II SA/Wa 2224/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Fronczyk Sędzia WSA Ewa Grochowska - Jung (spr.) Sędzia WSA Ewa Marcinkowska Protokolant ref. staż. Eliza Kusy po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi L. D. – przedstawicielki ustawowej małoletniej M. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lipca 2011 r. którą odmówił L. D. przedstawicielce ustawowej małoletniej M. D. przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu – B. P. W uzasadnieniu swojej decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) jest możliwe jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania. Wyjaśnił, że wszystkie te przesłanki powinny być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Organ wskazał również, iż renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, a zatem w pierwszej kolejności bada się uprawnienia jakie przysługiwały tej osobie. Wskazał, że przesłanka szczególnych okoliczności, o której mowa w art. 83 ustawy odnosi się do osoby zmarłej. Za okoliczność taką uważa się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową danej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że zmarły ojciec dziecka na przestrzeniu 40 lat życia posiadał łącznie 3 lata 11 miesięcy i [...] dni okresów składkowych i nieskładkowych. Dodatkowo wskazał, że w okresach od stycznia 1996 r. do lutego 1999 r. i od sierpnia 2000 r. do lutego 2011 r., tj. do dnia śmierci nie wykonywał zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem. Organ stwierdził, że we wskazanym okresie zmarły ojciec dziecka był osobą zdolną do pracy - nie była wobec niego orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy, a zatem nie istniały przeciwwskazania uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego. W skardze na ostateczną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych L. D. przedstawicielka ustawowa małoletniej córki nie zgodziła się z rozstrzygnięciem organu. Wskazała, na swoją trudną sytuację materialną i zdrowotną. Wyjaśniła, że jest osobą chorą i nie może podjąć pracy. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga L. D. analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.). Przewiduje on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne (kumulatywne) spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła jedna z obligatoryjnych przesłanek, tj. przesłana szczególnych okoliczności usprawiedliwiających brak aktywności zawodowej ojca dziecka. Niewątpliwie małoletnia M. D. córka zmarłego B. P. znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, to jednak świadczenie przewidziane w powyższym przepisie, co należy podkreślić nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym według potrzeb determinowanych warunkami życia osoby o nie ubiegającej się. Przepis ten wprost nie uzależnia przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczeniowego, ani od długości przerw w zatrudnieniu. Z przepisu tego wynika natomiast przede wszystkim konieczność wykazania, iż ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień pozostałej po nim rodziny, nie wypracował prawa do świadczenia ubezpieczeniowego na ogólnych zasadach w następstwie zaistnienia pewnych szczególnych okoliczności, które mu to uniemożliwiały. W aktach sprawy brak jest dowodów mogących wskazywać chociażby pośrednio, że zmarły nie podjął zatrudnienia skutkującego dłuższym stażem ubezpieczeniowym z powodów szczególnych i uniemożliwiających zatrudnienie i pracę. W niniejszej sprawie zmarły na przestrzeni 40 lat życia posiadał udowodniony okres składkowy w wysokości 3 lat 11 miesięcy i [...] dni, z czego na ostatnie dziesięciolecie, zamiast wymaganych 5 lat, nie przypadał żadnych z tych okresów. Od stycznia 1996 r. do lutego 1999 r. i od sierpnia 2000 r. do lutego 2011 r., tj. do czasu zgonu zmarły nie pozostawał w ubezpieczeniu. Należy mieć na uwadze, iż długotrwały okres pozostawania ojca małoletniej poza ubezpieczeniem, bez udokumentowania przyczyn niepodjęcia pracy w czasie poprzedzającym jego zgon, wyłącza przesłankę art. 83 ust. 1 cytowanej ustawy, tj. przesłankę szczególnych okoliczności, od której zależało przyznanie świadczenia dla małoletniej w drodze wyjątku (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2006 r., sygn. akt I OSK 2/2006, ONSA i WSA 2007/2 poz. 44). Dodać należy, że okoliczność, iż skarżąca i jej dziecko znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, nie uzasadnia sama w sobie przyznania przedmiotowego świadczenia. Reasumując w opisanych wyżej okolicznościach faktycznych, analizowanych na tle art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaskarżonej decyzji podjętej w ramach uznania administracyjnego, nie można zarzucić dowolności. Z tych też powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.