak owej przesłanki, uniemożliwia przyznanie dziecku skarżącej świadczenia w drodze wyjątku po jego zmarłym ojcu. Motywy przytoczone przez organ administracji, w dostateczny sposób uzasadniają podjętą decyzję. Takie uzasadnienie mieści się w granicach poprawnego korzystania z uznania administracyjnego i z tej przyczyny, Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa w zaskarżonej decyzji. Dodać w tym miejscu należy, że wprawdzie art. 83 ustawy nie uzależnia wprost przyznania świadczenia w drodze wyjątku od długości stażu ubezpieczeniowego, jednak - jak już wyżej zaznaczono - brak odprowadzania składek na ubezpieczenie, musi być uzasadniony szczególnymi okolicznościami, a takie w rozpoznawanej sprawie nie występują. Ponadto nie ma wpływu na pozytywną decyzję w zakresie wniosku skarżącej i to, że oboje z mężem przepracowali łącznie ponad 20 lat, ponieważ staż pracy przy staraniu się o świadczenie w drodze wyjątku po zmarłym ojcu dziecka, dotyczy jedynie stażu pracy ojca, a nie obojga rodziców. Na marginesie podnieść należy, że powyższe świadczenie nie ma charakteru socjalnego, przyznawanego wyłącznie według potrzeb, np. ze względu na trudną sytuację materialną. Fakt ten może natomiast uzasadniać starania obliczone na uzyskanie stosownych świadczeń z tytułu pomocy społecznej. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 w zw. z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.