II SA/Wa 225/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Pisula – Dąbrowska, Sędziowie WSA Eugeniusz Wasilewski, Janusz Walawski (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 lipca 2016 r. sprawy ze skargi D.K. na postanowienie Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych, dalej "GIODO", na postawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 w zw. z art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.) – dalej Kpa, art. 22 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1182 z późn. zm.), po rozpatrzeniu zażalenia na postanowienie GIODO z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania ze skargi D.K. "na ujawnienie osobom nieupoważnionym danych osobowych D.K. przez pracowników [...] Linii Lotniczych [...] Biuro Biletowe na lotnisku [...] oraz inne osoby z wnioskiem o wszczęcie postępowania wyjaśniającego w tej sprawie oraz zawiadomienie organów ścigania", w dniu [...] listopada 2015 r. wydał postanowienie nr [...], którym utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu postanowienia GIODO podał, że w piśmie z [...] sierpnia 2015 r. poinformował profesjonalnego pełnomocnika D.K., że postępowanie administracyjne nie może zostać wszczęte przez GIODO wobec braku jego kognicji. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie uczyniono bowiem działanie pracowników [...] Linii Lotniczych [...] Biura Biletowego na lotnisku [...] polegające na ujawnieniu osobom nieupoważnionym danych osobowych D.K. Tymczasem w sprawie istotnym jest fakt, iż administratorem danych osobowych przetwarzanych przez [...] Linie Lotnicze jest [...], z siedzibą w [...], a więc podmiot mający siedzibę w państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych, ustawę stosuje się do organów państwowych, organów samorządu terytorialnego oraz państwowych i komunalnych jednostek organizacyjnych. Natomiast ust. 2 przytoczonego przepisu stanowi, że ustawę stosuje się również do: 1) podmiotów niepublicznych realizujących zadania publiczne, 2) osób fizycznych i osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, jeżeli przetwarzają dane osobowe w związku z działalnością zarobkową, zawodową lub dla realizacji celów statutowych – które mają siedzibę albo miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, albo w państwie trzecim, o ile przetwarzają dane osobowe przy wykorzystaniu środków technicznych znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 3a ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie danych osobowych, ustawy nie stosuje się do podmiotów mających siedzibę lub miejsce zamieszkania w państwie trzecim, wykorzystujących środki techniczne znajdujące się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wyłącznie do przekazywania danych. GIODO wskazał, że z powyżej przytoczonych przepisów wynika, że przepisy ustawy o ochronie danych osobowych mają zastosowanie jedynie do podmiotów w nich wskazanych. Przyjęte rozwiązanie wynika z art. 4 dyrektywy 95/46/WE, które znajduje potwierdzenie w większości regulacji prawnych obowiązujących w państwach należących do Europejskiego Obszaru Gospodarczego, które uznają, że decydujące znaczenie dla wskazania prawa właściwego ma faktyczne miejsce prowadzenia działalności, z którą wiąże się przetwarzanie danych osobowych. GIODO uznał zatem, że w niniejszej sprawie, prawem właściwym będzie prawo obowiązujące w państwie, w którym siedzibę ma administrator danych, stąd więc wynika brak kognicji GIODO do prowadzenia postępowania w niniejszej sprawie. D.K., reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego skargę na postanowienie GIODO z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] zarzucając, że organ naruszył następujące przepisy: 1. art. 4 dyrektywy 95/46/WE, poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, 2. art. 61a § 1 Kpa, przez uznanie, że w tej sprawie zachodzi inna uzasadniona przyczyna dla której postępowanie nie może być wszczęte gdy brak jest uzasadnionych podstaw dla takiego rozstrzygnięcia, 3. art. 6-10 Kpa, przez prowadzenie postępowania z naruszeniem zasad w nich określonych, 4. art. 35 Kpa, przez prowadzenie postępowania z naruszeniem tego przepisu, 5. art. 75 i art. 77 Kpa, przez nieprzeprowadzenie dowodu z pisma [...]. Podnosząc powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania. GIODO w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (...). Kontrola o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Natomiast art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.), stanowią że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. Wojewódzkie sądy administracyjne nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawa prawną, o czym przesądza treść zawarta w art. 134 § 1 powyżej powołanej ustawy. W przypadku skutecznego wniesienia skargi są one upoważnione dokonywać oceny legalności działania organów administracji publicznej również z urzędu. Z powołanych przepisów wynika, iż przedmiotem sprawy sądowoadministracyjnej jest ocena przez Sąd prawidłowości prowadzenia przez organ administracji publicznej postępowania administracyjnego i wydanego w tym postępowaniu rozstrzygnięcia. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie prawa nie narusza. Zgodnie z art. 61 § 1 Kpa, postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. W rozpoznawanej sprawie kluczowe był rozstrzygnięcie, czy organ w sposób prawidłowy zastosował się do dyspozycji zawartej w art. 61a § 1 Kpa, zgodnie z którym, gdy żądanie o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może zostać wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego wtedy, gdy spełnione są następujące przesłanki, tj. gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione do organu administracji publicznej; żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub postępowanie nie może być wszczęte z innych uzasadnionych przyczyn. Dostrzec należy zatem, że ustawodawca w art. 61a § 1 Kpa wprowadził dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Pierwszą z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, a drugą zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przez "inne uzasadnione przyczyny", o których mowa w przepisie art. 61a Kpa należy rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialno-prawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. Podkreślić należy, że ustawodawca statuując w art. 61a Kpa instytucję odmowy wszczęcia postępowania wyodrębnił etap wstępny postępowania administracyjnego, w którym organ bada czy postępowanie ze względów podmiotowych lub przedmiotowych może być w ogóle wszczęte. Odmowa wszczęcia postępowania powinna mieć miejsce w sytuacjach wyjątkowych, gdy nie ma wątpliwości co do przyczyn takiego rozstrzygnięcia. Wskazać należy, że zgodnie z dyspozycją przepisu art. 19 Kpa organy administracji publicznej są zobowiązane przestrzegać z urzędu swojej właściwości (rzeczowej, miejscowej i instancyjnej). Przepisy normujące właściwość organów administracji publicznej mają charakter bezwzględnie obowiązujący. W przypadku ich naruszenia przy wydawaniu decyzji Kpa ustanawia sankcję w postaci stwierdzenia nieważności decyzji, bez względu na trafność merytorycznego rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 3a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1182 z późn. zm.), ustawy nie stosuje się do podmiotów mających siedzibę lub miejsce zamieszkania w państwie trzecim, wykorzystujących środki techniczne znajdujące się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wyłącznie do przekazywania danych. Przez pojęcie państwa trzeciego rozumie się państwo nienależące do Europejskiego Obszaru Gospodarczego (do którego należą państwa członkowskie Unii Europejskiej oraz Norwegia, Islandia i Lichtenstein). W odniesieniu do tych podmiotów ustawa przewiduje konieczność spełnienia dodatkowej przesłanki: przetwarzania danych osobowych przy wykorzystaniu środków technicznych, które znajdują się na terytorium RP. Ustawa nie precyzuje, o jakie środki techniczne chodzi, dlatego pojęcie to należy interpretować szeroko, jako różnego rodzaju środki (zarówno tradycyjne, jak i elektroniczne), które służą do przetwarzania danych. Jeżeli warunek ten nie jest spełniony, brak podstaw do stwierdzenia właściwości ustawy polskiej, nawet jeśli przetwarzane dane dotyczą obywateli polskich. Warunkiem wyłączenia stosowania polskich przepisów jest to, aby środki techniczne znajdujące się na terytorium RP były wykorzystywane wyłącznie do przekazywania danych. Wyłączenie to odpowiada regule określonej w art. 4 ust. 1 lit. c in fine dyrektywy 95/46/WE. Chodzi tu o przekaz danych bez ingerowania w treść przekazywanych informacji. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że skoro administratorem danych osobowych przetwarzanych przez [...] Linie Lotnicze jest [...], którego siedziba znajduje się w [...] (państwo należące do Europejskiego Obszaru Gospodarczego), to prawem właściwym będzie prawo obowiązujące w tym państwie. W tej sytuacji podmiotem właściwym w zakresie prowadzenia postępowania w przedmiocie ochrony danych osobowych będzie podmiot odpowiedzialny za ochronę danych osobowych w [...]. Okoliczność ta powoduje, że GIODO nie mógł wszcząć i prowadzić postępowania administracyjne zgodnie z żądaniem skarżącego zawartego w skardze z dnia 24 kwietnia 2015 r. Podkreślić należy, że organ zasadnie uznał, że przepisy ustawy o ochronie danych osobowych nie zezwalają GIODO do podejmowania czynność, które wykraczają poza zakres jego uprawnień z nich wynikający, a w szczególności wszczęcia i prowadzenie postępowania administracyjnego w przypadku braku właściwości do takie działania. W związku z powyższym zarzuty podniesione w skardze nie mogły zostać uwzględnione, gdyż organ wydając zaskarżone postanowienie prawa nie naruszył i wbrew twierdzeniu pełnomocnika skarżącego dokonał prawidłowej wykładni przepisów prawa materialnego, właściwie je też zastosował. Sąd nie stwierdził również, aby organ naruszył przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Mający powyższe na względzie, Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.