II SA/Wa 22/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Werpachowska (spr.), Sędziowie WSA Joanna Kube, Bronisław Szydło, Protokolant Łukasz Mazur, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2007 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2006 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku A. C. z dnia [...] lipca 2006 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), odmówił przyznania renty w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia. Prezes Zakładu stwierdził, że renta w drodze wyjątku nie może zostać przyznana, gdyż w sprawie brak jest szczególnych okoliczności uniemożliwiających podjęcie zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że wnioskodawca na przestrzeni 47 lat życia udowodnił okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 18 lat, 10 miesięcy i 5 dni, jednakże w dziesięcioleciu przed datą powstania całkowitej niezdolności do pracy tylko 1 rok, 10 miesięcy i 5 dni zamiast wymaganych 5 lat. Ponadto, od grudnia 1996 r. do lipca 2005 r., tj. do czasu powstania całkowitej niezdolności do pracy, przez ponad 7 lat, nie udokumentował żadnego okresu pracy potwierdzonego opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne. W dniu 27 października 2006 r. A.C. skierował do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wskazał, że nie mógł podjąć pracy po 1996 r. z uwagi na stale pogarszający się stan zdrowia. Dopiero w 2005 r. stwierdzono, że główną przyczyną złego stanu zdrowia była choroba serca, trwająca od dzieciństwa. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku i decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu podkreślił, że ostatnio udowodniony przez wnioskodawcę okres ubezpieczenia przypada na dzień 20 grudnia 1996 r., natomiast całkowita niezdolność do pracy została orzeczona od 28 lipca 2005 r., tj. po upływie 8 lat, 7 miesięcy i 7 dni od ustania ubezpieczenia. We wskazanym okresie nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy, zatem nie istniały przeciwwskazania uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia. Odnosząc się do argumentacji przedstawionej we wniosku wskazał, że samo wystąpienie schorzenia nie jest równoznaczne z orzeczeniem o niezdolności do pracy, bowiem o dacie powstania niezdolności do pracy decyduje orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, który ustalił ją na dzień 28 lipca 2005 r. Podniósł również, że wprawdzie przepis art. 83 ustawy o emeryturach i rentach nie uzależnia wprost przyznania świadczenia w drodze wyjątku od długości stażu ubezpieczeniowego, jednakże okres powinien być adekwatny do wieku ubezpieczonego, a niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych musi być skutkiem szczególnych okoliczności, które w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. C. wyraził swoje niezadowolenie z decyzji Prezesa ZUS. Stwierdził, że w wyniku pogorszenia stanu zdrowia nie mógł wykonywać pracy. Z zawodu jest murarzem. Nie ubiegał się o rentę po ustaniu ubezpieczenia, ponieważ leczący go lekarze twierdzili, że występujące u niego schorzenia nie dają podstawy do ubiegania się o takie świadczenie. Dopiero pobyt w szpitalu w 2005 r. ujawnił, że ma poważną, nieleczoną od dzieciństwa wadę serca. Uważa, że niezdolność do pracy istniała już w okresie zatrudnienia, choć może od razu nie powodowała całkowitej niezdolności do pracy. Wniósł o przebadanie przez biegłych lekarzy sądowych, specjalistów z zakresu kardiologii i ustalenie faktycznej daty powstania niezdolności do pracy. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Podkreślił, że z akt sprawy i wniosku skarżącego nie wynika żadne usprawiedliwienie dla braku ubezpieczenia. Bezrobocie nie ma charakteru okoliczności szczególnej, a niezdolnością do pracy powstałą w lipcu 2005 r. nie można usprawiedliwiać przerwy w ubezpieczeniu wynoszącej ponad 8 lat. Okoliczność, że skarżący obecnie nie może podjąć pracy z uwagi na stan zdrowia, nie jest żadnym usprawiedliwieniem dla braku aktywności zawodowej w okresie kiedy był zdolny do pracy. Organ zaś, nie może wbrew orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS, kierując się jedynie zapewnieniami skarżącego, przyjąć innej niż wskazano w orzeczeniu lekarskim daty powstania niezdolności do pracy. Sama trudna sytuacja materialna nie jest wystarczającą przesłanką do przyznania świadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że jeżeli zaskarżona decyzja prawa nie narusza, sąd obowiązany jest skargę oddalić. Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę postępowanie w sprawie o świadczenie w drodze wyjątku przeprowadzone zostało zgodnie z wymogami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), a ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania wymienionego świadczenia jest prawidłowe. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. W postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie stosuje się – zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach – przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku jest zatem związany rygorami procedury administracyjnej, określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Jednym z warunków przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest zaistnienie szczególnych okoliczności, z powodu których nie zostały spełnione warunki ustawowe do uzyskania świadczenia. Z akt postępowania administracyjnego wynika, że skarżący na przestrzeni 47 lat życia udowodnił okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 18 lat, 10 miesięcy i 5 dni, jednakże w dziesięcioleciu przed datą powstania całkowitej niezdolności do pracy, tj. przed 28 lipca 2005 r., tylko 1 rok, 10 miesięcy i 5 dni. Przez ponad 7 lat przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy skarżący nie wykonywał żadnej działalności objętej ubezpieczeniem. W czasie niewykonywania zatrudnienia A. C. nie był osobą całkowicie niezdolną do pracy i nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające spełnienie warunków ustawowych do uzyskania świadczenia. Samo twierdzenie skarżącego o stale pogarszającym się stanie zdrowia od czasu ustania zatrudnienia w 1996 r. nie wskazuje na istnienie takich okoliczności. W ocenie Sądu, za okoliczność szczególną uznać należy wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 czerwca 2000 r., sygn. akt II SA 306/00). W okresie ostatnich 7 lat przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy, nie istniały niezależne od wymienionego przeszkody uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia i odprowadzanie składek na ubezpieczenie społeczne, których nie można byłoby przezwyciężyć. Tak długi okres nieodprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne, nieuzasadniony zdarzeniem o charakterze nadzwyczajnym, niemożliwym do przewidzenia, nie pozwolił, zasadnie, Prezesowi ZUS na przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Podkreślić należy, iż przywołane przez skarżącego argumenty o złym stanie zdrowia, jeszcze w okresie zatrudnienia, a także niewłaściwym leczeniu, nie stanowią również podstawy do przyjęcia przez organ innej daty powstania całkowitej niezdolności do pracy, niż wskazana w orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS. Samo istnienie choroby nie zawsze jest, jak stwierdził Prezes ZUS, równoznaczne z niezdolnością do pracy, a w znaczeniu rentowym i orzeczniczym niezdolność do pracy musiałaby być długotrwała. Nadto, organ zasadnie wskazał – powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 1967 r. sygn. akt III URN 10/67 (OSNC 1968/2/29) – że ustalenie początków niezdolności do pracy nie może opierać się na dowolnych przypuszczeniach, lecz konieczne są dowody zawierające dokładne dane pozwalające na niewątpliwe bądź z przeważającym prawdopodobieństwem ustalenie daty lub czasu powstania niezdolności. Jak wynika z wniosku z dnia 25 lipca 2006 r. dowody takie (dokumenty) A. C. przedstawił i na ich podstawie orzeczono datę powstania całkowitej niezdolności do pracy. W świetle powyższego organ nie mógł przyjąć innej daty powstania niezdolności do pracy, niż podana w orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS, a wobec niespełnienia przesłanki w postaci szczególnych okoliczności, o której mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, brak było podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Zgodzić należy się również z Prezesem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, że w takim przypadku sama trudna sytuacja materialna wnioskodawcy nie stanowi wystarczającej podstawy przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Odnosząc się do wniosku skarżącego o dopuszczenie dowodu z opinii biegłych lekarzy sądowych, specjalistów z zakresu kardiologii stwierdzić należy, że brak było podstaw do jego uwzględnienia. Przepis art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), stanowi bowiem o możliwości przeprowadzenia dowodu uzupełniającego z dokumentu, który nie został uwzględniony w postępowaniu administracyjnym, a przeprowadzenie tego dowodu jest niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości. Z przytoczonych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i stąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w wyroku.