II SA/Wa 2230/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kania (spr.), Sędziowie WSA Adam Lipiński, Sławomir Antoniuk, Protokolant specjalista Aleksandra Weiher, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2017 r. sprawy ze skargi Fundacji [...] z siedzibą w [...] na niewykonanie przez Szefa Służby Kontrwywiadu Wojskowego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 czerwca 2014 r. w sprawie o sygn. akt II SAB/Wa 233/14 1. oddala skargę, 2. nakazuje ściągnąć od Fundacji [...] z siedzibą w [...] na rzecz Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwotę 200 (słownie: dwieście) złotych tytułem nieuiszczonego wpisu od skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 czerwca 2014 r. sygn. akt II SAB/Wa 233/14, po rozpoznaniu na rozprawie sprawy ze skargi Fundacji [...] z siedzibą w [...] na bezczynność Szefa Służby Kontrwywiadu Wojskowego w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z dnia [...] stycznia 2014 r. o udostępnienie informacji publicznej zobowiązał Szefa SKW do rozpatrzenia ww. wniosku w terminie 14 dni od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Jednocześnie Sąd stwierdził, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Ponadto zasądził od Szefa Służby Kontrwywiadu Wojskowego na rzecz strony skarżącej Fundacji [...] kwotę 100 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Pismem z dnia 30 lipca 2014 r. Szef Służby Kontrwywiadu Wojskowego wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 30 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 3271/14 oddalił skargę kasacyjną. Pismem z dnia 5 lipca 2016 r. Szef Służby Kontrwywiadu Wojskowego wniósł skargę o wznowienie postępowania sądowego zakończonego ww. wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 3271/14. Postanowieniem z dnia 7 grudnia 2016 r. sygn. akt I OSK 1681/16 Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił skargę o wznowienie postępowania. Pismem z dnia 18 listopada 2016 r., powołując art. 154 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2016r., poz. 780 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", Fundacja [...] wezwała Szefa Służby Kontrwywiadu Wojskowego do wykonania prawomocnego wyroku WSA w Warszawie z dnia 17 czerwca 2014 r. sygn. akt II SAB/Wa 233/14. Fundacja wskazała, że ww. wyrok uzyskał walor prawomocności na skutek oddalenia skargi kasacyjnej wniesionej przez Szefa Służby Kontrwywiadu Wojskowego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2016 r. Następnie, pismem z dnia 9 grudnia 2016 r. Fundacja [...] z siedzibą w [...] złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na niewykonanie prawomocnego wyroku WSA w Warszawie z dnia 17 czerwca 2014 r. sygn. akt II SAB/Wa 233/14 uwzględniającego skargę na bezczynność. Fundacja podkreśliła, że pomimo wezwania Szefa Służby Kontrwywiadu Wojskowego do wykonania wyroku pismem z dnia 18 listopada 2016 r., organ nie wywiązał się w wyznaczonym terminie z ciążącego na nim obowiązku. W związku z powyższym Fundacja wniosła o wymierzenie organowi grzywny w wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim. W motywach skargi, powołując poglądy orzecznictwa, Fundacja wskazała, że niewykonywanie wyroków sądów - niezależnie od tego, czy są to wyroki sądów administracyjnych, czy sądów powszechnych - w demokratycznym państwie prawnym nie może być w żadnym razie tolerowane lub akceptowane. W szczególności nie można zaakceptować czy też usprawiedliwiać sytuacji, gdy wyroki sądów nie są respektowane przez organy władzy publicznej. Taka sytuacja prowadzi do podważania zaufania jednostek do tych organów, a także szerzej do samej władzy publicznej. Świadczy to o braku poszanowania prawa przez organy, które same zobowiązane są do jego stosowania. Fundacja podkreśliła, że Służba Kontrwywiadu Wojskowego, ze względu na swoje zadania i status służby specjalnej musi w demokratycznym państwie prawnym cieszyć się szczególnym zaufaniem społecznym. Ignorowanie przez Szefa SKW prawomocnych wyroków sądów podważa to zaufanie i jest działaniem na szkodę interesu publicznego. W odpowiedzi na skargę Szef Służby Kontrwywiadu Wojskowego wniósł o umorzenie postępowania ze względu na jego bezprzedmiotowość, a w przypadku nieuwzględnienia powyższego wniosku - o oddalenie skargi oraz o obciążenie kosztami postępowania strony skarżącej. W dniu [...] grudnia 2016 r. Szef Służby Kontrwywiadu Wojskowego wydał decyzję nr [...], mocą której odmówił udzielenia odpowiedzi na pytania zawarte we wniosku o udostępnienie informacji publicznej z dnia [...] stycznia 2014 r. W tej samej dacie, tj. [...] grudnia 2016 r., decyzja została wysłana listem priorytetowym za zwrotnym potwierdzeniem odbioru na adres Fundacji [...]. W związku z powyższym, skarga złożona przez Fundację jest bezzasadna, bowiem organ wywiązał się z obowiązku nałożonego przez WSA w Warszawie i rozpoznał wniosek o udostępnienie informacji publicznej. Powołując orzecznictwo sądów administracyjnych Szef SKW podkreślił, iż w sytuacji, gdy po wniesieniu skargi na bezczynność, organ dokonał czynności, której domagała się strona, a co do której pozostawał w bezczynności, wówczas postępowanie przed sądem administracyjnym - w zakresie orzekania o zobowiązaniu organu do wydania w określonym terminie aktu czy dokonaniu czynności - staje się bezprzedmiotowe i podlega umorzenia na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Taka właśnie sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, bowiem organ, po dacie wpływu skargi na niewykonanie wyroku wydał ww. decyzję administracyjną. Postępowanie zainicjowane skargą Fundacji na niewykonanie prawomocnego wyroku WSA w Warszawie z dnia 17 czerwca 2014 r. sygn. akt II SAB/Wa 233/14 stało się zatem bezprzedmiotowe. Tym samym zarzut bezczynności kierowany pod adresem Szefa SKW jest bezzasadny, a w konsekwencji bezpodstawne jest żądanie wymierzenia Szefowi SKW kary finansowej w postaci grzywny, o której mowa w art. 154 § 1 i 6 p.p.s.a. Grzywna taka może być wymierzona wyłącznie celem zdyscyplinowania organu do podjęcia działania jeśli faktycznie pozostaje w bezczynności. W piśmie procesowym z dnia 21 kwietnia 2017 r. Fundacja [...] podtrzymała zarzuty i wnioski skargi oraz wniosła o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Wskazała w szczególności, że zasadniczą przesłanką zastosowania art. 154 p.p.s.a. i wymierzenia organowi grzywny jest ustalenie, że do dnia wniesienia skargi w tym przedmiocie organ administracji nie wykonał wyroku sądu. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, bowiem Fundacja wniosła skargę w dniu 9 grudnia 2016 r., a organ wydał decyzję wykonującą wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 czerwca 2017 r. dopiero w dniu [...] grudnia 2016 r. (którą doręczono Fundacji w dniu 20 grudnia 2016 r.), a więc najprawdopodobniej dopiero po otrzymaniu skargi. W ocenie Fundacji, niedopuszczalna jest interpretacja zaprezentowana przez Szefa SKW, zgodnie z którą skarga na niewykonanie wyroku staje się bezprzedmiotowa w sytuacji, w której organ wydał rozstrzygnięcie. Prowadziłoby to bowiem do konkluzji, że organ może bezkarnie ignorować wyroki sądów stwierdzające jego bezczynność i wydawać decyzję dopiero po otrzymaniu skargi na niewykonanie prawomocnego wyroku. W piśmie procesowym z dnia 12 maja 2017 r. stanowiącym uzupełnienie odpowiedzi na skargę Szef SKW wskazał, że prawomocny wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 czerwca 2017 r. został mu doręczony dopiero w dniu 9 stycznia 2017 r., zatem nieuzasadniony jest zarzut Fundacji, że organ nie wykonał ww. wyroku. W związku z powyższym organ wniósł o odrzucenie skargi, zaś w przypadku nieuwzględnienia powyższego wniosku podtrzymał wnioski zawarte w odpowiedzi na skargę. Natomiast w przypadku uznania, że organ pozostawał w bezczynności wniósł o uznanie, że nie miała ona miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie art. 154 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658) w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (§ 2). Wykonanie wyroku lub załatwienie sprawy po wniesieniu skargi, o której mowa w § 1, nie stanowi podstawy do umorzenia postępowania lub oddalenia skargi (§ 3.). Grzywnę, o której mowa w § 1, wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów (§ 6). Uwzględniając skargę sąd może przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (§ 7). Z powyższego wynika, że wszczęcie postępowania sądowego o zastosowanie środków określonych w art. 154 p.p.s.a. ma na celu ukaranie organu oraz jego zdyscyplinowanie, a w określonej sytuacji wydanie rozstrzygnięcia (o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku) za organ. Istota skargi wszczynającej to postępowanie sprowadza się do żądania zastosowania przez sąd określonych środków. W postępowaniu wywołanym omawianą skargą sąd administracyjny powinien przede wszystkim ustalić, jak przebiegało postępowanie organu i dokonać oceny pod kątem, czy ustalone fakty wskazują na niewykonanie wyroku przez organ, czy jest to wynikiem innych okoliczności niezależnych od organu prowadzącego postępowanie. Ustalenia te powinny zostać dokonane na podstawie nadesłanych akt administracyjnych z uwzględnieniem stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wniesienia skargi o wymierzenie grzywny. Z powołanego art. 154 § 1 p.p.s.a. wynikają dwie przesłanki, które muszą być spełnione łącznie, aby sąd administracyjny mógł organowi administracji publicznej wymierzyć grzywnę. Po pierwsze, organ musi "pozostawać w bezczynności" po wyroku uwzględniającym skargę na podstawie art. 149 p.p.s.a. i zobowiązującym organ do wydania w określonym terminie stosownego aktu lub dokonania czynności. Po drugie zaś, strona przed wniesieniem skargi na niewykonanie wyroku musi wystąpić do właściwego organu z pisemnym wezwaniem do wykonania wyroku. W przedmiotowej sprawie skarżąca Fundacja pismem z dnia 18 listopada 2016r. wezwała Szefa Służby Kontrwywiadu Wojskowego do wykonania wyroku WSA w Warszawie z dnia 17 czerwca 2014 r. sygn. akt SAB/Wa 233/14. Przez niewykonanie wyroku należy rozumieć zaniechanie przez organ podjęcia lub kontynuacji postępowania mającego na celu zakończenie sprawy w przewidzianej prawem formie. W wypadku wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania termin jego wykonania mija z upływem terminu wyznaczonego przez sąd na wydanie aktu lub dokonanie czynności. Jeżeli sąd nie określił terminu wydania aktu lub podjęcia czynności, w sprawie mają zastosowanie terminy ustawowe do załatwienia sprawy (bez zbędnej zwłoki, nie później niż w ciągu miesiąca, a w sprawach szczególnie skomplikowanych - w ciągu dwóch miesięcy). Termin ustawowy należy liczyć od dnia doręczenia akt organowi, o czym stanowi art. 286 § 2 p.p.s.a. Wyrokiem z dnia 17 czerwca 2015 r. sygn. akt II SAB/Wa 233/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobowiązał Szefa Służby Kontrwywiadu Wojskowego do rozpatrzenia wniosku z dnia [...] stycznia 2014 r. o udostępnienie informacji publicznej w terminie 14 dni od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (punkt 1 sentencji wyroku). Prawomocny wyrok wraz z aktami sprawy został doręczony organowi na podstawie zarządzenia Sądu z dnia 30 grudnia 2016 r. i doręczony w dniu 9 stycznia 2017 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru (k. 190 akt sądowych o sygn. II SAB/Wa 233/14). Zatem czternastodniowy termin do rozpoznania wniosku o udostępnienie informacji publicznej, zakreślony przez Sąd w powołanym wyroku, upłynął z dniem 23 stycznia 2017 r. Z powyższego wynika, że Szefowi Służby Kontrwywiadu Wojskowego nie można skutecznie zarzucić niewykonania ww. prawomocnego wyroku, bowiem w dacie wniesienia skargi w niniejszej sprawie, tj. 9 grudnia 2017 r. (k. 5 akt sądowych), termin zakreślony przez Sąd do rozpoznania wniosku o udostępnienie informacji publicznej jeszcze nie upłynął, a w istocie nie rozpoczął nawet biegu. Nie ulega zatem wątpliwości, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające zastosowanie art. 154 § 1 p.p.s.a. i wymierzenie organowi grzywny, o co wnosiła skarżąca Fundacja. Zatem skarga - jako bezzasadna - podlegała oddaleniu. Na marginesie zauważyć należy, iż bez wpływu na powyższą ocenę pozostaje fakt, że ww. wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 czerwca 2014 r. sygn. akt II SAB/Wa 233/14 stał się prawomocny od dnia 30 czerwca 2016 r. Zgodnie bowiem z art. 286 § 2 p.p.s.a. termin do załatwienia sprawy przez organ administracji określony w przepisach prawa lub wyznaczony przez sąd liczy się od dnia doręczenia akt organowi. Kluczowe jest zatem to, w jakiej dacie prawomocny wyrok wraz z aktami sprawy został doręczony Szefowi SKW, a miało to miejsce - jak już wyżej wskazano - w dniu 9 stycznia 2017 r. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy pozostaje również okoliczność, że w dniu [...] grudnia 2016 r. Szef Służby Kontrwywiadu Wojskowego wydał decyzję nr [...], mocą której odmówił udzielenia odpowiedzi na pytania zawarte we wniosku o udostępnienie informacji publicznej z dnia [...] stycznia 2014 r. Istotne w sprawie jest bowiem to, że w dacie wniesienia skargi nie można było czynić organowi zarzutu w oparciu o art. 154 § 1 p.p.s.a., że nie wykonał ww. wyroku Sądu. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak punkcie 1 sentencji wyroku. Korzystając z regulacji zawartej w art. 223 § 2 p.p.s.a. Sąd nakazał ściągnąć od Fundacji [...] z siedzibą w [...] na rzecz Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nieuiszczony wpis od skargi. Zgodnie z ww. przepisem, jeżeli nie została uiszczona należna opłata sąd w orzeczeniu kończącym postępowanie w danej instancji nakaże ściągnąć tę opłatę od strony, która obowiązana była ją uiścić albo od innej strony, gdy z orzeczenia tego wynika obowiązek uiszczenia kosztów postępowania przez tę stronę. "Inną stroną", o której mowa w powołanym przepisie, w przypadku uwzględnienia skargi, będzie organ (podmiot), który wydał zaskarżony akt, podjął zaskarżoną czynność lub dopuścił się bezczynności. Z art. 223 § 2 p.p.s.a. wynika, że chodzi tu o każdy przypadek nieuiszczenia opłaty w należnej wysokości niezależnie od przyczyny tego stanu rzeczy i ma zastosowanie w sytuacji, gdy Sąd stwierdzi nieuiszczenie należnej opłaty na rozprawie poprzedzającej wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji (por. postanowienie NSA z dnia 23 lutego 2011 r., sygn. akt II FZ 86/11, publ.: https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro w niniejszej sprawie, w której Sąd oddalił skargę na niewykonanie wyroku przez Szefa SKW, wpis od skargi nie został uiszczony (strona winna uiścić wpis w wysokości 200 zł stosownie do § 2 ust. 6 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), ściągnięcie od skarżącej Fundacji ww. opłaty było uzasadnione. Wskazać należy, że zgodnie z art. 239 § 2 p.p.s.a., nie mają obowiązku uiszczania opłat sądowych organizacje pożytku publicznego, działające na podstawie przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, w sprawach własnych, z wyjątkiem spraw dotyczących prowadzonej przez te organizacje działalności gospodarczej, a także organizacje pozarządowe oraz podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie w sprawach własnych dotyczących realizacji zleconego zadania publicznego na podstawie przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Ze złożonego do akt sprawy aktualnego odpisu Krajowego Rejestru Sądowego wynika, że skarżąca Fundacja posiada status organizacji pożytku publicznego, której celem jest: działanie na rzecz ochrony praw człowieka w społeczeństwie nadzorowanym; inicjowanie oraz podnoszenie poziomu debaty publicznej na temat mechanizmów i technologii umożliwiających nadzorowanie społeczeństwa oraz wykorzystywanie informacji o jednostkach; podejmowanie inicjatyw badawczych dotyczących rozwoju społeczeństwa nadzorowanego oraz analizy społecznych konsekwencji tego procesu; podejmowanie działań edukacyjno-oświatowych służących zwiększeniu znajomości praw przysługujących jednostkom oraz społecznej świadomości zagrożeń związanych z rozwojem społeczeństwa nadzorowanego. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie, nie można uznać, że Fundacja [...] występuje jako strona we "własnej sprawie" w rozumieniu art. 239 § 2 p.p.s.a. Pojęcie to odnosić należy nie do wykonywanej przez organizację pożytku publicznego działalności statutowej, lecz do pojęcia sprawy administracyjnej, w której skarga została wniesiona, ale w ramach indywidualnego interesu prawnego takiej organizacji. Sformułowanie "sprawa własna" dotyczy zatem postępowania, w którym w drodze indywidualnego aktu administracyjnego organ władzy publicznej przyznaje lub nakłada określone prawa lub obowiązki wynikające z norm materialnoprawnych. Rozpoznawana sprawa dotyczy realizacji przez stronę skarżącą jej celów statutowych, a zatem sfery działalności zewnętrznej Fundacji, co nie wpływa bezpośrednio na jej prawa i obowiązki oraz nie zmienia jej sytuacji prawnej. Nie można bowiem utożsamiać "spraw własnych" z działalnością statutową, gdyż w takim przypadku zwolnienie z kosztów przysługiwałoby stronie automatycznie w każdej sprawie dotyczącej udostępnienia informacji publicznej (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2016 r., sygn. akt I OZ 957/16 oraz sygn. akt I OZ 1013/16, z dnia 3 lutego 2017 r. sygn. akt I OZ 165/17, z dnia 10 marca 2017 r. sygn. akt I OZ 546/17; publ. https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro zatem w przedmiotowej sprawie Fundacja [...] nie korzysta ze zwolnienia zawartego w art. 239 § 2 p.p.s.a., tj. zwolnienia z obowiązku uiszczania opłat sądowych, to należało ściągnąć od Fundacji nieuiszczony wpis od skargi na podstawie art. 223 § 2 p.p.s.a.