II SA/Wa 22/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. W. na orzeczenie Szefa Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji z dnia ...] listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie istnienia przeciwwskazań psychologicznych do pełnienia czynnej służby wojskowej postanawia odrzucić skargę. T. W. – skarżący w niniejszej sprawie, zaskarżył orzeczenie Szefa Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji – Ośrodek Zamiejscowy w [...] z [...] listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie istnienia przeciwwskazań psychologicznych do pełnienia czynnej służby wojskowej na stanowisku wymagającym szczególnych predyspozycji psychofizycznych, wydane na skutek odwołania skarżącego od orzeczenia psychologicznego Szefa Wojskowego Centrum Rekrutacji w [...] z [...] października 2023 r. nr [...]. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania administracyjnego polegające na braku uprawnień podpisujących zaskarżone orzeczenie psychologów oraz sporządzenia pisemnego uzasadnienia orzeczenia. Wniósł o uchylenie obu orzeczeń. Powyższe orzeczenia wydano w wyniku wystawionego [...] października 2023 r. przez Dowódcę Jednostki Wojskowej nr [...] w [...] skierowania, w związku z ubieganiem się skarżącego o powołanie go do zawodowej służby wojskowej do pełnienia czynnej służby wojskowej na stanowisku wymagającym szczególnych predyspozycji psychofizycznych. W odpowiedzi na skargę organ uznał ją za niedopuszczalną, wnosząc o jej odrzucenie. Sąd zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między tymi organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie - Kodeks postępowania administracyjnego, postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735; dalej "Kpa."), a także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 3 p.p.s.a.). Skarżący przedmiotem skargi uczynił orzeczenie Szefa Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji – Ośrodek Zamiejscowy w [...] z [...] listopada 2023 r., nr [...], o utrzymaniu w mocy orzeczenie z [...] października 2023 r., którym stwierdzono istnienie przeciwwskazań psychologicznych do pełnienia czynnej służby wojskowej na stanowisku wymagającym szczególnych predyspozycji psychofizycznych. Badania psychologiczne w ramach procesu rekrutacji do zawodowej służby wojskowej unormowano w art. 88 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 248; dalej ustawa). I tak, osobę powoływaną na jej wniosek do czynnej służby wojskowej poddaje się badaniom psychologicznym w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań do pełnienia czynnej służby wojskowej (ust. 1). Badania psychologiczne obejmują ocenę sprawności intelektualnej, cech osobowości, sprawności psychomotorycznej oraz poziomu dojrzałości emocjonalnej i społecznej oraz ocenę sprawności funkcjonowania w sytuacjach trudnych i stresowych, a także ocenę sposobu działania i podejmowania decyzji w sytuacjach zagrożenia (ust. 2). Orzeczenie psychologiczne wydaje psycholog uprawniony do przeprowadzenia badań psychologicznych (ust. 3). Orzeczenie psychologiczne doręcza się na piśmie utrwalonym w postaci papierowej lub elektronicznej badanemu i szefowi wojskowego centrum rekrutacji albo dowódcy jednostki wojskowej (ust. 4). Od orzeczenia psychologicznego przysługuje odwołanie do Szefa Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji (ust. 5). Z kolei na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 88 ust. 6 ustawy, Minister Obrony Narodowej wydał rozporządzenie z dnia 5 maja 2022 r. w sprawie badań psychologicznych osób powoływanych do czynnej służby wojskowej (Dz.U. z 2022 r. poz. 1004; dalej rozporządzenie), w którym określono tryb odwoływania się od orzeczeń psychologicznych (§ 1 pkt 1), zakres badań psychologicznych wykonywanych w procesie wydawania orzeczeń psychologicznych (§ 1 pkt 2), tryb kontroli wykonywania i dokumentowania badań psychologicznych oraz wydawania orzeczeń psychologicznych (§ 1 pkt 3), sposób postępowania z dokumentacją związaną z badaniami psychologicznymi (§ 1 pkt 4) oraz wzór orzeczenia psychologicznego, z wyjątkiem wzoru orzeczenia dotyczącego badań kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami oraz wykonujących pracę na stanowisku kierowcy (§ 1 pkt 5). Zgodnie natomiast z § 6 ust. 1 rozporządzenia osoba powoływana do czynnej służby wojskowej, podmiot zlecający albo podmiot kierujący mogą wnieść do szefa Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji (CWCR) odwołanie od orzeczenia psychologicznego - na piśmie, w postaci papierowej lub elektronicznej, w terminie 14 dni od dnia jego doręczenia. Osoba powoływana do czynnej służby wojskowej lub podmiot kierujący wnoszą odwołanie za pośrednictwem Wojskowego Centrum Rekrutacji (WCR), który wydał to orzeczenie psychologiczne. Szef WCR przekazuje odwołanie wraz z kopią indywidualnej dokumentacji psychologicznej do szefa CWCR w terminie 7 dni od dnia otrzymania odwołania. Oryginał indywidualnej dokumentacji psychologicznej jest przechowywany w WCR, który wydał przedmiotowe orzeczenie psychologiczne. Badanie psychologiczne wykonywane w procesie wydawania orzeczeń psychologicznych w trybie odwoławczym obejmuje przeprowadzenie komisyjnego badania przez co najmniej dwóch psychologów w Centralnym Wojskowym Centrum Rekrutacji (§ 6 ust. 4 pkt 1) oraz analizę kopii indywidualnej dokumentacji psychologicznej (§ 6 ust. 4 pkt 2). Orzeczenie psychologiczne jest ostateczne, jeżeli zostało wydane zgodnie z § 5 ust. 1 i jeżeli osoba powoływana do czynnej służby wojskowej, podmiot zlecający badanie psychologiczne albo podmiot kierujący na to badanie nie wniosły w terminie 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia odwołania od jego treści (§ 6 ust. 5 pkt 1), jeżeli zostało wydane w trybie odwołania (§ 6 ust. 5 pkt 2). Treść art. 126 ustawy wskazuje, że żołnierza w czynnej służbie wojskowej poddaje się badaniom psychologicznym w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań do pełnienia czynnej służby wojskowej na stanowisku wymagającym szczególnych predyspozycji psychofizycznych (ust. 1). Do przeprowadzania badań psychologicznych stosuje się odpowiednio art. 88 (ust. 2). Jak wynika z powyższych regulacji, badaniom psychologicznym poddaje się te osoby powołane do czynnej służby wojskowej, które będą pełniły tę służbę na stanowisku wymagającym szczególnych predyspozycji psychofizycznych. Skarżący niewątpliwie należy do tego kręgu osób, co potwierdza skierowanie na badanie psychologiczne z [...] października 2023 r., wystawione przez Dowódcę Jednostki Wojskowej w [...]. W następstwie wydanego skierowania i po przeprowadzeniu badań psychologicznych, Szef WCR – stosując przewidziany dla danej czynności wzór orzeczenia psychologicznego – stwierdził istnienie przeciwwskazań psychologicznych do pełnienia czynnej służby wojskowej na stanowisku wymagającym szczególnych predyspozycji psychofizycznych. W konsekwencji, choć zaskarżone orzeczenie posiada samodzielny byt – w pewnym zakresie kreuje bowiem prawa i obowiązki – jednak charakter opinii eksperckiej stanowiącej źródło wydanego orzeczenia psychologicznego powoduje, że jest ono niezaskarżalne do sądu administracyjnego. Określony przez ustawodawcę wzór orzeczenia obejmuje wskazanie co do braku albo istnienia przeciwwskazań psychologicznych danej osoby do pełnienia służby wojskowej, potwierdza niejako stanowisko zajęte przez danego psychologa w oparciu o przeprowadzone badania obejmujące m.in. ocenę sprawności intelektualnej, cech osobowości, sprawności psychomotorycznej oraz poziomu dojrzałości emocjonalnej i społecznej. Obejmując swym zakresem stan psychofizyczny skarżącego jest niejako pomocniczym wobec głównego postępowania dotyczącego spełnienia warunków pełnienia zawodowej służby wojskowej na stanowisku wymagającym szczególnych predyspozycji psychofizycznych, a co za tym idzie nie należy do rozstrzygnięć, o których mowa w powołanym wyżej art. 3 § 1 p.p.s.a. Podlega wyłączenie kontroli instancyjnej, w ramach której Szef CWCR uprawniony jest wydać ostateczne orzeczenie na skutek odwołania, jak stanowi § 6 ust. 5 pkt 2 rozporządzenia. Warto odnieść się dla porównania do sytuacji osób posiadających pozwolenie na broń, czy też ubiegających się o nie. Organy Policji, wskazując na wiążącą moc negatywnego orzeczenia lekarskiego, podkreślają brak możliwości weryfikowania go w ramach prowadzonego postępowania o cofnięcie pozwolenia na broń. Powyższe stanowisko organów Policji jest aprobowane w dotychczasowym orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Orzeczenie lekarskie, wydane w trybie odwołania, jest ostateczne, a więc niepodważalne. W konsekwencji, organy Policji są nim związane i nie mogą dokonywać jego oceny. Niezależnie od powyższego każde z tych orzeczeń (psychologiczne lub lekarskie) z osobna, ma znaczenie w sprawie w ten sposób, że jeżeli jedno z nich dyskwalifikuje stronę do posiadania pozwolenia na broń, to drugie z nich nawet, jeśli jest pozytywne, w konsekwencji dyskwalifikuje stronę do posiadania broni. Orzeczenie lekarskie, wydane w trybie odwoławczym jako ostateczne, przesądza zatem, że dana osoba należy do osób wymienionych w art. 15 ust.1 pkt 2 i 4 ustawy z 21 maja 1999 r. o broni i amunicji i nie może dysponować bronią (tak: wyrok o sygn. II OSK 1411/20, dostępny na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query - w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.