II SA/Wa 2233/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Stanisław Marek Pietras (spraw.) Asesor WSA - Andrzej Kołodziej Asesor WSA - Janusz Walawski Protokolant - Tomasz Nowicki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2005 r. sprawy ze skargi D. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku D. M. z dnia 1 kwietnia 2004 r. występującej jako pełnomocnik małoletniej J. G. (ur. [...] grudnia 1993 r.), powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), odmówił przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla wyżej wymienionego dziecka skarżącej po jego zmarłym w dniu [...] listopada 2003 r. ojcu, R. G. (ur. [...] września 1946 r.). W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Reasumując, renta rodzinna w trybie wyjątku może być przyznana, jeżeli osoba, po której ma ją otrzymać, posiadała odpowiednio długi, w stosunku do wieku, okres składkowy i nieskładkowy. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie zmarły ojciec dzieci w ciągu 57 lat życia udokumentował wprawdzie 27 lat, 9 miesięcy i 8 dni okresu ubezpieczenia, to jednak w ostatnim dziesięcioleciu przypadającym przed datą powstania częściowej niezdolności do pracy, tj. na dzień [...] grudnia 1999 r., na wymagane 5 lat, udowodnił on jedynie 3 lata, 4 miesiące i 26 dni okresu ubezpieczenia. Ponadto w okresie zatrudnienia przypadającego na lata 1994 - 1998 wystąpiła niczym nieuzasadniona kilkuletnia przerwa w wykonywaniu pracy. Stąd też nie dopatrzono się żadnych szczególnych okoliczności, które spowodowałyby niespełnienie warunków do przyznania renty na zasadach ogólnych. Wprawdzie trudna sytuacja majątkowa skarżącej była brana pod uwagę, jednak nie stanowi ona kryterium przesadzającym o przyznaniu powyższego świadczenia. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 lipca 2004 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy D. M. nie zgodziła się ze stanowiskiem organu administracji i podała, że ojciec dziecka był osobą bardzo schorowaną, o czym świadczy chociażby fakt orzeczenia o jego częściowej niezdolności do pracy wydane w dniu [...] października 2003 r. z datą wsteczną, tj. od dnia [...] grudnia 1999 r. Jednak ona sama nie jest w stanie udowodnić, że jego choroba trwała już znacznie wcześniej. Ponadto córka J. jest dzieckiem niepełnosprawnym i wymaga ciągłej opieki osoby drugiej, a jej warunki materialne są bardzo trudne. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] września 2004 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] czerwca 2004 r. i w uzasadnieniu przytoczył argumentację podaną już w decyzji pierwszoinstancyjnej. Dodał jednocześnie, że ostatnio udowodniony okres składkowy zmarłego ojca dziecka przypada na dzień [...] lipca 1998 r. i od tej daty aż do zgonu, a więc przez okres 5 lat, 4 miesięcy i 4 dni, nie został udokumentowany jakikolwiek okres ubezpieczenia, a w tym czasie był on zdolny do wykonywania pracy. Ponadto, mimo że od 19 marca 2002 r. do 31 grudnia 2002 r. opłacał on składki na Fundusz Ubezpieczenia Społecznego Rolników, to zgodnie z art. 10 ustawy okresy te zalicza się przy ustalaniu prawa do emerytury, a przy ustalaniu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy jedynie wówczas, gdy okresy składkowe i nieskładkowe są krótsze od wymaganego w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego D. M. wniosła o uchylenie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2004 r. i powołując się na wcześniejsze argumenty podała, że okres odprowadzania składek przez jej zmarłego męża był dostatecznie długi. W odpowiedzi na skargę, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem podlega oddaleniu, ponieważ zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Stosownie bowiem do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia wszystkie wymienione warunki w cyt. przepisie powinny być spełnione łącznie. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że małoletnia J. G. jest pozostałym członkiem rodziny po zmarłym R. G. Bezspornym również jest to, że ze względu na wiek nie może ona podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Niezależnie od powyższego, nie ma ona - z uwagi na trudną sytuację finansową wychowującej ją matki - niezbędnych środków utrzymania. Reasumując, opisane powyżej przesłanki upoważniałyby dziecko zmarłego do uzyskania świadczenia w drodze wyjątku. Jednak poza powyższymi warunkami kolejną obligatoryjną przesłanką przyznania renty w drodze wyjątku jest uznanie, że tylko wskutek szczególnych okoliczności nie zostały spełnione przez zmarłego ojca warunki do uzyskania prawa do renty na zasadach ogólnych. Analizując przedmiotową sprawę Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Zauważyć bowiem należy, że J. G. na przestrzeni przeszło 57 lat życia udokumentował jedynie 27 lat, 9 miesięcy i 8 dni okresu ubezpieczenia. Ponadto z akt sprawy nie wynika, aby przez pozostały okres aktywności zawodowej pozostawanie bez pracy oraz nieodprowadzanie składek na ubezpieczenie społeczne nastąpiło z powodu niezawinionych przez niego i niezależnych od jego woli sytuacji. Sytuacji niezwykłych, nieprzewidzianych, wyjątkowych, specjalnych bądź nieprzeciętnych, a tylko takie można uznać za szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 cyt. ustawy. Wszak do dnia orzeczenia o częściowej niezdolności do pracy, tj. do [...] grudnia 1999 r., był on zdolny do jej wykonywania, której jednak w latach 1994 - 1998 nie podejmował, a ostatnio udowodniony okres składkowy przypada na dzień [...] lipca 1998 r. Na marginesie zauważyć należy, że częściowa niezdolność do pracy nie oznaczała, iż nie mógł on jej wcale wykonywać. Słusznie zatem organ uznał, że nie było żadnych przeciwwskazań do jej świadczenia i w konsekwencji odprowadzania składek na ubezpieczenie. Stąd też brak tej ostatniej przesłanki uniemożliwia przyznanie dziecku skarżącej świadczenia w drodze wyjątku. Motywy przytoczone przez organ administracji w dostateczny sposób uzasadniają podjętą decyzję. Takie uzasadnienie mieści się w granicach poprawnego korzystania z uznania administracyjnego i z tej przyczyny Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa w zaskarżonej decyzji. Na marginesie podnieść należy, że powyższe świadczenie nie ma charakteru socjalnego przyznawanego wyłącznie według potrzeb, np. ze względu na trudną sytuację materialną. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 w zw. z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.