II SA/Wa 2267/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska (spr.) Sędzia WSA Anna Mierzejewska Sędzia WSA Ewa Kwiecińska Protokolant Monika Niewińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2005 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] września 2004 r. nr [...] w przedmiocie przyznania renty specjalnej - oddala skargę - Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r., wydaną na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) odmówił M. P. przyznania prawa do renty specjalnej. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że zgodnie z art. 82 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. Przyznanie lub odmowa przyznania emerytury lub renty na podstawie tego upoważnienia ma charakter uznaniowy. Przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczenia specjalnego sytuacja bytowa brana jest pod uwagę, jednak nie stanowi ona jedynego kryterium przyznawania tych świadczeń. Świadczenie specjalne może być przyznane osobie znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej, o ile w sprawie zajdą też inne okoliczności, wskazujące na jej szczególny charakter. Mogą to być m.in. wybitne osiągnięcia w jakiejś dziedzinie kultury lub sportu lub szczególne zdarzenia losowe. Organ odmawiając przyznania tego świadczenia wskazał, że okoliczności wynikające z uzasadnienia wniosku i nadesłane dokumenty nie dają podstaw do przyznania renty specjalnej. Pismem z dnia 23 sierpnia 2004 r. M. P. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy, jednakże Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] września 2004 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] sierpnia 2004 r. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że każdy składany wniosek o przyznanie renty specjalnej jest wnikliwie rozpatrywany i oceniany pod kątem występowania okoliczności mogących uzasadnić potraktowanie sprawy w sposób szczególny. Skarżący wnosząc o przyznanie tego świadczenia podał, że był zatrudniony w Kopalni Węgla [...] od 1959 r. W 1964 r. uległ wypadkowi i po okresie leczenia od 1967 r. przeszedł na rentę wypadkową. Skarżący jednakże nadal pracował w kopalni na pół etatu jako dozorca, ponieważ stan zdrowia nie uniemożliwiał mu wykonywania zatrudnienia. Skarżący zaprzestał pracować w 1981 r. z uwagi na pogarszający się stan zdrowia. W 1995 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych cofnął skarżącemu uprawnienia do renty wypadkowej, a prawidłowość decyzji ZUS potwierdzona została wyrokiem sądowym. Po osiągnięciu wieku emerytalnego nabył skarżący prawo do emerytury. Emerytura została ustalona w najniższej kwocie z uwagi na brak dokumentacji płacowych z lat 1959 do 1964. M. P. otrzymuje emeryturę w wysokości 596 zł netto, co w połączeniu ze świadczeniem otrzymywanym przez żonę skarżącego stanowi ich łączny miesięczny dochód w wysokości 1061 zł. Organ wskazał ponadto, że skarżący posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 5,10 ha, które zostało wydzierżawione. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł M. P. o uchylenie decyzji uznając, że decyzja ta jest sprzeczna z ogólnymi zasadami prawa w tym Konstytucji RP, zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami współżycia społecznego. Podkreślił swoją trudną sytuację materialną i wskazał, że winę za tak niską emeryturę ponosi KW [...], która doprowadziła do zniszczenia dokumentacji płacowej. Prezes Rady Ministrów w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty zwarte w decyzjach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną tej decyzji stanowi przepis art.82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. A zatem decyzja wydana przez organ na podstawie tego artykułu ma charakter uznaniowy. Uznanie stwarza organowi administracji publicznej możliwość działania na własną odpowiedzialność, jakkolwiek na podstawie upoważnienia udzielonego przez ustawodawcę. Uznaniowy charakter decyzji nie wyklucza wprawdzie samo przez się jej sądowej kontroli, ale oznacza, iż kontrola ta sprowadza się zasadniczo do badania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej, zarówno przepisów szczegółowych, jak i zasad ogólnych określonych w rozdziale drugim Kodeksu postępowania administracyjnego. W szczególności sąd kontroluje, czy w toku tego postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, czyli czy nie nosi ona cech dowolności. Badaniu podlega zatem to, czy przy wydawaniu zaskarżonej decyzji spełniona została zawarta w art. 7 kpa powinność uwzględnienia słusznego interesu społecznego i słusznego interesu strony oraz czy respektowana była konstytucyjna zasada równości wobec prawa. Sam wybór rozstrzygnięcia, dokonywany na podstawie kryteriów słuszności i celowości, pozostaje już jednak poza kontrolą sądowoadministracyjną. Sąd administracyjny nie jest władny wkraczać w to uznanie, gdyż wtedy musiałby dokonać oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia słuszności i celowości, wykraczając poza granice określone w art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Wojewódzki Sąd Administracyjny, dokonując oceny zaskarżonej decyzji w omówionym wyżej zakresie, nie stwierdził aby naruszała ona prawo w stopniu uzasadniającym jej wzruszenie. Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. W ocenie sądu w postępowaniu administracyjnym prawidłowo zebrano materiał dowodowy sprawy, zasięgając informacji odnośnie warunków socjalno – bytowych skarżącego w Wydziale Polityki Społecznej [...] Urzędu Wojewódzkiego w [...]. Zgodnie z art. 82 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych otrzymanie renty specjalnej możliwe jest w sytuacji zajścia szczególnie uzasadnionego przypadku. Ustawodawca nie wprowadził w tym przepisie żadnych innych kryteriów do przyznania tego świadczenia. A zatem muszą zaistnieć szczególne okoliczności, które zgodnie z art. 116 ust. 5 powołanej ustawy wnioskodawca winien stosownie uzasadnić. Przepis nie określa co to mają być za szczególne okoliczności. Tak więc za każdym razem winny być one badane i oceniane w sposób indywidualny. Mogą to być na przykład wybitne niebudzące wątpliwości osiągnięcia w dziedzinie literatury, sztuki czy sportu. Mogą to być również nadzwyczajne, szczególne zdarzenia losowe. Brana jest również pod uwagę sytuacja bytowa, jednakże ona nie może być jedyną przesłanką. Zastąpiłaby wówczas pomoc w ramach pomocy społecznej. Zgodzić się należy ze stanowiskiem organu, wyrażonym w zaskarżonej decyzji, że skarżący nie wskazał i nie udokumentował podobnych faktów. Ponadto skarżący otrzymuje emeryturę w wysokości 596 zł netto, która łącznie ze świadczeniem żony skarżącego stanowi ich miesięczny dochód w wysokości 1061 zł netto. Skarżący jest również właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 5,10 ha, które wydzierżawił. Wskazać ponadto należy, że M. P. może ubiegać się o świadczenia przewidziane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), która przewiduje udzielanie pomocy społecznej osobom i rodzinom m.in. w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).