II SA/Wa 2234/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Walawski (spr.), Sędzia WSA Tomasz Szmydt, Sędzia WSA Karolina Kisielewicz, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi J.S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów ustawy 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz skarżącej J.S. kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] września 2020 r. nr [...]), zaskarżoną przez J. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, odmówił wyłączenia stosowania wobec skarżącej art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służy Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2019 r. poz. 288, z późn. zm.). Decyzja została wydana na podstawie art. 8a powyżej określonej ustawy. Zaskarżona decyzja została wydana po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 4 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 2214/19, którym Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a.") w związku z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. uchylił decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] lipca 2019 r. nr [...] o odmowie wyłączenia stosowania wobec J. S. art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej. Sąd stwierdził, że organ nie ustalił i nie ocenił wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a w konsekwencji nie zbadał dostatecznie, czy w odniesieniu do skarżącej zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 8a ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy. Wskazał, że analiza przeprowadzona w tym zakresie przez organ jest niewystarczająca i pobieżna. Organ zawarł jedynie zwroty ustawowe i ogólne nie odnosząc tego do rzeczywistego charakteru służby skarżącej. Sąd nie znalazł odpowiedzi na pytanie czy służba skarżącej wykonywana była ze szczególnym narażeniem życia i zdrowia w zestawieniu z faktycznymi czynnościami operacyjnymi wykonywanym przez skarżącą. Ponadto, organ nie odpowiedział na pytanie, czy w zestawieniu z materiałem dowodowym odzwierciedlającym przebieg i charakter służby w przedmiotowej sprawie występuje szczególnie uzasadniony przypadek. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zaskarżoną decyzją z [...] września 2020 r. ponownie odmówił wyłączenia stosowania wobec J. S. art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej. W jej uzasadnieniu przywołał leksykalne synonimy "krótkotrwałości" (m. in. chwilowy, doraźny, niedługi, nietrwały, okresowy, przejściowy) i podał że skarżąca pełniła służbę na rzecz państwa totalitarnego przez 3 lata i 15 dni, przy całkowitym okresie służby wynoszącym 25 lat, 8 miesięcy i 11 dni. Będąc związany ocena prawną wyrażoną w powyżej określonym wyroku, organ nie dokonał oceny tej przesłanki. Organ stwierdził, że nie kwestionuje, że skarżąca rzetelnie wykonywała zadania i obowiązki w służbie po 12 września 1989 r. Zdaniem organu, okoliczność ta nie mogła jednak doprowadzić do stwierdzenia, że przypadek skarżącej jest "szczególnie uzasadniony" a w konsekwencji do uwzględnienia jej wniosku o wyłączenie stosowania przepisów ustawy zaopatrzeniowej. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika bowiem, że skarżąca w służbie przed 31 lipca 1990 r. wykonywała zadania charakterystyczne dla tegoż ustroju, a jej aktywność nie ograniczała się do zwykłych, standardowych działań. Skarżąca utożsamiała się z ustrojem totalitarnym, co znajduje potwierdzenie w jej przynależności do PZPR. W konkluzji Minister stwierdził, że zarówno postawa jak i osiągnięcia skarżącej w służbie po 12 września 1989 r., jak również charakter i warunki jej pełnienia, a przede wszystkim zaangażowanie w strukturach politycznych państwa totalitarnego, nie pozwalają na uznanie, że zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek" pozwalający organowi na wyłączenie stosowania wobec skarżącej art. 15c, art. 22a, art. 24a ustawy zaopatrzeniowej. J. S., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2020 r. zarzuciła organowi naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 6, art. 7, art. 7b, art. 77 § 1, art. 80, art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. Ponadto w skardze podniesiono zarzut naruszenia art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, poprzez jego błędną wykładnię i norm konstytucyjnych, tj. art. 67 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Pełnomocnik skarżącej podnosząc powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona przez decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] września 2020 r. została wydana w związku z oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 4 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 2214/19. W powołanym wyroku Sąd uznał, że Minister nie rozważył dostatecznie, czy w przypadku skarżącej spełniony został warunek "szczególnie uzasadnionego przypadku". Zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Należy przypomnieć, że w ponownym postępowaniu organ uznał, że nie ma przesłanek do stwierdzenia zaistnienia "szczególnie uzasadnionego przypadku". Organ argumentował, że skarżąca przed 31 lipca 1990 r. wykonywał zadania charakterystyczne dla ustroju totalitarnego, a jej służba nie ograniczała się do zwykłych, standardowych działań. Skarżąca utożsamiała się z ustrojem totalitarnym, o czym świadczy fakt jej przynależności do PZPR. Jak już powiedziano, ocena prawna zawarta w uzasadnieniu tego wyroku jest wiążąca dla organu ponownie rozpoznającego sprawę, jak i Sądu. Oznacza to, że Sąd orzekający w tej sprawie kontroluje, czy organy administracji prawidłowo uwzględniły wytyczne zawarte w wyroku i nie może formułować własnych ocen prawnych w tej sprawie. W orzecznictwie sądowo-administracyjnym prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania tracą moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną (np. wyrok SN z 25 lutego 1998 r. sygn. akt III RN 130/97, OSNAPiUS 1999, nr 1, poz. 2; glosa aprobująca: B. Adamiak, OSP 1999, nr 5, poz. 101, wyrok NSA z 21 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 1962/17, LEX nr 2476040). Taka sytuacja nie zachodzi w niniejszej sprawie. Sąd orzekający w tej sprawie stwierdza, że Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji nie dokonał prawidłowych ustaleń dotyczących służby skarżącej. Organ nie ustalił na czym polegała służba skarżącej w okresie tzw. państwa totalitarnego, a w szczególności jaki był zakres jej obowiązków. Fakt przynależności do PZPR sam w sobie nie świadczy o tym, że skarżąca wykonywała zadania charakterystyczne dla ustroju totalitarnego oraz o tym, że jej aktywność w służbie nie ograniczała się do zwykłych, standardowych działań. Twierdzenia organu odnośnie zaangażowania skarżącej w służbie nie znajdują żadnego uzasadnienia w materiale dowodowym sprawy, na który powołał się organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podkreślić należy, że przynależność partyjna skarżącej nie świadczy o tym, że jej aktywność zawodowa nie ograniczała się do zwykłych i standardowych działań w służbie. Światopogląd skarżącej nie może przesądzać o dopuszczalności zastosowania wobec niej art. 8a ustawy zaopatrzeniowej. Ponadto w ocenie Sądu, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji nie wykonał wytycznych Sądu zawartych w powyżej określonym, a w szczególności w zakresie dotyczącym charakteru służby i wykonywanych faktycznych czynności z narażeniem życia i zdrowia. Organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wyjaśnił dostatecznie, jakimi kryteriami się kierował, dochodząc do wniosku, że brak jest możliwości wyłączenia art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że jednoczesne spełnienie kryteriów "krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia" jest istotnym argumentem służącym obaleniu domniemania służby charakteryzującej się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu, i tym samym może uprawniać do przyjęcia, że spełniona została przesłanka "szczególnie uzasadnionych przypadków", chyba że w realiach konkretnej sprawy zostanie wykazane, że mimo spełnienia powyższych kryteriów, funkcjonariusz był zaangażowany w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu, a zatem brak podstaw, aby przy przyjęciu "szczególnie uzasadnionych przypadków" wyłączać w stosunku do niego unormowania ustawowe odbierające mu prawo niesłusznie nabyte. Mając to wszystko na uwadze, nie można uznać, aby organ wykonał wytyczne co do dalszego postępowania, zawarte w uzasadnieniu wyroku z 4 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 2214/19 i w sposób należyty rozważył, czy w przypadku skarżącej zaistniał "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej. Z tych wszystkich względów Sąd stwierdził, że skarga jest uzasadniona albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 153 p.p.s.a. Organ ponownie rozpatrując sprawę powinien przede wszystkim zweryfikować ustalenia faktyczne, które przyjął za podstawę rozstrzygnięcia, w szczególności zaś wyjaśnić, w jaki sposób skarżąca był zaangażowana w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, odnieść się do zarzutów skargi podniesionych w tym zakresie i do ustaleń co aktywności skarżącego w tym okresie. Następnie zaś ponownie dokonać oceny prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy z punktu widzenia art. 8a ust. 1 tej ustawy. Z przedstawionych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 powołanej ustawy. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 i 2 p.p.s.a.